Đột nhiên báo đầu sò của Đảng đăng tin Bauxite... Phải chăng bắt đầu mở màn chiến dịch thăm dò dư luận... để tiến tới xử lý ông cựu Thủ tướng X... ? Nếu vậy thì rất hoan nghênh. Không có nhà lãnh đạo quốc gia nào đáng bị xử lý, đáng bị nguyền rủa như ông này. 10 năm cầm quyền tuyệt đối của ông là 10 năm độc tài, 10 năm đẩy đất nước vào tan hoang. Điều này đã được tôi bình luận nhiều lần trong Blog này ngay từ năm 2011 khi ông ta còn cầm quyền. Lãnh đạo quốc gia ở đây được hiểu là các vị thuộc nhóm 4 trụ triều đình cộng sản Việt Nam.
Đầu tháng 3-2017, theo một kết luận thanh tra, Tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng, thuộc Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) bị thua lỗ 3.696 tỷ đồng chỉ sau 3 năm đi vào hoạt động (từ tháng 10-2013 đến hết tháng 9-2016). Trong đó, lỗ do hoạt động sản xuất, kinh doanh là 2.520 tỷ đồng, lỗ do chênh lệch tỷ giá khoảng 1.176 tỷ đồng. Đáng chú ý, số lỗ luỹ tiến dự kiến theo kế hoạch chỉ là 1.660 tỷ đồng (không kể phần lỗ do chênh lệch tỷ giá)…
Thoạt nghe số lỗ khổng lồ ấy chỉ sau 3 năm đi vào hoạt động, rất nhiều người hoảng sợ, âu lo, nghiêng dồn về phía những dự báo đầy tính bất an ngay từ khi dự án được thông qua về chủ trương tại Nghị quyết Đại hội X của Đảng (năm 2006). Ngay cả tại nơi mà dự án “đứng chân” (thị trấn Lộc Thắng, huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng), cũng có những băn khoăn, âu lo vì không rõ thực - hư ra sao. Ông Nguyễn Ngọc Nhi - Phó Bí thư thường trực, Chủ tịch Hội đồng nhân dân huyện Bảo Lâm - cho rằng: “Thua lỗ thì không biết được, cũng hơi lo lắng”. Không lo lắng sao được, khi chỉ ngần ấy thời gian hoạt động mà đã “rước” số lỗ khổng lồ đến như vậy. Không lo lắng sao được, khi dự án mới “lặng” đi thời gian ngắn đã lại ồn lên thông tin đầy bất lợi. Không lo lắng sao được, khi một dự án mới đi vào hoạt động mà mỗi năm đã lỗ khoảng 1.200 tỷ đồng… Chúng tôi xin được quay trở lại từ cái thuở ban đầu đầy sóng gió ấy…
… Theo Quyết định 1396 của Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TKV năm 2006, tổng mức đầu tư dự án là 7.787 tỷ đồng, công suất 600.000 tấn alumin/năm, thời gian thực hiện từ năm 2006 đến năm 2009. Đây là một dự án mang tính thử nghiệm, thí điểm, nếu hiệu quả tốt sẽ tiếp tục triển khai. Nhưng trong quá trình thực hiện, dự án đã có 4 lần điều chỉnh vốn. Đến tháng 10-2013, TKV điều chỉnh tổng mức đầu tư lên 15.414,4 tỷ đồng, công suất 650.000 tấn alumin/năm, thời gian thực hiện từ năm 2006 đến năm 2013. Như vậy, so với phê duyệt lần đầu, dự án bị chậm 4 năm, tổng mức đầu tư tăng gần gấp 2 lần. Nguyên nhân lỗ chủ yếu do thời gian dự án bị kéo dài, phát sinh chi phí đầu tư; kỹ thuật, công nghệ phức tạp, lần đầu thực hiện ở Việt Nam nên thời gian đầu đi vào hoạt động gặp nhiều khó khăn; dây chuyền sản xuất chưa ổn định, phát sinh nhiều chi phí để sửa chữa, khắc phục… Bên cạnh đó, là các nguyên nhân khác: giá alumin, nhôm thế giới sụt giảm, thuế tài nguyên, phí môi trường tăng, phát sinh thêm thuế xuất khẩu alumin... Báo cáo của đoàn thanh tra cũng cho rằng, tính đến cuối năm 2016, dây chuyền sản xuất của dự án đã vận hành ổn định, đạt xấp xỉ công suất thiết kế, giá thành sản xuất giảm, giá alumin, nhôm trên thế giới hồi phục… nên dự kiến năm 2017 sẽ hết lỗ kế hoạch theo đúng “lộ trình”.
Sau khi số lỗ khổng lồ của Tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng được công khai, đại diện TKV cho biết, các khoản thua lỗ đều nằm trong dự kiến và trong năm 2017 dự án sẽ có lãi, đúng theo kế hoạch đề ra khi dự án đã làm chủ được công nghệ và các chỉ tiêu cũng tốt hơn, chất lượng sản phẩm tăng lên, giá thành sản phẩm alumin giảm xuống... Một diễn biến khác, Bộ Công Thương yêu cầu “TKV khẩn trương hoàn thành công tác nghiệm thu, thanh quyết toán công trình, đồng thời có văn bản gửi Bộ Công Thương trước ngày 30-4 đối với dự án tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng…”.
Lãi thật
Dự án tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng được thành lập với mục tiêu khai thác quặng bauxite mỏ Tây Tân Rai tại huyện Bảo Lâm và huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng để sản xuất alumin. Dự án đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường năm 2006 và báo cáo đánh giá tác động môi trường bổ sung năm 2010. Mỏ bauxite Tây Tân Rai được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp giấy phép vào ngày 21-6-2010, với tổng diện khu vực khai thác là 1.619,5ha và tổng trữ lượng khai thác 119.361.000 tấn quặng. Công suất khai thác trung bình khoảng 4.300.000 tấn/năm (quặng nguyên khai). Công nghệ khai thác đang áp dụng tại mỏ là công nghệ khai thác lộ thiên, công nghệ sản xuất alumin là công nghệ Bayer theo tiêu chuẩn quốc tế bằng phương pháp thủy luyện gồm 5 giai đoạn (nguyên liệu, hòa tách, lắng rửa, kết tinh, nung); sản xuất khoảng 650.000 tấn alumina/năm…
Trước khi đến Công ty TNHH một thành viên Nhôm Lâm Đồng-TKV (LDA) - đơn vị tổ chức quản lý vận hành toàn bộ Dự án tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng (bắt đầu tiếp quản dự án từ ngày 01-10-2013) - chúng tôi có tham khảo ý kiến của các đồng chí lãnh đạo Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Lâm Đồng, lãnh đạo huyện Bảo Lâm... “Điều lạ” là các vị lãnh đạo đều không thấy sự băn khoăn, lo lắng về bauxite, bùn đỏ cũng như tình hình an ninh trật tự trên địa bàn. Ông Nguyễn Văn Triệu - Phó Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bảo Lâm - còn cho rằng, “dự án có nhiều thông tin trái chiều, nhưng cho đến nay đã đi vào hoạt động, sản xuất đến đâu bán đến đó”.
Sau khi nghe Phó Tổng Giám đốc LDA Phạm Dũng Sỹ giới thiệu khái lược về toàn cảnh dự án trên sa bàn, chúng tôi đi một vòng đến khai trường, nhà máy tuyển quặng, nhà máy alumin, đến những khu vực khai thác xong đã hoàn thổ và trồng cây, giẫm lên cả hố bùn đỏ đã khô cứng bốn xung quanh bể chứa… Dọc đường, khi xe tưới nước chưa phun ướt đường, bụi vẫn quận lên, đỏ quạch mỗi khi xe tải rầm rầm chở quặng đi qua… Ông Sỹ thừa nhận, đây là “dự án nhạy cảm”, cũng như có thời gian dài bị “khủng hoảng truyền thông”. Nhưng dù sao thì đến nay cũng “đã chứng minh là ổn”, dù số lỗ được công bố là có thật, nhưng nó nằm trong kế hoạch. Tại công ty, chủ yếu là tiến hành khai thác lộ thiên, sau khi gạt lớp đất phủ (bình quân 0,5m) là có lớp quặng bauxite dày bình quân 3,5m. Sau đó, quặng được đưa về nhà máy tuyển, rửa, đập với kích cỡ dưới 40mm. Theo tính toán, khoảng 6 tấn quặng nguyên khai sẽ sản xuất được 1 tấn alumin... Ông Sỹ cho biết, ngay sau khi nhà thầu Trung Quốc rút toàn bộ khỏi dự án, việc vận hành dây chuyền sản xuất hết sức khó khăn. Chính vì vậy, việc làm chủ công nghệ, và rồi hạ được giá thành là thành công lớn nhất. Ông Tường Thế Hà - Phó Tổng Giám đốc LDA - khẳng định: “điều thành công lớn nhất là làm chủ được công nghệ, tự mình làm chủ vì chưa có ai đi trước để mà học hỏi. Thời gian tiếp nhận dự án cũng gần như không chủ động, không tiếp nhận được gì. Chỉ chạy thử, rồi thôi, nên chúng tôi tự tìm tòi, mày mò là chính”.
