Trích tiểu thuyết của Hồng Giang (phần tiếp theo)

17.

Người ta không có lý do gì để giữ tôi lâu. Vài ngày sau đêm bố tôi đào thoát cùng bác Hai Hìu, tôi được thả ra mà không ai nói lí do vì sao được thả, như không hề nói vì sao bắt giữ tôi hôm nào?

Đó là buổi sáng trời không một gợn mây, đằng đông nắng sớm le lói, báo hiệu trước một ngày nóng nực.

Thời đó chưa có bất cứ phương tiện nào dự báo thời tiết như bây giờ, nhưng nếu đo được, cũng khoảng ba bảy ba tám độ. Nhìn ra ngoài trời nắng ít phút là hoa cả mắt.

Vẫn người dong dỏng cao, dáng thư sinh gặp tôi trước lúc tôi được về. Anh ta không đả động gì đến chuyện giấy má hôm trước anh yêu cầu tôi làm. Có lẽ đó là một yêu cầu rất khó có người con nào chấp nhận. “Từ bỏ người sinh thành dưỡng dục mình không phải điều người ta dễ dàng thực hiện. Nó vừa vô đạo đức vừa phản nhân tính. Dù là người đầu óc tối tăm, ít học cũng phải nhận thấy như thế. Chỉ những kẻ táng tận lương tâm mới bất chấp mà làm”. Anh nói nhỏ với người cộng sự đứng gần đó, nhưng tôi nghe khá rõ.

Tôi không oán, không giận vì sao người ta giữ mình vô cớ từ hôm đó đến nay.

Tôi nhìn thấy nét mặt anh ta có vẻ ái ngại. Cũng là việc bất đắc dĩ phải làm, tôi biết anh cũng nghĩ như vậy. Anh bảo tôi hãy về cùng với mẹ tôi, cố gắng tìm bố tôi về. “Chủ trương của chính phủ luôn đúng đắn, không việc gì phải sợ. Nếu bỏ trốn vô tình là thú nhận là mình có tội hay sao? Không việc gì phải làm như vậy?”

Tôi chỉ gật đầu, không nói gì. Thực ra tôi cũng không biết vì sao bố tôi phải trốn tránh? Cũng không thể trả lời hay nói gì với người ấy vào lúc này!

Tôi bước nhanh ra khỏi khuôn viên ngôi đình, nơi người ta đang tụ họp rất đông làm kỳ đài trên một đám đất rộng, y hệt cảnh ngộ hôm tôi về từng thấy dọc đường.

Về đến nhà tôi không tìm thấy mẹ tôi đâu. Có mấy người gồng gánh nồi niêu, bát đĩa đang dắt bò, dắt chó đến buộc trước sân nhà.

Bà cụ Chước lưng còng, tay chống gậy, đôi mắt bị phủ màng đứng cạnh đầu hồi nhà ngang, chỗ mẹ tôi mọi ngày vẫn làm bún, làm bánh, thều thào nói nhỏ vào tai tôi:

- Cháu về bao giờ?

- Cháu vừa về ạ!

- Đã ăn uống gì chửa? Không thì sang nhà bà ăn tạm mấy củ khoai. Đừng đứng ở đây lâu, chỗ này người ta đã chia cho người khác ở rồi. Chả còn gì đâu cháu ạ!

Bà không đợi tôi nói gì, chống gậy lật đật đi ra ngõ. Hình như bà cụ không muốn cho ai nhìn thấy, nghe thấy những lời của mình vừa nói với kẻ không may mắn là tôi. Một thoáng sững sờ, không kịp nghĩ nhiều, tôi đi theo cụ.

Nhà cụ Chước chỉ cách nhà tôi một quãng. Bà cụ ở một mình trong ngôi nhà nhỏ lợp rạ chỉ có hai gian. Cụ bảo người ta cũng chia cho mình một nửa ngôi nhà ngang của nhà tôi. Sáng nay có người đến đưa cụ đến thăm trước lúc tôi gặp cụ chừng nửa canh giờ. Cụ nhất quyết không nhận. Cụ lấy cớ con giai cụ còn đang ở trong quân đội, ở một mình rộng rãi cụ ngại quét nhà. “Hơn nữa tôi chưa kịp hỏi nó có bằng lòng không đã”. Cụ nói thế. Thực ra là vì lý do khác, không tiện nói ra. Người ta bảo cụ:

- Đội đã ưu tiên cho gia đình cụ là người có công với nước. Cụ ông trước làm du kích bị gặc giết, con trai đang ở bộ đội. Đây là thành quả cách mạng, nếu cụ chê thì tùy cụ, sau này không được thắc mắc nữa đâu đấy!

