Làm báo trong kỷ nguyên số: Đổi mới đi cùng thách thức

Sự thích nghi với xu hướng dẫn đến hàng loạt thay đổi từ nhận thức đến kỹ năng, các tác động đối với hoạt động nghề nghiệp, thực trạng và thử thách… là những vấn đề nóng được nêu ra xoay quanh chủ đề “Người làm báo trong kỷ nguyên số” do Trung tâm Bồi dưỡng Nghiệp vụ báo chí – Hội Nhà báo Việt Nam và Tạp chí Nghề báo phối hợp tổ chức tại TPHCM ngày 25.4 với hơn 30 tham luận và sự quan tâm, tham gia của nhiều cơ quan báo đài Trung ương, địa phương trên cả nước.

Chủ tọa buổi hội thảo: Đ/c Huỳnh Dũng Nhân, Phạm Quốc Toàn, Đinh Thị Thúy Hằng, Nguyễn Thành Lợi (từ trái qua)

Xu hướng toàn cầu

“Vừa làm vừa điều chỉnh” là nhận định của Ông Phạm Quốc Toàn – Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam trước thực tế nền tảng kỹ thuật, kỹ năng tác nghiệp, tổ chức hoạt động ở các tòa soạn cũng như nền tảng văn hóa báo chí chưa thực sự hoàn thiện để thích ứng với thời đại kỷ nguyên số. Dẫu vậy “đổi mới là tất yếu” – ông khẳng định. Đơn cử như trong một chuyến làm việc với lãnh đạo Đà Nẵng cùng đoàn báo chí Thái Lan, ông nhận thấy, chỉ trong 10 phút, các phóng viên nước bạn đã đăng tải thông tin ban đầu về cuộc gặp gỡ lên các trang điện tử, tin bài sâu thì được “để dành” cho sóng truyền hình tối cùng ngày. Cùng quan điểm trên, Phó Giáo sư – Tiến sĩ Đinh Thị Thúy Hằng – Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí - Hội Nhà báo Việt Nam cho biết “báo chí Phương Tây hiện đại hoạt động theo chiến lược “số đi đầu” nghĩa là thông tin khi phóng viên thu thập sẽ được xuất bản trước hết trên mạng, sau đó mới được xử lý cho báo in, hoặc phát thanh, truyền hình”. 

Việc phát triển báo điện tử, xây dựng một tòa soạn đa phương tiện, tận dụng các công cụ mạng xã hội để thu thập, sản xuất và đưa thông tin tới người đọc một cách nhanh nhất và đa chiều về thông tin đang xảy ra là xu hướng thời đại của báo chí hiện nay thay cho kiểu cũ. Bước chuyển này “cần sự thay đổi mạnh mẽ” là ý kiến chung của các đại biểu tham dự hội thảo. Nhà báo Đỗ Danh Phương - TBT báo Người lao động cho biết “Tòa soạn đa phương tiện là hiện thực, một phóng viên, một biên tập viên vừa làm báo giấy, vừa làm báo điện tử, vừa làm truyền hình cũng là thực tế yêu cầu công việc. Hình thức đó đang được tổ chức tại báo Người Lao Động. Để hoạt động nhuần nhuyễn như hôm nay, tòa soạn đã phải mất hơn một năm thay đổi về nhận thức, kỹ năng.” 

Hội thảo thu hút rất nhiều đại biểu tham dự từ HNB Phía Bắc và phía Nam

Nói về bước phát triển báo điện tử tại đơn vị mình, Nhà báo Nguyễn Đại Bàng – TBT báo Du lịch chia sẻ “Thay đổi từ trang thiết bị đến nhận thức của cơ quan báo chí, sau nữa là đổi mới tư duy, kỹ năng của phóng viên… trở thành tòa soạn đa phương tiện. Song để thay đổi tư duy, nhận thức đến phương pháp từ cách làm báo kiểu cũ chỉ tập trung vào kỹ năng riêng sang kiểu mới là điều không hề dễ dàng.” Cùng nhận định với quan điểm trong một tòa soạn muốn vừa làm báo in, báo giấy, báo hình là rất khó, Ông Dương Vũ Thông – Hội Nhà báo TPHCM nhận định “Đó là do cơ chế, ràng buộc cần tháo gỡ. Ngay chính các trường đại học chủ yếu vẫn đào tạo các nhà báo tương lai thiên về báo viết, còn báo hình và báo mạng chưa thực sự chuyên sâu.”

Thực tế đã thấy, các trang báo điện tử tiên phong như Vnexpress, VietNamNet, Dân trí… luôn cập nhật thông tin nhanh, phong phú, giao diện đổi mới cùng một lượng độc giả rất ổn định. Bên cạnh các ấn phẩm báo in, các tờ như Tuổi Trẻ, Thanh Niên, hay truyền hình như VTC,… cũng từng bước phát triển chuyên nghiệp trang báo điện tử riêng. Ngay cả các tờ báo địa phương, dù trang điện tử được xây dựng chỉ sơ khai là phiên bản từ báo in, song cũng đang vào cuộc. Thế mới thấy, dù xuất phát từ báo in, phát thanh hay truyền hình, thì việc sở hữu thêm một trang báo điện tử là điều tất yếu. “Ở Việt Nam chỉ còn rất ít các cơ quan báo địa phương chưa có trang điện tử, hoặc đang trong quá trình xây dựng” - bà Thúy Hằng cho biết.