Đặng Trung Kiên, Trưởng phòng Kỹ thuật-Công nghệ của LDA là một trong những người gắn bó từ đầu với công ty. Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành luyện kim, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội, Kiên “đi làm thép ở Hải Phòng”. Sau đó, do người nhà giới thiệu, anh xin chuyển công tác về TKV và được cử đi học nâng cao 3 năm ở Trung Quốc. Kiên nhớ, “sau khi chạy thử theo hợp đồng, nhà thầu rút luôn vào tháng 10-2013, và chúng tôi tự phải vận hành. Dù đã được đào tạo trong quá trình chuyển giao công nghệ, nhưng vẫn còn những bỡ ngỡ. Chúng tôi chạy theo thiết kế, sự cố đến đâu khắc phục đến đó, chủ yếu là sự cố dây chuyền công nghệ và thiết bị... Khi xảy ra sự cố thì tạm đóng cửa nhà máy để sửa chữa, khắc phục”. Cứ như vậy, từng bước, nhiều sáng kiến được áp dụng cho phù hợp với điều kiện sản xuất ở nhiều khâu khác nhau, với tính chất khí hậu của địa phương để bây giờ người Việt đã làm chủ nhà máy, vận hành công nghệ, giúp giảm giá thành đáng kể… Ông Sỹ cho biết, nhờ thu hồi quặng tốt hơn, giảm vật tiêu tiêu hao một số vật liệu chính,... giúp giá thành sản xuất giảm. “Trước đây là 5,7 triệu đồng/tấn đến nay giảm xuống còn khoảng 4 triệu đồng/tấn”.
Một góc khai trường tuyển quặng - Ảnh: N.T.T
Nói thêm về chuyện “lỗ khủng”, ông Sỹ trần tình, “năm 2016 có thời điểm giá alumin xuống thấp nhất là 200USD/tấn trong khi điểm hòa vốn (bằng giá thành) theo tính toán phải ở mức 326 USD/tấn”. Lại thêm những năm đầu phải “gánh” nhiều chi phí trả lãi vay, chi phí khấu hao đều rất lớn, rồi công suất thấp. Nhưng cuối năm 2016, “máy móc hoạt động đạt 95% công suất thiết kế, năm nay phấn đấu đạt 100%”. Và bây giờ, theo ông Sỹ, giá thành sản xuất cạnh tranh ngang bằng với các nhà máy alumin trên thế giới. “Với thực tế vận hành, chi phí như hiện nay, giá hoà vốn khoảng 300USD/tấn. Kể từ quý 3-2016, giá alumin phục hồi, hiện giao động ở mức 320-350USD/tấn (giá xuất tại Cảng Gò Dầu, Đồng Nai), công ty đã có lãi, sớm hơn điểm hoà vốn tính lỗ kế hoạch 1 năm. Quý I-2017, sơ bộ lãi khoảng hơn 20 tỷ đồng”, ông Sỹ cho biết. Nhưng thực tế, theo ông Sỹ, riêng với Công ty LDA hiện chưa được bàn giao tài sản mà chỉ “vận hành thuê, mấy năm rồi năm nào cũng lãi một chút, đóng góp cho ngân sách địa phương không ngừng tăng”. Cụ thể, việc đóng thuế tài nguyên môi trường, phí môi trường và thuế, phí khác kể từ năm 2011 đến năm 2016 lần lượt là: 2.984 - 56.516 -39.172 - 186.179 - 206.822 - 251.977 - 743.650 triệu đồng.
Hiện nay, Công ty LDA sản xuất 4 loại sản phẩm là quặng nguyên khai, quặng tinh, aluminium hydroxide, aluminium oxide. Trong đó, chủ yếu là sản phẩm aluminium oxide (để luyện ra nhôm). Công ty cũng có xí nghiệp sản xuất bao bì phục vụ riêng cho việc đóng bao sản phẩm, chủ yếu là xuất khẩu sang thị trường các nước, như: Trung Quốc (chiếm khoảng 40%), Ấn Độ, Nhật Bản, thị trường Trung Đông… Trong khi đó, sản phẩm bán trong nước chỉ khoảng 1-2%.
Hồ xử lý nước thải quặng đuôi tại phân xưởng tuyển khoáng Ảnh: N.T.T
Với gần 1.700 lao động (trong đó 250 người thuộc xí nghiệp sản xuất bao bì) có việc làm, mức thu nhập bình quân khoảng 8,1 triệu đồng/tháng (năm 2016), thực sự đã tác động rất lớn tới kinh tế-xã hội của địa phương, đặc biệt khi đa số lao động là người ở huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng. Điều này thì nhiều người thừa nhận, đồng tình. Bà Hoàng Thị Thu Hà - Bí thư Đảng uỷ kiêm Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị trấn Lộc Thắng, nơi mà bà con đã nhường đất cà phê, chè cho dự án - nói vui rằng, “miền núi sao mà hoành tráng thế”, khi chúng tôi đề nghị bà so sánh về sự đổi thay của Lộc Thắng kể từ khi có dự án đến nay. Bà Hà mới được tăng cường từ huyện xuống trong khoảng 3 năm nay, nhưng đã có 20 năm công tác ở huyện nên nắm khá rõ tình hình của địa phương. “Nói cái khác thì vô cùng, nhưng kinh tế-xã hội phát triển là chắc chắn. Hạ tầng được đầu tư, bộ mặt, diện mạo đô thị khang trang hơn”, bà Hà nhận xét và cho biết thêm, “việc bà con được nhận tiền đền bù lớn, rồi dịch vụ thương mại phát triển theo yêu cầu tất yếu... Một số hộ giàu lên nhờ phục vụ chuyên gia, lao động với các dịch vụ ăn uống, nghỉ ngơi, thuê trọ...”. (Còn tiếp)
Phạm Thắng, Dũng Minh
Những đổi thay dễ thấy
Trên khai trường, mỗi khi ô-tô tải nặng nề rầm rầm chạy qua, bụi cuộn đỏ khi con đường chưa được tưới nước. Dọc con đường ồn ĩ tiếng động cơ máy xúc, ô-tô ấy, bên là khai trường, bên là những khu vực khai thác xong. Có những khu trong phạm vi lòng hồ, có những khu đã hoàn thổ để trồng cây. Phó Tổng Giám đốc LDA Phạm Dũng Sỹ chỉ tay giới thiệu, “đến cuối tháng 4-2017, đã hoàn thổ được khoảng 100ha, chủ yếu trồng keo, cây đường viền”, nhằm cải thiện chất lượng môi trường, tạo mỹ quan cho dự án và chống sói lở, ứng phó với biến đổi khí hậu. Ông Sỹ cho biết, trước đây, lớp đất phủ bề mặt không đều, có chỗ trơ quặng không loại cây nào sống được, nay cũng lớp đất mặt ấy, nhưng được trải đều khoảng 1-1,5m tại tất cả các khu vực đã khai thác, nên cây cối sinh trưởng tốt. Quả có thế thật, đứng nhìn từ xa, bên cạnh những khu vực lòng hồ quạch đỏ, những khai trường bộn bề đào xới là những vạt xanh non tươi của các loại cây mới trồng. Đó chắc chắn là nguồn điều hòa sinh thái, môi trường hữu ích. Và mai này, khi cho thu hoạch, cũng sẽ là nguồn lợi không nhỏ.