Cụ chỉ “đa tạ, không dám, không dám, già cả rồi thắc mắc thắc mũi cái nỗi gì”. Họ đứng một lúc, xốc lại súng rồi kéo nhau ra đình.

Tôi theo cụ giữa hai hàng chuối mọc um tùm hai bên lối đi vào nhà cụ. Cái sân nhỏ lâu ngày thiếu bước chân người, rêu lên từng đám xanh ươm. Ngôi nhà có chỗ vách đã thủng, phải che vào đấy mấy tấm mo cau. Rõ ràng chỗ này không thể bằng ngôi nhà ngang bằng gỗ, lợp ngói của nhà tôi người ta chia cho cụ.

Không phải người nghèo nào cũng tham lam, độc ác, thừa cơ hội để chiếm lấy những thứ không phải của mình như sau này người ta hay kể về bần, cố nông thời ấy.

Bà cụ nói:

- Lành cho sạch, rách cho thơm. Chẳng qua là thời thế tạo nên, chứ bố mẹ, ông bà cháu bóc lột ai ở làng này? Ăn chắt hà tiện, dành dụm, lại biết làm ăn, cũng phải thức khuya dậy sớm chứ ăn không ăn hỏng của ai? Nhưng mà thôi cháu ạ. Mưa gió ở đời mãi cũng phải tạnh, chả như này mãi đâu?

Tự nhiên nước mắt tôi ứa ra, cay xè, đắng chát trên môi. Tôi cám cảnh cho thân phận của mình, hay cảm động vì nghĩa cử của bà lão nghèo mà tốt bụng? Có lẽ là cả hai.

Không riêng bà cụ Chước, gần nhà tôi còn có mấy hộ được chia. Họ bảo nhau cứ nhận, “Sau này bình thời, người ta về, muốn lấy lại mình trả. Nếu bây giờ không nhận đội lại nói mình “có vấn đề”, lôi thôi ra..”.

Sau này đúng như vậy thật. Trừ một nhà trong số người được chia hoa lợi của nhà tôi nhất quyết không trả, họ ở mãi đến sau này. Đó là nhà Tư tỏi, một lão chuyên trộm gà, buồng cau, trái chuối lại hay bài bạc trong làng. Đến đời con trai lão về sau bán lại cho người khác, đi khai hoang lên Yên Bái. Anh này có thời gian học sư phạm cấp tốc với tôi ở Thái Nguyên, thủ phủ khu “tự trị Việt bắc”.

Tự nhiên tôi thành kẻ không nhà. Bố tôi hiện ở đâu không ai biết. Mẹ tôi dặn lại bà cụ Chước giữ tôi ở lại nhà cụ đợi mẹ tôi về. Nếu không có lệnh của đội, mẹ tôi chắc hẳn cũng đi tìm bố tôi xem ông ở đâu? Làm gì?

Trước khi đi mẹ tôi gửi cụ chút tiền để tôi lấy cái ăn, đợi mẹ tôi về.

Lòng tôi tan nát, hoang mang. Tôi không biết mình nên làm gì trong lúc này? Cả tuổi thơ tôi sống trong sự yên ấm gia đình, tình yêu thương của cha mẹ, hàng xóm láng giềng.. Tôi chưa qua cảnh ngộ này bao giờ. Dù có lúc phải đi tản cư, ăn đói nhịn khát dọc đường, dù sao đói no vẫn có cha mẹ lo. Bây giờ tôi như chú gà con lạc mẹ, không biết sau rồi sẽ ra sao?

Bà cụ Chước mang cái rá xứt cạp, đựng mấy củ khoai nguội, thứ khoai lòng nghệ hồi ở nhà tôi rất thích. Sao bây giờ ăn cứ đắng ngắt, nghèn ngèn nơi cổ?