Thách thức đặt ra

Nói về mặt trái của nghề báo trong kỷ nguyên số, Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân – Phó Chủ tịch Hội Nhà báo TPHCM – TBT Tạp chí Nghề báo cho biết “Công nghệ thông tin trong kỷ nguyên số có thể đem những câu chuyện của giải Nobel hay chuyện của khoa học viễn tưởng đến với bạn đọc nhưng cũng có thể đem cả những chuyện thâm cung bí sử, những chuyện chó cán xe, chuyện phòng the, hậu trường văn nghệ sĩ… vào thực đơn thông tin của một bộ phận bạn đọc”. 

Đ/c Đào Kim Phú - Cục trưởng cục PT-TH và TTĐT phía Nam

Đứng ở góc độ là một bạn đọc thường xuyên của các trang báo điện tử, Ông Đào Kim Phú – Trưởng cơ quan đại diện phía Nam Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử chia sẻ “ Từ người đọc báo truyền thống cầm tờ báo chuyển sang đọc báo trên điện thoại, ipad… là một tiện ích rõ ràng. Song, tôi băn khoăn nhất ở tính chính xác. Với việc đăng tải thông tin vô tội vạ của một số trang điện tử, đã tạo nên cho độc giả cảm giác phải cảnh giác, đề phòng với thông tin.” Ông nhấn mạnh “Chúng ta đang ở thời điểm vội vàng phát triển với những thông tin cướp giết hiếp, gieo những văn hóa không lành mạnh. Sản phẩm báo chí có tốt là do ở người sản xuất, là do đào tạo, cách nghĩ, cách làm của giới trẻ”. 

Nói về vai trò của phóng viên đối với báo chí hiện đại, Nhà báo Phạm Thục nhận thấy “Phóng viên làm báo điện tử rất cần nhanh, nhưng cũng phải hiểu rằng thông tin đi rất nhanh, qua nhiều ngõ ngách và chuyển thể rất nhiều. Khi bài viết đưa ra xã hội, đầu tiên là đạo đức của người viết, sau nữa là tập thể vì tác phẩm đăng báo dù là báo giấy hay báo điện tử cũng không phải là sản phẩm của cá nhân”. Chị ví von “mỗi người cần tự trang bị một cái thắng để đạp thắng lại”. 

Là một nhà báo, đồng thời là giảng viên thân thiện với sinh viên, Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân chia sẻ thực trạng “Khi các báo truyền thống hầu như ổn định, ít có những thay đồi đáng kể thì sinh viên báo chí ra trường hầu như chỉ còn cánh cửa rộng mở ở các báo mạng, trang tin điện tử,… Một số nhà báo trẻ cũng tâm sự phải biết theo gu của báo mới được đăng, viết như thầy cô dạy ở trường thì chỉ có… treo niêu”. 

Góp vào một lời khuyên dành cho những phóng viên trẻ, nhà báo Quang Quý – báo Nhân Dân cho biết anh có hướng dẫn một nhóm các bạn sinh viên báo chí thực tập, khi các bạn nộp bài, anh nhận được rất nhiều thông tin, ảnh được lấy từ trên mạng. Từ đó, anh nhận thấy “Phóng viên trẻ tiếp cận công nghệ nhanh là rất tốt, nhưng sau đó lại bị phụ thuộc vào internet.”

Nhà báo Hoài Nam – Trưởng Ban Thư ký biên tập Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM cũng nhìn nhận đó là con dao 2 lưỡi, bởi lẽ “Thói ỷ lại và tính lười biếng sẽ hình thành và lớn lên từ đây, thế mới có chuyện sai thông tin, cắt ghép, xào bài…”. 

Ở một góc nhìn bao quát hơn, Ông Phạm Quốc Toàn cho rằng mặt trái của kỷ nguyên số, khi thông tin thiếu chính xác, giật gân, câu khách hay chuyện vi phạm bản quyền chính ở trước hết đạo đức nghề nghiệp – “là vấn đề nóng khiến xã hội bức xúc, những người làm báo chân chính xấu hổ”. Vấn đề quản lý báo chí cũng còn nhiều bất cập vì sự việc đã tồn tại một thời gian dài vẫn chưa có tờ báo nào bị xử lý mạnh tay. 

Đó cũng chính là khó khăn của người làm báo điện tử hiện nay được Nhà báo Đỗ Danh Phương nhắc đến “sự phát triển của nhiều trang báo điện tử dẫn đến cạnh tranh thông tin. Có tình trạng tin, bài vừa đăng lên báo điện tử đã bị trang báo khác, hay nhiều trang thông tin tổng hợp sao chép rất nhanh trong khi những tờ báo chân chính đã phải vất vả mới có được thông tin đó”.

Ông Alex Titolo - Tùy viên văn hóa, báo chí của Tổng Lãnh sự quán Mỹ tại TP.HCM, khách mời của hội thảo, cho biết ở Mỹ cũng có sự chuyển đổi mạnh mẽ từ báo in sang báo điện tử. Các tòa soạn báo chí đều phải tìm cách thích nghi, đưa thông tin phù hợp với nhu cầu, thói quen của người đọc.

Giải pháp phổ biến của các tòa soạn Mỹ như Washington Post hay New York Times đang thực hiện để cạnh tranh thông tin trên báo điện tử là bên cạnh sản xuất các tin bài quốc tế, họ còn ưu tiên nhiều tin bài liên quan đến địa phương mà mình đang sống, đồng thời tiếp cận các đối tượng phù hợp đề khai thác quảng cáo. Song ông khẳng định “mục đích của báo chí không phải tìm kiếm quảng cáo, báo chí dù sử dụng ở phương tiện nào thì cũng phải đảm bảo vai trò thông tin chính xác, không thiên vị độc giả.”

Ngọc Trường

Nguồn tin: Theo nghebao.org

Phần nhận xét hiển thị trên trang