Một đổi thay dễ thấy, nhiều người được hưởng lợi, đó là về kết cấu hạ tầng, là bộ mặt đô thị, là đời sống người dân… ở phạm vi ngoài khu vực dự án. Ông Nguyễn Văn Triệu - Phó Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bảo Lâm - đúc rút, dự án có nhiều thông tin trái chiều, nhưng cho đến nay đã đi vào hoạt động, tác động rất lớn đến địa phương - một huyện vùng sâu vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Trước khi có dự án, hạ tầng chưa có gì, đường đất và xấu. Sau khi Tập đoàn TKV góp 174 tỷ đồng, con đường hẹp và xấu trước kia dài 20km nối từ ngã ba Lộc Sơn, thành phố Bảo Lộc vào công ty đã được mở rộng, trải nhựa dễ đi, thuận tiện lưu thông. “Dự án đã tạo cú huých rất lớn đối với địa phương, kết cấu hạ tầng được đầu tư rất nhiều, bên cạnh đó là giáo dục, y tế, văn hoá. Sau khi dự án vào, giá trị đất đai tăng rất cao, gấp vài chục lần, có nơi cao hơn thành phố...”, ông Triệu cho biết. Bên cạnh đó, các ngành “ăn theo” phát triển, như: dịch vụ, cung cấp thực phẩm, cát, đá, tiêu dùng hằng ngày… tạo điều kiện cho một bộ phận người dân tham gia vào, tạo công ăn việc làm, thu nhập ổn định, khấm khá. Bà Hoàng Thị Cảnh, tổ 23, thị trấn Lộc Thắng quê gốc Hải Dương, vào Bảo Lâm từ năm 1993, gia đình cũng chỉ trồng cà phê, chè, làm ruộng, buôn bán tạp hóa... Nhà bà Cảnh ở sát nhà máy alumin, cách khoang chứa bùn đỏ chỉ một con đường rầm rập xe cộ qua lại. Cơ ngơi gia đình khá khang trang, với chiếc ô tô để ngoài sân, riêng bộ đồ phòng khách, bàn thờ giá cũng cả trăm triệu đồng… Bà Cảnh cho biết, “tác động về kinh tế-xã hội là nổi bật nhất. Ngày trước có ông say rượu hay nói đây là U Minh Thượng, U Minh Hạ; giờ thì điện-đường-trường-trạm thay đổi hẳn”. Nhà bà Cảnh có 2 người con làm ở nhà máy, “hai vợ chồng đi học ở Trung Quốc về, giờ chồng làm quản đốc, lương chắc khá hơn, chắc hơn chục triệu đồng/tháng. Giàu thì khó, nhưng ổn định”, bà Cảnh cho biết.
Và vấn đề lao động chính là một đổi thay rất quan trọng, tác động rất lớn tới kinh tế-xã hội địa phương. Theo bà Hoàng Thị Thu Hà - Bí thư Đảng ủy kiêm Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị trấn Lộc Thắng, “nhiều lao động nông nhàn, trình độ không cao được tham gia, tiếp nhận vào công ty, nhiều cháu được đưa đi đào tạo nghề tại Trung Quốc. Nhờ đó, chi tiêu của cư dân địa phương lớn hơn, thực sự là cú huých cho các ngành sản xuất, dịch vụ”. Trong tổng số 1.669 lao động đang làm việc, có tới 1.260 người là lao động địa phương, 67 lao động là người dân tộc thiểu số và không có lao động nước ngoài. Về trình độ, có tới 968 người có trình độ trung cấp, 130 người là công nhân kỹ thuật, 39 lao động phổ thông… Không chỉ tạo việc làm, thu nhập cho lao động trong phạm vi nhà máy, kể từ khi dự án hoạt động, còn tạo công ăn, việc làm cho nhiều doanh nghiệp khác... Ông Sỹ so sánh, “nếu như trước đây cả thị trấn chỉ có 1-2 quán ăn sáng thì bây giờ không đếm nổi”. Và ông Sỹ cũng cho biết, hiện đã có những nghiên cứu về việc bùn đỏ có thể được sử dụng để sản xuất gạch không nung, sắt xốp. Rồi sau này có thể tiến tới luyện nhôm, như cái tên được đặt đã tính xa - Công ty TNHH Một thành viên Nhôm Lâm Đồng - TKV... Nếu điều đó xảy ra, chắc chắn sẽ có thêm nhiều việc làm mới được tạo ra, kéo theo đó là thu nhập, là việc phát triển các dịch vụ, thương mại… Sự đổi thay khi ấy, chắc sẽ lớn, rõ rệt hơn.
Những âu lo…
Vẫn là câu chuyện bùn đỏ, đặc biệt sau khi sự cố vỡ hồ chứa bùn đỏ ở Hung-ga-ri, Bra-xin những năm gần đây gây ra những hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản. Thế nên, khi xảy ra sự cố tràn bùn đỏ do vỡ đê tại Công ty LDA vào ngày 8-10-2014 tại khu vực hồ thải quặng đuôi số 5, phân xưởng tuyển khoáng thì âu lo lại lớn hơn. Tuy nhiên, hồ thải quặng có dung tích hơn 2 triệu khối này dùng để chứa bùn, nước trong quá trình rửa quặng; không chứa hóa chất và các loại chất độc hại như bùn đỏ. Và khi bị vỡ, nước mặt chảy ra ngoài cũng chỉ đổ xuống hồ chứa nước Cai Bảng cung cấp cho nhà máy sản xuất alumin Tân Rai (trữ lượng 10 triệu khối, rộng 127ha). Và cũng nhanh chóng, sự cố được khắc phục, không gây thiệt hại về máy móc, thiết bị, con người cũng như vườn tược, hoa màu của nhân dân. Sau sự cố, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo đơn vị tăng cường công tác kiểm tra, rà soát lại toàn bộ các hồ, đập chứa bùn, nước thải… Nhưng đó không phải là khoang chứa bùn đỏ. Sau một vòng tận thấy các công đoạn để cho ra đời sản phẩm alumin đóng bao, chuyển lên xe tải để xuất khẩu, chúng tôi đến khoang chứa bùn đỏ. Ông Sỹ giới thiệu, khoang chứa đầu tiên trong số 8 khoang của giai đoạn 1 đã sắp đầy. Mỗi khoang chứa bùn đỏ đều được thiết kế với hệ thống lọc xương cá, chống thấm ngược, nước lọc được dẫn về nhà máy để tái sử dụng, khi đầy sẽ đóng khoang, phủ đất rồi trồng cây. Đi lại dễ dàng bốn xung quanh khoang chứa bùn đỏ ở những phần đã khô cứng, ông Sỹ cho biết, “Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã nghiên cứu và cho biết bùn đỏ có thể dùng để sản xuất sắt xốp, gạch không nung. Nếu thành công sẽ không phải mở rộng các khoang chứa bùn, lại xử lý được bùn đỏ, hiệu quả kinh tế lớn hơn nhiều”.