 Cụ bảo năm vừa rồi làng bị nước lụt, lúa má thối cả. Cả làng chủ yếu sống nhờ khoai, ngày tư, ngày tết mới có bát cơm gạo trắng. “Cứ ăn tạm, mai bà ra chợ đong lấy đấu gạo về nấu cháo cho mà ăn”. Bà nói làm tôi rơi nước mắt.

Đâu phải mình tôi chịu cực lúc này? Thiên tai, loạn lạc cả dân cả nước đói khổ, đâu chỉ mình tôi? Ý nghĩ ấy khiến tôi như được an ủi, bình tâm trở lại.

Tôi đang là chàng trai mười sáu tuổi, tuy chưa phải tuổi lớn khôn biết tự lo cho mình, nhưng cũng không còn bé dại. Tôi có thể vượt qua cảnh ngộ này, dù chưa hình dung hết được nó như thế nào? Chuyện gì nữa sẽ xảy ra?

Cả đêm hôm đó tôi trằn trọc không sao ngủ được. Ngoài đường làng người đi lại nhộn nhạo, đốt đuốc đi từng đám, cười nói râm ran. Bà cụ Chước bảo ngày mai ngoài đình tổ chức đấu tố địa chủ. “Không biết địa chủ ở đâu ra mà nhiều thế không biết? Cái Trang Khả Lãm có trăm nóc nhà này có tới năm tên địa chủ, đến là khiếp!”.

Tôi nghe bà cụ nói mà chẳng để ý cụ nói gì. Lòng dạ tôi như lửa đốt.

Tôi ra sân nhìn về hướng ngôi nhà của mình, nơi ấy tối thui, mặc dù trời đêm ấy trời chi chít sao. Chỉ có ngoài đình có ánh lửa mãi đến sáng.

Cụ Chước bảo:

- Không ngủ được cứ vào trong nhà mà nằm. Đừng đứng ngoài giời như thế. Cảm lạnh mùa này không có, ngộ nhỡ có người trông thấy thì không hay ..

Hình như bà cụ e sợ một nỗi sợ mơ hồ nào đấy. Ở tuổi này còn sợ gì nữa đây?

Gần sáng tôi bảo cụ là mai tôi sẽ ngược, bao giờ mẹ tôi về nhờ cụ nói giúp như thế. Lý do là tôi đang dở học cho hết cấp. Chỉ còn một năm nữa thôi là tôi thi tốt nghiệp, không thể bỏ dù có khó khăn đến thế nào.

Bà cụ hỏi hay là tôi ngại, sợ phiền, không muốn ở lại với cụ? Tôi nói không phải.

Ngoài lý do phải tiếp tục đi học, tôi nói tôi còn ý khác. “Dù sao trên ấy cháu còn biết làm chút công việc. Đi lấy củi hay hộ việc cho bá bác cháu để sống, có cái ăn học. Ở đây cháu biết làm gì hở bà?”.

Bà cụ chẹp miệng: “Đúng là xảy nhà ra thất nghiệp. Quê hương bản quán mà không biết sống bằng gì, thật tội!”.

Cụ nắm lấy vai, bàn tay xương xẩu của cụ xoa đầu tôi, cứ làm như tôi còn bé dại:

- Thôi thì cầu cho cháu đi chân cứng đá mềm, có Trời Phật phù hộ cho cháu. Bà cũng chẳng biết nói thế nào. Bà già rồi chả giúp cháu được việc gì. Chỗ tiền này, mẹ mày gửi, mang đi mà ăn đường.

Bà lão cởi cái bao thát lưng bằng vải lấy ra ít tiền cuộn tròn như điếu thuốc lá đưa cho tôi.

Hai bà cháu cứ ngồi như thế trong căn nhà tre bé nhỏ, không thắp đèn chỉ lờ mờ nhìn không tỏ, cho đến sáng.

Chỉ có ánh lửa chập chờn từ ngoài đình thỉnh thoảng hắt tới, nom không rõ mặt người..

**

( Còn nữa..)

Phần nhận xét hiển thị trên trang