Tại khoang chứa bùn đỏ Công ty TNHH Một thành viên Nhôm Lâm Đồng - Ảnh: N.T.T
Một âu lo khác, vẫn lại liên quan đến môi trường. Ông Tường Thế Hà - Phó Tổng Giám đốc LDA - cho biết, từ khi đi vào vận hành đến nay, Công ty thực hiện nghiêm túc các biện pháp bảo vệ môi trường theo Báo cáo đánh giá tác động môi trường được Bộ Tài nguyên và Môi trường phê duyệt năm 2010, song song với việc áp dụng các giải pháp sáng tạo kết hợp việc quản trị tốt công nghệ. Trong năm qua, Công ty đã thử nghiệm và đưa vào sử dụng thành công chất trợ lọc, giúp làm giảm độ ẩm hạt hydrat, đồng thời điều chỉnh công nghệ làm thay đổi cỡ hạt hydrat để bảo đảm chất lượng và tiêu chuẩn xuất khẩu. Bên cạnh đó, Công ty cải tạo hệ thống đường ống bơm tuần hoàn dòng đáy tại các bồn lắng rửa, rút ngắn thời gian khi bơm ra hồ bùn đỏ, giảm lượng xút và thời gian tăng tải dây chuyền… Công ty còn đầu tư cải tạo các hệ thống giám sát khí thải và đang phối hợp với Viện Hóa học Việt Nam khảo sát lập phương án khử mùi cho khu vực khí hóa than để giảm tác động đến môi trường trong nhà máy alumin cũng như các khu vực xung quanh…
Chúng tôi hỏi chuyện Nguyễn Khắc Tuân khi anh đang lúi húi làm việc trong xưởng. Tuân sinh năm 1985, đã “làm được 7 năm, trước làm sửa chữa tổng hợp, giờ là đốc công phân xưởng sửa chữa tổng hợp, phụ trách bộ phận đóng bao-cẩu trục-xe nâng”. Tuân cho biết, gia đình anh có 3 thế hệ làm việc tại Tập đoàn TKV, anh ruột Tuân đang làm ở phòng KCS, mỏ tuyển của nhà máy. Khi hỏi nhỏ về vấn đề sức khỏe, Tuân nói, “sức khoẻ bảo đảm, môi trường làm việc chỉ hơi bụi một chút”. Những công nhân khác chúng tôi gặp, từ người lái máy xúc đến công nhân vệ sinh, cũng đều không thấy vấn đề gì về sức khỏe, lại được công ty miễn phí suất ăn ca, suất ăn độc hại, được khám sức khỏe định kỳ, du lịch hằng năm nên đều thấy ổn. Nhưng người dân sống quanh nhà máy thì chưa thật yên tâm. Trước những băn khoăn, lo lắng và đề nghị của các hộ dân sống gần khu vực nhà máy ở tổ 20, 21, thị trấn Lộc Thắng, Công ty đã thống nhất với bà con nhân dân mời Trung tâm Quan trắc môi trường, Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) tiến hành khảo sát và lấy mẫu phân tích các thành phần môi trường từ ngày 9 đến ngày 13-01-2017, dưới sự giám sát của bà con. Tháng 4-2017, kết quả quan trắc môi trường xung quanh nhà máy alumin được công bố, liên quan đến chất lượng mặt nước, chất lượng nước thải, chất lượng nước dưới đất, chất lượng môi trường không khí xung quanh và tiếng ồn. Ông Tường Thế Hà cho biết, nhìn chung các kết quả đều tốt, không vượt ngưỡng cho phép. Về chất lượng môi trường nước mặt ở 2 vị trí quan trắc có chất lượng còn tốt, các nguồn gây ô nhiễm môi trường nước mặt không đáng kể. Các thông số hữu cơ, dinh dưỡng và chất độc (As, CN, tổng Phenol) đều đạt QCVN 08-MT:2015/BTNMT. Về chất lượng môi trường nước dưới đất, ở giếng quan trắc số 2 thuộc hồ bùn đỏ, nước có mùi tanh hôi, có hiện tượng thành giếng bị vỡ (do làm bằng thép, lâu ngày bị ô-xy hóa) và bị lối cuốn bùn đất gây ô nhiễm thông số Fe, vượt QCVN 08-MT:2015/BTNMT 2,5 lần. Tuy nhiên, nước dưới đất của hộ ông Nguyễn Viết Động (tổ 21, thị trấn Lộc Thắng) chất lượng tốt, hầu hết các thông số đều đạt QCVN 08-MT:2015/BTNMT, ngoại trừ thông số coliform vượt nhẹ so với QCVN và chỉ số pH hơi thấp. Đây là đặc trưng tự nhiên của nước dưới đất trong khu vực. Về chất lượng môi trường tiếng ồn tại 3 vị trí quan trắc đo trong 3 ngày liên tục có giá trị thấp. Hầu hết các giá trị đo đều đạt QCVN 26:2010/ BTNMT (70dBA) và một số thời điểm tiếng ồn vượt nhẹ so với QCVN. Nhìn chung yếu tố gây ô nhiễm tiếng ồn chính là hoạt động vận tải tại thời điểm quan trắc có mật độ hoạt động thấp. Về chất lượng môi trường không khí xung quanh, nhìn chung tại thời điểm quan trắc tại 3 vị trí lấy mẫu có chất lượng khá tốt, hầu hết các thông số ô nhiễm không khí (TSP, SO2, NO2, NH3, H2S) đều đạt giới hạn quy định của QCVN 05:2013/BTNMT…
Bà Hoàng Thị Cảnh ở tổ 23, thị trấn Lộc Thắng cho biết, có ồn, có mùi nhưng không ảnh hưởng đến sức khỏe - Ảnh: N.T.T
Kết quả quan trắc môi trường được công bố kịp thời, rộng rãi. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp còn những băn khoăn nhất định, bởi các thông số được công bố bà con không hiểu. Và những nghi ngại thì không dễ xua tan tức thời. Nhớ lúc chúng tôi bất chợt rẽ vào nhà bà Hoàng Thị Cảnh ở tổ 23, vừa bán tạp hóa, bà Cảnh vừa cởi mở trả lời thẳng băng. Bà Cảnh nói rằng, “thi thoảng ồn ào thì phải chấp nhận, nhưng không đáng kể. Đến xe máy gia đình mình đi nhiều còn dão nữa là nhà máy hoạt động. Tầm này năm ngoái, đang nắng mà mưa là có mùi như xà bông (mùi xút) trong vòng 1 tiếng đồng hồ, giống như mình lau sàn nhà ấy. Còn mưa triền miên, hoặc nắng triền miên là không có mùi. Tôi ở đây trực tiếp bán hàng suốt ngày cảm nhận thế. Còn ô nhiễm không khí thì mình không biết, phải nhà chuyên môn. Về sức khỏe dân làng ra sao mình cũng không biết, nhưng gia đình tôi thì thấy không có vấn đề gì”. Bà Hoàng Thị Thu Hà - Bí thư Đảng uỷ kiêm Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị trấn Lộc Thắng - cho biết, chính quyền địa phương luôn đồng hành, chia sẻ với nhân dân. “Thực tế là có mùi, có ồn, có tai nạn, nhưng ở mức độ cho phép. Thế nên, dù có kết quả quan trắc, nhưng bà con vẫn chưa thật yên tâm. Lãnh đạo địa phương và công ty vẫn đồng hành, tiếp tục giải quyết các yêu cầu chính đáng để bà con yên tâm sản xuất, ổn định cuộc sống. Còn bùn đỏ giờ cũng cao giá lắm chứ, có nhà đầu tư muốn vào mua để sản xuất gạch không nung, sắt xốp”, bà Hà nói.
Một mối lo khác, thoạt nghe cũng khá “nóng”, ấy là chuyện an ninh trật tự, đặc biệt trước đây có sự hiện diện của lao động nước ngoài, đặc biệt là lao động phổ thông. Thế nhưng, những người tôi gặp, trò chuyện, dù là nhân dân hay cán bộ, người thị trấn hay trong công ty, đều thấy không có gì thật sự đáng quan ngại, an ninh trật tự được giữ vững, không có gì nổi cộm. Thực tế, khi có dự án, tổ công tác của Công an huyện Bảo Lâm đã được thành lập vào năm 2006. Nhưng cũng không phải giải quyết vấn đề gì lớn. Từ năm 2010, tổ được nâng cấp thành Đồn công an Tân Rai, hiện có 7 cán bộ, chiến sĩ, trụ sở nằm ngay cạnh nhà máy alumin. Đại uý Lưu Đình Thông - Phó đồn công an Tân Rai - cho biết, “nói chung tình hình không có gì nổi cộm, chỉ xảy ra trộm cắp vặt. Người dân với nhà máy cũng gần gũi thôi, có việc hay mời lãnh đạo công ty xuống. Mới đây, công an huyện tăng cường lực lượng xuống xử lý vi phạm về giao thông, xe tải chở quặng, alumin cũng không chạy nhanh nữa. Xe cũng không được lưu thông vào giờ cao điểm khi dân đi làm, học sinh đi học”. Điều này cũng được bà Hà công nhận. “Các vấn đề về an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội, tệ nạn... nói chung không có điểm nóng, ổn định”, bà Hà khẳng
***
Chúng tôi xin mượn lời của ông Bí thư Huyện ủy Bảo Lâm Hoàng Trọng Hiền để khép lại bài viết này. Ông Hiền nói: “Kể từ khi có dự án, bộ mặt của thị trấn Lộc Thắng cũng như huyện Bảo Lâm đã thay đổi rất nhiều, tích cực. Nhà máy nộp ngân sách mỗi năm khoảng 300 tỷ đồng, chưa kể phí môi trường, thuế giá trị gia tăng… Tất nhiên, không thể kỳ vọng không ô nhiễm môi trường, nhưng ở mức cho phép và thực sự công ty đã hạn chế tối đa rồi. Công ty có lãi, tỉnh có nguồn ngân sách lớn, thị trấn huyện lỵ muốn được thụ hưởng trở lại bằng các nguồn kinh phí cụ thể để đầu tư cho hạ tầng, môi trường, để thị trấn ổn định, đẹp hơn, xanh hơn, trong lành và đáng sống hơn”.
Phạm Thắng
Bauxite Lâm Đồng, những góc nhìn khác…
1/5/2017 TCCSĐT - Cứ nhắc đến bauxite, chúng tôi lại hoang mang bởi vô vàn thông tin đầy bất lợi, u ám. Nào là chưa đầu tư đã biết thua lỗ, rồi là “hàng thải” công nghệ, là những nguy cơ ô nhiễm môi trường, mối hiểm hoạ từ hồ chứa bùn đỏ... Cách đây hơn 1 tháng, là thông tin được nhiều cơ quan báo chí đăng tải, rằng tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng lỗ gần 3.700 tỷ đồng chỉ sau 3 năm đi vào hoạt động… Chúng tôi tìm đến tận nơi, nghe từ nhiều phía, bằng nhiều cách khác nhau...
Ông Phạm Dũng Sỹ - Phó Tổng Giám đốc LDA giới thiệu về Dự án - Ảnh: N.T.T
Kỳ 1: Lỗ thật, lãi cũng thật
Lỗ thật
Thoạt nghe số lỗ khổng lồ ấy chỉ sau 3 năm đi vào hoạt động, rất nhiều người hoảng sợ, âu lo, nghiêng dồn về phía những dự báo đầy tính bất an ngay từ khi dự án được thông qua về chủ trương tại Nghị quyết Đại hội X của Đảng (năm 2006). Ngay cả tại nơi mà dự án “đứng chân” (thị trấn Lộc Thắng, huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng), cũng có những băn khoăn, âu lo vì không rõ thực - hư ra sao. Ông Nguyễn Ngọc Nhi - Phó Bí thư thường trực, Chủ tịch Hội đồng nhân dân huyện Bảo Lâm - cho rằng: “Thua lỗ thì không biết được, cũng hơi lo lắng”. Không lo lắng sao được, khi chỉ ngần ấy thời gian hoạt động mà đã “rước” số lỗ khổng lồ đến như vậy. Không lo lắng sao được, khi dự án mới “lặng” đi thời gian ngắn đã lại ồn lên thông tin đầy bất lợi. Không lo lắng sao được, khi một dự án mới đi vào hoạt động mà mỗi năm đã lỗ khoảng 1.200 tỷ đồng… Chúng tôi xin được quay trở lại từ cái thuở ban đầu đầy sóng gió ấy…
… Theo Quyết định 1396 của Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TKV năm 2006, tổng mức đầu tư dự án là 7.787 tỷ đồng, công suất 600.000 tấn alumin/năm, thời gian thực hiện từ năm 2006 đến năm 2009. Đây là một dự án mang tính thử nghiệm, thí điểm, nếu hiệu quả tốt sẽ tiếp tục triển khai. Nhưng trong quá trình thực hiện, dự án đã có 4 lần điều chỉnh vốn. Đến tháng 10-2013, TKV điều chỉnh tổng mức đầu tư lên 15.414,4 tỷ đồng, công suất 650.000 tấn alumin/năm, thời gian thực hiện từ năm 2006 đến năm 2013. Như vậy, so với phê duyệt lần đầu, dự án bị chậm 4 năm, tổng mức đầu tư tăng gần gấp 2 lần. Nguyên nhân lỗ chủ yếu do thời gian dự án bị kéo dài, phát sinh chi phí đầu tư; kỹ thuật, công nghệ phức tạp, lần đầu thực hiện ở Việt Nam nên thời gian đầu đi vào hoạt động gặp nhiều khó khăn; dây chuyền sản xuất chưa ổn định, phát sinh nhiều chi phí để sửa chữa, khắc phục… Bên cạnh đó, là các nguyên nhân khác: giá alumin, nhôm thế giới sụt giảm, thuế tài nguyên, phí môi trường tăng, phát sinh thêm thuế xuất khẩu alumin... Báo cáo của đoàn thanh tra cũng cho rằng, tính đến cuối năm 2016, dây chuyền sản xuất của dự án đã vận hành ổn định, đạt xấp xỉ công suất thiết kế, giá thành sản xuất giảm, giá alumin, nhôm trên thế giới hồi phục… nên dự kiến năm 2017 sẽ hết lỗ kế hoạch theo đúng “lộ trình”.
Sau khi số lỗ khổng lồ của Tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng được công khai, đại diện TKV cho biết, các khoản thua lỗ đều nằm trong dự kiến và trong năm 2017 dự án sẽ có lãi, đúng theo kế hoạch đề ra khi dự án đã làm chủ được công nghệ và các chỉ tiêu cũng tốt hơn, chất lượng sản phẩm tăng lên, giá thành sản phẩm alumin giảm xuống... Một diễn biến khác, Bộ Công Thương yêu cầu “TKV khẩn trương hoàn thành công tác nghiệm thu, thanh quyết toán công trình, đồng thời có văn bản gửi Bộ Công Thương trước ngày 30-4 đối với dự án tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng…”.
Lãi thật
Dự án tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng được thành lập với mục tiêu khai thác quặng bauxite mỏ Tây Tân Rai tại huyện Bảo Lâm và huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng để sản xuất alumin. Dự án đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường năm 2006 và báo cáo đánh giá tác động môi trường bổ sung năm 2010. Mỏ bauxite Tây Tân Rai được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp giấy phép vào ngày 21-6-2010, với tổng diện khu vực khai thác là 1.619,5ha và tổng trữ lượng khai thác 119.361.000 tấn quặng. Công suất khai thác trung bình khoảng 4.300.000 tấn/năm (quặng nguyên khai). Công nghệ khai thác đang áp dụng tại mỏ là công nghệ khai thác lộ thiên, công nghệ sản xuất alumin là công nghệ Bayer theo tiêu chuẩn quốc tế bằng phương pháp thủy luyện gồm 5 giai đoạn (nguyên liệu, hòa tách, lắng rửa, kết tinh, nung); sản xuất khoảng 650.000 tấn alumina/năm…
Trước khi đến Công ty TNHH một thành viên Nhôm Lâm Đồng-TKV (LDA) - đơn vị tổ chức quản lý vận hành toàn bộ Dự án tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng (bắt đầu tiếp quản dự án từ ngày 01-10-2013) - chúng tôi có tham khảo ý kiến của các đồng chí lãnh đạo Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Lâm Đồng, lãnh đạo huyện Bảo Lâm... “Điều lạ” là các vị lãnh đạo đều không thấy sự băn khoăn, lo lắng về bauxite, bùn đỏ cũng như tình hình an ninh trật tự trên địa bàn. Ông Nguyễn Văn Triệu - Phó Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bảo Lâm - còn cho rằng, “dự án có nhiều thông tin trái chiều, nhưng cho đến nay đã đi vào hoạt động, sản xuất đến đâu bán đến đó”.
Sau khi nghe Phó Tổng Giám đốc LDA Phạm Dũng Sỹ giới thiệu khái lược về toàn cảnh dự án trên sa bàn, chúng tôi đi một vòng đến khai trường, nhà máy tuyển quặng, nhà máy alumin, đến những khu vực khai thác xong đã hoàn thổ và trồng cây, giẫm lên cả hố bùn đỏ đã khô cứng bốn xung quanh bể chứa… Dọc đường, khi xe tưới nước chưa phun ướt đường, bụi vẫn quận lên, đỏ quạch mỗi khi xe tải rầm rầm chở quặng đi qua… Ông Sỹ thừa nhận, đây là “dự án nhạy cảm”, cũng như có thời gian dài bị “khủng hoảng truyền thông”. Nhưng dù sao thì đến nay cũng “đã chứng minh là ổn”, dù số lỗ được công bố là có thật, nhưng nó nằm trong kế hoạch. Tại công ty, chủ yếu là tiến hành khai thác lộ thiên, sau khi gạt lớp đất phủ (bình quân 0,5m) là có lớp quặng bauxite dày bình quân 3,5m. Sau đó, quặng được đưa về nhà máy tuyển, rửa, đập với kích cỡ dưới 40mm. Theo tính toán, khoảng 6 tấn quặng nguyên khai sẽ sản xuất được 1 tấn alumin... Ông Sỹ cho biết, ngay sau khi nhà thầu Trung Quốc rút toàn bộ khỏi dự án, việc vận hành dây chuyền sản xuất hết sức khó khăn. Chính vì vậy, việc làm chủ công nghệ, và rồi hạ được giá thành là thành công lớn nhất. Ông Tường Thế Hà - Phó Tổng Giám đốc LDA - khẳng định: “điều thành công lớn nhất là làm chủ được công nghệ, tự mình làm chủ vì chưa có ai đi trước để mà học hỏi. Thời gian tiếp nhận dự án cũng gần như không chủ động, không tiếp nhận được gì. Chỉ chạy thử, rồi thôi, nên chúng tôi tự tìm tòi, mày mò là chính”.
Đặng Trung Kiên, Trưởng phòng Kỹ thuật-Công nghệ của LDA là một trong những người gắn bó từ đầu với công ty. Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành luyện kim, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội, Kiên “đi làm thép ở Hải Phòng”. Sau đó, do người nhà giới thiệu, anh xin chuyển công tác về TKV và được cử đi học nâng cao 3 năm ở Trung Quốc. Kiên nhớ, “sau khi chạy thử theo hợp đồng, nhà thầu rút luôn vào tháng 10-2013, và chúng tôi tự phải vận hành. Dù đã được đào tạo trong quá trình chuyển giao công nghệ, nhưng vẫn còn những bỡ ngỡ. Chúng tôi chạy theo thiết kế, sự cố đến đâu khắc phục đến đó, chủ yếu là sự cố dây chuyền công nghệ và thiết bị... Khi xảy ra sự cố thì tạm đóng cửa nhà máy để sửa chữa, khắc phục”. Cứ như vậy, từng bước, nhiều sáng kiến được áp dụng cho phù hợp với điều kiện sản xuất ở nhiều khâu khác nhau, với tính chất khí hậu của địa phương để bây giờ người Việt đã làm chủ nhà máy, vận hành công nghệ, giúp giảm giá thành đáng kể… Ông Sỹ cho biết, nhờ thu hồi quặng tốt hơn, giảm vật tiêu tiêu hao một số vật liệu chính,... giúp giá thành sản xuất giảm. “Trước đây là 5,7 triệu đồng/tấn đến nay giảm xuống còn khoảng 4 triệu đồng/tấn”.
Một góc khai trường tuyển quặng - Ảnh: N.T.T
Nói thêm về chuyện “lỗ khủng”, ông Sỹ trần tình, “năm 2016 có thời điểm giá alumin xuống thấp nhất là 200USD/tấn trong khi điểm hòa vốn (bằng giá thành) theo tính toán phải ở mức 326 USD/tấn”. Lại thêm những năm đầu phải “gánh” nhiều chi phí trả lãi vay, chi phí khấu hao đều rất lớn, rồi công suất thấp. Nhưng cuối năm 2016, “máy móc hoạt động đạt 95% công suất thiết kế, năm nay phấn đấu đạt 100%”. Và bây giờ, theo ông Sỹ, giá thành sản xuất cạnh tranh ngang bằng với các nhà máy alumin trên thế giới. “Với thực tế vận hành, chi phí như hiện nay, giá hoà vốn khoảng 300USD/tấn. Kể từ quý 3-2016, giá alumin phục hồi, hiện giao động ở mức 320-350USD/tấn (giá xuất tại Cảng Gò Dầu, Đồng Nai), công ty đã có lãi, sớm hơn điểm hoà vốn tính lỗ kế hoạch 1 năm. Quý I-2017, sơ bộ lãi khoảng hơn 20 tỷ đồng”, ông Sỹ cho biết. Nhưng thực tế, theo ông Sỹ, riêng với Công ty LDA hiện chưa được bàn giao tài sản mà chỉ “vận hành thuê, mấy năm rồi năm nào cũng lãi một chút, đóng góp cho ngân sách địa phương không ngừng tăng”. Cụ thể, việc đóng thuế tài nguyên môi trường, phí môi trường và thuế, phí khác kể từ năm 2011 đến năm 2016 lần lượt là: 2.984 - 56.516 -39.172 - 186.179 - 206.822 - 251.977 - 743.650 triệu đồng.
Hiện nay, Công ty LDA sản xuất 4 loại sản phẩm là quặng nguyên khai, quặng tinh, aluminium hydroxide, aluminium oxide. Trong đó, chủ yếu là sản phẩm aluminium oxide (để luyện ra nhôm). Công ty cũng có xí nghiệp sản xuất bao bì phục vụ riêng cho việc đóng bao sản phẩm, chủ yếu là xuất khẩu sang thị trường các nước, như: Trung Quốc (chiếm khoảng 40%), Ấn Độ, Nhật Bản, thị trường Trung Đông… Trong khi đó, sản phẩm bán trong nước chỉ khoảng 1-2%.
Hồ xử lý nước thải quặng đuôi tại phân xưởng tuyển khoáng Ảnh: N.T.T
Với gần 1.700 lao động (trong đó 250 người thuộc xí nghiệp sản xuất bao bì) có việc làm, mức thu nhập bình quân khoảng 8,1 triệu đồng/tháng (năm 2016), thực sự đã tác động rất lớn tới kinh tế-xã hội của địa phương, đặc biệt khi đa số lao động là người ở huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng. Điều này thì nhiều người thừa nhận, đồng tình. Bà Hoàng Thị Thu Hà - Bí thư Đảng uỷ kiêm Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị trấn Lộc Thắng, nơi mà bà con đã nhường đất cà phê, chè cho dự án - nói vui rằng, “miền núi sao mà hoành tráng thế”, khi chúng tôi đề nghị bà so sánh về sự đổi thay của Lộc Thắng kể từ khi có dự án đến nay. Bà Hà mới được tăng cường từ huyện xuống trong khoảng 3 năm nay, nhưng đã có 20 năm công tác ở huyện nên nắm khá rõ tình hình của địa phương. “Nói cái khác thì vô cùng, nhưng kinh tế-xã hội phát triển là chắc chắn. Hạ tầng được đầu tư, bộ mặt, diện mạo đô thị khang trang hơn”, bà Hà nhận xét và cho biết thêm, “việc bà con được nhận tiền đền bù lớn, rồi dịch vụ thương mại phát triển theo yêu cầu tất yếu... Một số hộ giàu lên nhờ phục vụ chuyên gia, lao động với các dịch vụ ăn uống, nghỉ ngơi, thuê trọ...”. (Còn tiếp)
Phạm Thắng, Dũng Minh
http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/kinh-te/2017/44678/Bauxite-Lam-Dong-nhung-goc-nhin-khac.aspx
Bauxite Lâm Đồng, những góc nhìn khác…
Kỳ 2: Đổi thay và những âu lo
5/5/2017 TCCSĐT - Hơn 1 thập niên kể từ khi Dự án tổ hợp Bauxit-Nhôm Lâm Đồng khởi động, đã có rất nhiều đổi thay thấy rõ ở vùng đất cao nguyên khí hậu ôn hòa bốn mùa mát mẻ này, đặc biệt về hạ tầng, sự phát triển kinh tế… Nhưng cho đến nay, vẫn còn những âu lo nhất định, cần được giải quyết triệt để giúp bà con ở gần phạm vi nhà máy yên tâm sản xuất, ổn định cuộc sống…
Ông Phạm Dũng Sỹ Phó Tổng Giám đốc LDA giới thiệu về
Trên khai trường, mỗi khi ô-tô tải nặng nề rầm rầm chạy qua, bụi cuộn đỏ khi con đường chưa được tưới nước. Dọc con đường ồn ĩ tiếng động cơ máy xúc, ô-tô ấy, bên là khai trường, bên là những khu vực khai thác xong. Có những khu trong phạm vi lòng hồ, có những khu đã hoàn thổ để trồng cây. Phó Tổng Giám đốc LDA Phạm Dũng Sỹ chỉ tay giới thiệu, “đến cuối tháng 4-2017, đã hoàn thổ được khoảng 100ha, chủ yếu trồng keo, cây đường viền”, nhằm cải thiện chất lượng môi trường, tạo mỹ quan cho dự án và chống sói lở, ứng phó với biến đổi khí hậu. Ông Sỹ cho biết, trước đây, lớp đất phủ bề mặt không đều, có chỗ trơ quặng không loại cây nào sống được, nay cũng lớp đất mặt ấy, nhưng được trải đều khoảng 1-1,5m tại tất cả các khu vực đã khai thác, nên cây cối sinh trưởng tốt. Quả có thế thật, đứng nhìn từ xa, bên cạnh những khu vực lòng hồ quạch đỏ, những khai trường bộn bề đào xới là những vạt xanh non tươi của các loại cây mới trồng. Đó chắc chắn là nguồn điều hòa sinh thái, môi trường hữu ích. Và mai này, khi cho thu hoạch, cũng sẽ là nguồn lợi không nhỏ.
Một đổi thay dễ thấy, nhiều người được hưởng lợi, đó là về kết cấu hạ tầng, là bộ mặt đô thị, là đời sống người dân… ở phạm vi ngoài khu vực dự án. Ông Nguyễn Văn Triệu - Phó Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bảo Lâm - đúc rút, dự án có nhiều thông tin trái chiều, nhưng cho đến nay đã đi vào hoạt động, tác động rất lớn đến địa phương - một huyện vùng sâu vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Trước khi có dự án, hạ tầng chưa có gì, đường đất và xấu. Sau khi Tập đoàn TKV góp 174 tỷ đồng, con đường hẹp và xấu trước kia dài 20km nối từ ngã ba Lộc Sơn, thành phố Bảo Lộc vào công ty đã được mở rộng, trải nhựa dễ đi, thuận tiện lưu thông. “Dự án đã tạo cú huých rất lớn đối với địa phương, kết cấu hạ tầng được đầu tư rất nhiều, bên cạnh đó là giáo dục, y tế, văn hoá. Sau khi dự án vào, giá trị đất đai tăng rất cao, gấp vài chục lần, có nơi cao hơn thành phố...”, ông Triệu cho biết. Bên cạnh đó, các ngành “ăn theo” phát triển, như: dịch vụ, cung cấp thực phẩm, cát, đá, tiêu dùng hằng ngày… tạo điều kiện cho một bộ phận người dân tham gia vào, tạo công ăn việc làm, thu nhập ổn định, khấm khá. Bà Hoàng Thị Cảnh, tổ 23, thị trấn Lộc Thắng quê gốc Hải Dương, vào Bảo Lâm từ năm 1993, gia đình cũng chỉ trồng cà phê, chè, làm ruộng, buôn bán tạp hóa... Nhà bà Cảnh ở sát nhà máy alumin, cách khoang chứa bùn đỏ chỉ một con đường rầm rập xe cộ qua lại. Cơ ngơi gia đình khá khang trang, với chiếc ô tô để ngoài sân, riêng bộ đồ phòng khách, bàn thờ giá cũng cả trăm triệu đồng… Bà Cảnh cho biết, “tác động về kinh tế-xã hội là nổi bật nhất. Ngày trước có ông say rượu hay nói đây là U Minh Thượng, U Minh Hạ; giờ thì điện-đường-trường-trạm thay đổi hẳn”. Nhà bà Cảnh có 2 người con làm ở nhà máy, “hai vợ chồng đi học ở Trung Quốc về, giờ chồng làm quản đốc, lương chắc khá hơn, chắc hơn chục triệu đồng/tháng. Giàu thì khó, nhưng ổn định”, bà Cảnh cho biết.
Và vấn đề lao động chính là một đổi thay rất quan trọng, tác động rất lớn tới kinh tế-xã hội địa phương. Theo bà Hoàng Thị Thu Hà - Bí thư Đảng ủy kiêm Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị trấn Lộc Thắng, “nhiều lao động nông nhàn, trình độ không cao được tham gia, tiếp nhận vào công ty, nhiều cháu được đưa đi đào tạo nghề tại Trung Quốc. Nhờ đó, chi tiêu của cư dân địa phương lớn hơn, thực sự là cú huých cho các ngành sản xuất, dịch vụ”. Trong tổng số 1.669 lao động đang làm việc, có tới 1.260 người là lao động địa phương, 67 lao động là người dân tộc thiểu số và không có lao động nước ngoài. Về trình độ, có tới 968 người có trình độ trung cấp, 130 người là công nhân kỹ thuật, 39 lao động phổ thông… Không chỉ tạo việc làm, thu nhập cho lao động trong phạm vi nhà máy, kể từ khi dự án hoạt động, còn tạo công ăn, việc làm cho nhiều doanh nghiệp khác... Ông Sỹ so sánh, “nếu như trước đây cả thị trấn chỉ có 1-2 quán ăn sáng thì bây giờ không đếm nổi”. Và ông Sỹ cũng cho biết, hiện đã có những nghiên cứu về việc bùn đỏ có thể được sử dụng để sản xuất gạch không nung, sắt xốp. Rồi sau này có thể tiến tới luyện nhôm, như cái tên được đặt đã tính xa - Công ty TNHH Một thành viên Nhôm Lâm Đồng - TKV... Nếu điều đó xảy ra, chắc chắn sẽ có thêm nhiều việc làm mới được tạo ra, kéo theo đó là thu nhập, là việc phát triển các dịch vụ, thương mại… Sự đổi thay khi ấy, chắc sẽ lớn, rõ rệt hơn.
Những âu lo…
Vẫn là câu chuyện bùn đỏ, đặc biệt sau khi sự cố vỡ hồ chứa bùn đỏ ở Hung-ga-ri, Bra-xin những năm gần đây gây ra những hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản. Thế nên, khi xảy ra sự cố tràn bùn đỏ do vỡ đê tại Công ty LDA vào ngày 8-10-2014 tại khu vực hồ thải quặng đuôi số 5, phân xưởng tuyển khoáng thì âu lo lại lớn hơn. Tuy nhiên, hồ thải quặng có dung tích hơn 2 triệu khối này dùng để chứa bùn, nước trong quá trình rửa quặng; không chứa hóa chất và các loại chất độc hại như bùn đỏ. Và khi bị vỡ, nước mặt chảy ra ngoài cũng chỉ đổ xuống hồ chứa nước Cai Bảng cung cấp cho nhà máy sản xuất alumin Tân Rai (trữ lượng 10 triệu khối, rộng 127ha). Và cũng nhanh chóng, sự cố được khắc phục, không gây thiệt hại về máy móc, thiết bị, con người cũng như vườn tược, hoa màu của nhân dân. Sau sự cố, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo đơn vị tăng cường công tác kiểm tra, rà soát lại toàn bộ các hồ, đập chứa bùn, nước thải… Nhưng đó không phải là khoang chứa bùn đỏ. Sau một vòng tận thấy các công đoạn để cho ra đời sản phẩm alumin đóng bao, chuyển lên xe tải để xuất khẩu, chúng tôi đến khoang chứa bùn đỏ. Ông Sỹ giới thiệu, khoang chứa đầu tiên trong số 8 khoang của giai đoạn 1 đã sắp đầy. Mỗi khoang chứa bùn đỏ đều được thiết kế với hệ thống lọc xương cá, chống thấm ngược, nước lọc được dẫn về nhà máy để tái sử dụng, khi đầy sẽ đóng khoang, phủ đất rồi trồng cây. Đi lại dễ dàng bốn xung quanh khoang chứa bùn đỏ ở những phần đã khô cứng, ông Sỹ cho biết, “Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã nghiên cứu và cho biết bùn đỏ có thể dùng để sản xuất sắt xốp, gạch không nung. Nếu thành công sẽ không phải mở rộng các khoang chứa bùn, lại xử lý được bùn đỏ, hiệu quả kinh tế lớn hơn nhiều”.
Tại khoang chứa bùn đỏ Công ty TNHH Một thành viên Nhôm Lâm Đồng - Ảnh: N.T.T
Một âu lo khác, vẫn lại liên quan đến môi trường. Ông Tường Thế Hà - Phó Tổng Giám đốc LDA - cho biết, từ khi đi vào vận hành đến nay, Công ty thực hiện nghiêm túc các biện pháp bảo vệ môi trường theo Báo cáo đánh giá tác động môi trường được Bộ Tài nguyên và Môi trường phê duyệt năm 2010, song song với việc áp dụng các giải pháp sáng tạo kết hợp việc quản trị tốt công nghệ. Trong năm qua, Công ty đã thử nghiệm và đưa vào sử dụng thành công chất trợ lọc, giúp làm giảm độ ẩm hạt hydrat, đồng thời điều chỉnh công nghệ làm thay đổi cỡ hạt hydrat để bảo đảm chất lượng và tiêu chuẩn xuất khẩu. Bên cạnh đó, Công ty cải tạo hệ thống đường ống bơm tuần hoàn dòng đáy tại các bồn lắng rửa, rút ngắn thời gian khi bơm ra hồ bùn đỏ, giảm lượng xút và thời gian tăng tải dây chuyền… Công ty còn đầu tư cải tạo các hệ thống giám sát khí thải và đang phối hợp với Viện Hóa học Việt Nam khảo sát lập phương án khử mùi cho khu vực khí hóa than để giảm tác động đến môi trường trong nhà máy alumin cũng như các khu vực xung quanh…
Chúng tôi hỏi chuyện Nguyễn Khắc Tuân khi anh đang lúi húi làm việc trong xưởng. Tuân sinh năm 1985, đã “làm được 7 năm, trước làm sửa chữa tổng hợp, giờ là đốc công phân xưởng sửa chữa tổng hợp, phụ trách bộ phận đóng bao-cẩu trục-xe nâng”. Tuân cho biết, gia đình anh có 3 thế hệ làm việc tại Tập đoàn TKV, anh ruột Tuân đang làm ở phòng KCS, mỏ tuyển của nhà máy. Khi hỏi nhỏ về vấn đề sức khỏe, Tuân nói, “sức khoẻ bảo đảm, môi trường làm việc chỉ hơi bụi một chút”. Những công nhân khác chúng tôi gặp, từ người lái máy xúc đến công nhân vệ sinh, cũng đều không thấy vấn đề gì về sức khỏe, lại được công ty miễn phí suất ăn ca, suất ăn độc hại, được khám sức khỏe định kỳ, du lịch hằng năm nên đều thấy ổn. Nhưng người dân sống quanh nhà máy thì chưa thật yên tâm. Trước những băn khoăn, lo lắng và đề nghị của các hộ dân sống gần khu vực nhà máy ở tổ 20, 21, thị trấn Lộc Thắng, Công ty đã thống nhất với bà con nhân dân mời Trung tâm Quan trắc môi trường, Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) tiến hành khảo sát và lấy mẫu phân tích các thành phần môi trường từ ngày 9 đến ngày 13-01-2017, dưới sự giám sát của bà con. Tháng 4-2017, kết quả quan trắc môi trường xung quanh nhà máy alumin được công bố, liên quan đến chất lượng mặt nước, chất lượng nước thải, chất lượng nước dưới đất, chất lượng môi trường không khí xung quanh và tiếng ồn. Ông Tường Thế Hà cho biết, nhìn chung các kết quả đều tốt, không vượt ngưỡng cho phép. Về chất lượng môi trường nước mặt ở 2 vị trí quan trắc có chất lượng còn tốt, các nguồn gây ô nhiễm môi trường nước mặt không đáng kể. Các thông số hữu cơ, dinh dưỡng và chất độc (As, CN, tổng Phenol) đều đạt QCVN 08-MT:2015/BTNMT. Về chất lượng môi trường nước dưới đất, ở giếng quan trắc số 2 thuộc hồ bùn đỏ, nước có mùi tanh hôi, có hiện tượng thành giếng bị vỡ (do làm bằng thép, lâu ngày bị ô-xy hóa) và bị lối cuốn bùn đất gây ô nhiễm thông số Fe, vượt QCVN 08-MT:2015/BTNMT 2,5 lần. Tuy nhiên, nước dưới đất của hộ ông Nguyễn Viết Động (tổ 21, thị trấn Lộc Thắng) chất lượng tốt, hầu hết các thông số đều đạt QCVN 08-MT:2015/BTNMT, ngoại trừ thông số coliform vượt nhẹ so với QCVN và chỉ số pH hơi thấp. Đây là đặc trưng tự nhiên của nước dưới đất trong khu vực. Về chất lượng môi trường tiếng ồn tại 3 vị trí quan trắc đo trong 3 ngày liên tục có giá trị thấp. Hầu hết các giá trị đo đều đạt QCVN 26:2010/ BTNMT (70dBA) và một số thời điểm tiếng ồn vượt nhẹ so với QCVN. Nhìn chung yếu tố gây ô nhiễm tiếng ồn chính là hoạt động vận tải tại thời điểm quan trắc có mật độ hoạt động thấp. Về chất lượng môi trường không khí xung quanh, nhìn chung tại thời điểm quan trắc tại 3 vị trí lấy mẫu có chất lượng khá tốt, hầu hết các thông số ô nhiễm không khí (TSP, SO2, NO2, NH3, H2S) đều đạt giới hạn quy định của QCVN 05:2013/BTNMT…
Bà Hoàng Thị Cảnh ở tổ 23, thị trấn Lộc Thắng cho biết, có ồn, có mùi nhưng không ảnh hưởng đến sức khỏe - Ảnh: N.T.T
Kết quả quan trắc môi trường được công bố kịp thời, rộng rãi. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp còn những băn khoăn nhất định, bởi các thông số được công bố bà con không hiểu. Và những nghi ngại thì không dễ xua tan tức thời. Nhớ lúc chúng tôi bất chợt rẽ vào nhà bà Hoàng Thị Cảnh ở tổ 23, vừa bán tạp hóa, bà Cảnh vừa cởi mở trả lời thẳng băng. Bà Cảnh nói rằng, “thi thoảng ồn ào thì phải chấp nhận, nhưng không đáng kể. Đến xe máy gia đình mình đi nhiều còn dão nữa là nhà máy hoạt động. Tầm này năm ngoái, đang nắng mà mưa là có mùi như xà bông (mùi xút) trong vòng 1 tiếng đồng hồ, giống như mình lau sàn nhà ấy. Còn mưa triền miên, hoặc nắng triền miên là không có mùi. Tôi ở đây trực tiếp bán hàng suốt ngày cảm nhận thế. Còn ô nhiễm không khí thì mình không biết, phải nhà chuyên môn. Về sức khỏe dân làng ra sao mình cũng không biết, nhưng gia đình tôi thì thấy không có vấn đề gì”. Bà Hoàng Thị Thu Hà - Bí thư Đảng uỷ kiêm Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị trấn Lộc Thắng - cho biết, chính quyền địa phương luôn đồng hành, chia sẻ với nhân dân. “Thực tế là có mùi, có ồn, có tai nạn, nhưng ở mức độ cho phép. Thế nên, dù có kết quả quan trắc, nhưng bà con vẫn chưa thật yên tâm. Lãnh đạo địa phương và công ty vẫn đồng hành, tiếp tục giải quyết các yêu cầu chính đáng để bà con yên tâm sản xuất, ổn định cuộc sống. Còn bùn đỏ giờ cũng cao giá lắm chứ, có nhà đầu tư muốn vào mua để sản xuất gạch không nung, sắt xốp”, bà Hà nói.
Một mối lo khác, thoạt nghe cũng khá “nóng”, ấy là chuyện an ninh trật tự, đặc biệt trước đây có sự hiện diện của lao động nước ngoài, đặc biệt là lao động phổ thông. Thế nhưng, những người tôi gặp, trò chuyện, dù là nhân dân hay cán bộ, người thị trấn hay trong công ty, đều thấy không có gì thật sự đáng quan ngại, an ninh trật tự được giữ vững, không có gì nổi cộm. Thực tế, khi có dự án, tổ công tác của Công an huyện Bảo Lâm đã được thành lập vào năm 2006. Nhưng cũng không phải giải quyết vấn đề gì lớn. Từ năm 2010, tổ được nâng cấp thành Đồn công an Tân Rai, hiện có 7 cán bộ, chiến sĩ, trụ sở nằm ngay cạnh nhà máy alumin. Đại uý Lưu Đình Thông - Phó đồn công an Tân Rai - cho biết, “nói chung tình hình không có gì nổi cộm, chỉ xảy ra trộm cắp vặt. Người dân với nhà máy cũng gần gũi thôi, có việc hay mời lãnh đạo công ty xuống. Mới đây, công an huyện tăng cường lực lượng xuống xử lý vi phạm về giao thông, xe tải chở quặng, alumin cũng không chạy nhanh nữa. Xe cũng không được lưu thông vào giờ cao điểm khi dân đi làm, học sinh đi học”. Điều này cũng được bà Hà công nhận. “Các vấn đề về an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội, tệ nạn... nói chung không có điểm nóng, ổn định”, bà Hà khẳng
***
Chúng tôi xin mượn lời của ông Bí thư Huyện ủy Bảo Lâm Hoàng Trọng Hiền để khép lại bài viết này. Ông Hiền nói: “Kể từ khi có dự án, bộ mặt của thị trấn Lộc Thắng cũng như huyện Bảo Lâm đã thay đổi rất nhiều, tích cực. Nhà máy nộp ngân sách mỗi năm khoảng 300 tỷ đồng, chưa kể phí môi trường, thuế giá trị gia tăng… Tất nhiên, không thể kỳ vọng không ô nhiễm môi trường, nhưng ở mức cho phép và thực sự công ty đã hạn chế tối đa rồi. Công ty có lãi, tỉnh có nguồn ngân sách lớn, thị trấn huyện lỵ muốn được thụ hưởng trở lại bằng các nguồn kinh phí cụ thể để đầu tư cho hạ tầng, môi trường, để thị trấn ổn định, đẹp hơn, xanh hơn, trong lành và đáng sống hơn”.
Phạm Thắng
Dũng Minh
http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/kinh-te/2017/44732/Bauxite-Lam-Dong-nhung-goc-nhin-khac.aspx
Phần nhận xét hiển thị trên trang
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét