Chiếc lá hai mặt

 Tiểu thuyết  của Hồng Giang

                   

                            

 1.

          Hân lơ đãng nhìn ra ngoài cửa sổ. Thói quen của con mọt sách lại có dịp trở lại, mà trong phòng lại chẳng có lấy tờ báo hay cuốn sách nào. Những người ở cùng phòng với anh không có thói quen đó, hoặc đúng hơn, họ bận lo lắng nhiều công việc khác. Sách vở đối với họ gần như thứ gì xa lạ, chưa cần vào lúc này.

          Cuộc đời Hân đột ngột rẽ sang ngả khác. Hân chưa bao giờ nghĩ mình lại sống những ngày như hôm nay. Sống chỉ đơn giản: mua, bán,  ngủ, rồi ăn. .. Ngày nào cũng giống ngày nào . Khác chăng, chỉ là những áp lực của thị trường, nơi mà mối quan tâm hàng đầu của những người trong cuộc là mối lo LỢI –HẠI. Hân cảm thấy nhàm chán, tẻ nhạt. Anh  thấy cô đơn, lạc lõng giữa đông đúc xung quanh. Không có gì chán bằng theo đuổi những điều bản thân  mình không thích.

          Nhưng anh không chỉ có một mình, mà còn gia đình vợ con, và còn cả một quá khứ nặng nề, để lại bao nhiêu hậu quả mà lúc này đây không còn cách nào khác phải bắt tay vào. Tạm gác những gì bấy lâu theo đuổi để lo những việc không mấy mặn mà. Con người ta sống ở đời không thể nói mình không muốn mà không tròn bổn phận. Chỉ nghĩ là  làm tạm một thời gian, vậy mà đã mấy năm rồi. Hân hầu như lãng quên tất cả những gì một thời khát vọng ..

          Mấy hôm trước, chiếc Pho mầu đen, đưa Hân đến đây cùng hai gã đàn ông cao lớn, mang theo cặp số to tướng có khóa mạ kền sáng bóng.  Cả hai ăn mặc lịch sự, giống như những “ Việt kiều yêu nước”, gần đây thấp thoáng có mặt ở thị xã này.  Sự có mặt của họ thường cuốn theo cái nhìn thèm muốn của những kẻ xung quanh. Nó nổi bật trên cái nền cuộc sống. Còn thiếu thốn nơi đây: những gương mặt khắc khổ, bơ phờ, những quần áo cũ bạc màu, ba-lô lộn trái.

          Cả bọn vừa ăn cơm chiều ở một nhà hàng đặc sản  nằm kề sát bờ sông. Lối ra vào của hàng này quay ra mặt phố. Là nơi duy nhất có chỗ đỗ xe. Phải một thời gian tương đối lâu nữa sẽ quy hoạch mới , thị xã này nhà nghỉ khách sạn mới đua nhau mở. Còn bây giờ dọc hai bên dãy phố phần nhiều vẫn tạm bợ tranh tre nứa lá. Thành ra nhà hàng này nổi bật thể như cô sơn nữ giữa đám bà già. Lại thêm mấy cô nhân viên tươi trẻ nên lúc nào cũng đông khách. Từ hôm đến đây,ngày ba bữa mấy ông “chủ lá” đều ăn cơm ở đây. Tuy các món không phong phú lắm, nhưng cũng đủ thịt rừng, cá chiên, rắn, ếch.. Hai gã người Chợ lớn bảo giá cả rẻ hơn Hà Nội, lại tươi ngon nữa. Có lẽ do chủ nhà hàng  gốc gác người Tiều Châu, nên chế biến thức ăn hợp khẩu vị.

Nhận phòng xong một trong hai người rủ Hân ra quán gió uống cà phê. Hân viện cớ uống cà phê sợ mất ngủ, nên không đi. Nhưng thực ra vì Hân ngại những nơi như thế. Nơi mà hương vị cảnh sắc với anh đến lúc này vẫn chưa quen. Mà Hân lại không muốn tỏ ra mình là người vụng về. Dù sao với họ mình cũng chỉ mới quen biết ít ngày.

Mấy hôm trước ở Hà Nội, Hân đã một phen đỏ mặt khi cùng họ tới nhà hàng. Ở đó người ta tắm xông hơi rồi mát xa trị liệu. Thiết bị xông hơi Hân chưa bao giờ sử dụng. Đáng lẽ để các em nhân viên chuẩn bị cho mình, đằng này anh lại bảo họ lui ra tự làm lấy. Có lẽ là do lúng túng ngượng nghịu trước em gái quá trẻ, quá xinh, một phần cũng muốn tỏ ra mình thông thạo. Lóng ngóng thế nào, suýt nữa bị bỏng. May mà cô nhân viên tuy nghe Hân nói vậy, vẫn không dám bỏ hẳn ra ngoài nên vẫn kịp khóa vòi nước nóng cho Hân.

Đến công đoạn cuối cùng chính Hân lại làm cô gái người An Giang thêm ngạc nhiên. Anh cứng đơ như khúc gỗ khiến cô xoay giở rất vất vả mới làm xong phận sự của mình. 

Khi ra bàn uống nước Hân càng lóng ngóng, lay xoay mãi mà không mở được lon bia, khiến nhân viên chạy bàn rúc rích cười. Đến tiết mục Kara ô kê, Hân càng tỏ ra vụng về, cứ ngồi ngây ra như ngỗng đực. Cô gái ngồi cùng năn nỉ mãi Hân mới chịu cầm míc . Lúc đầu hồi hộp hát không ra hơi. Sau vài lon bia giọng cao vóng lên , chói cả óc. Không phải là hát mà như gào lên, tự dưng nổi hứng : “..Ta vượt lên đỉnh núi cao Trường Sơn..Đá mòn mà đôi mắt không mòn..” Làm cả bọn cười muốn vỡ ruột !

Cũng may nhờ men bia rượu Hân không nhận ra vẻ ngớ ngẩn của mình.

Tỉnh lại  Hân ngượng, ê ẩm cả mặt mày. Tự nhủ từ giờ trở đi mình sẽ không lai vãng tới những nơi như thế này nữa !

Quá nửa đời người Hân mới rơi vào hoàn cảnh như vậy. Hình như sinh ra  anh không có cái may mắn như những vị ngồi đây. Họ thuộc đẳng cấp khác, sinh ra để hưởng thụ, ăn trắng mặc trơn, có kẻ hầu người hạ.

Hân cảm thấy điều ấy có cái gì như là sự tủi thân, như điều sỉ nhục. Song rồi Hân lại tự trấn an mình “Nói cho cùng tất cả những thứ đó cũng chẳng đi tới đâu. Nó chẳng nâng thêm con người lên cao tới những ước vọng tinh thần , nếu không nói phần nhiều tới đây để đánh mất nhân phẩm”. Đấy là chưa kể tới sự tốn kém của những cuộc vui ngắn ngủi này.

Cuộc vui giành cho vài ba người đáng giá cả tấn thóc.  Người nông phu giãi nắng dầm mưa nửa năm trời may ra mới có được .

Cho dù bây giờ Hân không phải là kẻ mở hầu bao. Mọi thanh toán đã có người khác lo. Nhưng Hân không muốn như thế. Anh còn đủ liêm sỉ để không đến nỗi hứng thú khi được hưởng không của ai thứ gì. Ở đời rất ít khi người ta cho không nhau cái gì. Thường là nghĩ ngay đến chuyện “Hòn đất ném đi, hòn chì ném lại”. Tốt nhất là chẳng nên nợ nần. Cho dù đó là món nợ chủ nợ không đòi. Cõi nhân sinh này đã nợ thì không trả cách này cũng phải trả cách khác. Không ai trốn được nợ nần.

Đó là lý do giờ này Hân vẫn ngồi đây.

Còn một lý do khác nữa khiến anh ngại ra đường. Không chỉ là chuyện mấy hôm trước bố con lão Tĩnh cho bọn đầu gấu chặn đường Hân ở ngoài bến sông. Hân còn ngại gặp người quen trong bộ dạng này. Lúc ở phòng lễ tân , Hân thấy trong tấm gương treo tường một kẻ lạ hoắc , chẳng giống mình chút nào . Một anh chàng đầu chải mượt ,áo cổ cồn (chỉ thiếu cà vạt), quần là cháy ly, thắt lưng đắt tiền dắt điện thoại di động. Và nhất là đôi giầy da ngoại giá bằng nửa tấn thóc. Trông Hân vừa có dáng một viên chức ưa chải chuốt, vừa giống một kẻ lừa đảo, trúng mánh mung ở đâu đó. Cái vẻ vừa bi vừa hài sau những gì anh đã trải qua trong cuộc đời kém may mắn của mình . Thứ trang phục như làm bằng thủy tinh đắt tiền nhưng dễ vỡ khiến Hân cử động thực khó khăn. Nó làm mất đi vẻ tự nhiên vốn có trước mặt người quen. Đa phần trong số họ là lớp người bình dân, còn có thể gọi là tầng lớp dưới.

Tầng lớp trên anh ít có cơ hội tiếp xúc, có chăng qua người nọ người kia.

Ngay cả thời còn là sinh viên Hân cũng không ưa chải chuốt , ăn mặc thế nào cũng không chú ý lắm . Lúc đó bất quá quần xanh áo trắng, dù có sơ vin cho gọn ghẽ anh cũng không khác biệt bao nhiêu với xung quanh. Trên người thứ đáng giá hơn cả là đôi dép nhựa Tiền Phong.  Ở ký túc xá đêm ngủ Hân phải giấu thật sâu vào gầm giường vì sợ người khác xỏ nhầm.

Thoắt cái đã hơn chục năm kể từ ngày Hân rời công sở vì nhiều lý do, mà lý do quan trọng nhất là “vấn đề phẩm chất”do một kẻ nào đó ngấm ngầm gán cho anh. Cộng thêm nữa là tai nạn hôn nhân sau ngày Hân mất việc làm đã làm cho Hân vô cùng chán nản. Đường công danh kể từ đây không còn hy vọng . Hân mất dần nhiệt tình hào hứng bước vào đời, chấp nhận cuộc sống thụ động, đẩy đưa do số phận mang đến. Hân đã làm đủ mọi nghề . Phần nhiều là những nghề vất vả, lầm than, lem luốc. Trôi giạt qua bao nhiêu miền để rồi về đây, có mặt trong gian phòng khách sạn này. Cái gì cũng lạ , cũng ngỡ ngàng . Toàn những thứ mà trước đây anh chỉ thấy qua phim ảnh. Ngay cả lúc sờ tận tay rồi vẫn chưa tin là nó có thực . Cứ như có sự nhầm lẫn nào đó, cảm thấy mình không còn là mình nữa. cảm giác chênh chao khiến Hân bất giác nhớ đến vợ con ở nhà..

Khi này ở nhà hẳn đã lên đèn, chiếc đèn tọa đăng thắp dầu ma dút luôn tuôn khói mù mịt, vặn hết cỡ cũng chỉ tỏa ra một chòm ánh sáng vàng đục. Cả nhà đang vây quanh mâm ăn bữa cơm chiều. Bữa chiều ở quê thường rất muộn vì còn phải tranh thủ công việc cuối ngày. Bữa ăn nếu may mắn có thêm đĩa cá mắm mặn nướng lên, không thì rau rớt, muối vừng. Có hôm độc món lá gừng kho tương, toàn là món ăn “truyền thống dân tộc”, kể gần như ăn chay. Chả trách từ thời Vũ Trọng Phụng nhà văn miêu tả dân ta hiền lành, nhút nhát, gần như ù lỳ, hay sợ sệt, là nguyên nhân của đói nghèo, lạc hậu. Nhận xét ấy có hoàn toàn đúng hay không Hân chưa lúc nào nghĩ cho thấu đáo. Nhưng có điều hiển nhiên chế độ thức ăn có ảnh hưởng đến tính cách con người. Điều này có thể thấy cả ở loài vật . Phàm giống nào chỉ ăn toàn rau cỏ thì hiền lành , giống ăn thịt thường hung dữ. Ai đó nói với Hân rằng : Người thành phố khôn hơn, hay xử tệ với nhau hơn người ở quê. Ngoài chuyện họ sống va chạm cọ xát với nhau nhiều còn có nguyên nhân họ được ăn nhiều thịt.

Ngày còn ở quê những lần Hân đưa bạn người thành phố về mẹ hay nói : “ Cẩn thận với người phố phường”.

Chủ hàng là gã trẻ tuổi gốc Hoa kém Hân vài ba tuổi. Gã ít nói, câu nào cũng chắc như cua gạch. Vẻ ngoài hào hoa dễ làm người ta lầm tưởng gã xuê xoa, sởi lởi. Kỳ thực gã rất dè dặt, thận trọng đến mức thái quá vì thế nhiều việc Hân góp ý gã lừng chừng chán mới chịu nghe. Đó là thói quen của người buôn bán lâu năm, lại là buôn thứ hàng ít người biết như hàng lá này.

Kinh nghiệm những ngày sống ở thành phố phía nam với những người như vậy cũng giúp Hân tránh được đôi điều trong cách cư xử.  Cái gì cần nói hãy nói, không thì thôi . Càng nói ít càng hay. Việc gì làm được hãy nhận, chớ nhận ào ào, nhận rồi bỏ đấy rất dễ mất tín nhiệm. Không như người mình, lỡ nhận chưa làm, chỉ vài câu thông cảm là xong. Thật tình với một số người Hoa , Hân có phần nể trọng . Không hiểu bên đại lục người ta sống với nhau thế nào ? Có yêu thương đùm bọc nhau như vậy không ? Hay đó chỉ là những biểu hiện của kiều dân, những kẻ ly hương dân tộc nào cũng vậy ?  Phiêu bạt sang đây, họ cư xử với nhau không thể chê được . Bất kể anh là ai, dù quen hay lạ đều được sự quan tâm chí tình ! Dù anh chỉ có cái giỏ không đeo ở sau lưng, không bà con thân thuộc, không tiền bạc giắt lưng, bất kể từ đâu đến. Những người đồng hương sẽ kẻ cho lon gạo, người giúp đồng tiền giúp đỡ cho anh, không đợi anh phải thỉnh cầu van vỉ. Người ta tìm mọi cách tạo cho anh có nơi ăn chốn ở, giúp tìm việc làm độ thân. Người ta làm tất cả những việc đó tự nhiên như việc nghĩa phải làm mà không đòi hỏi điều kiện kèm theo. Tuyệt nhiên không có sự nghi kỵ, lạnh nhạt hay chia rẽ. Không ai dò la tốt xấu thế nào, không nói xấu sau lưng, đàm tiếu xì xào. Tốt hay xấu tự anh gánh lấy trách nhiệm đời mình, quyền riêng tư được tuyệt đối tôn trọng. Có thể nhờ tập quán đó cùng những ưu điểm khác , người Hoa đi tới đâu cũng sớm ổn định cuộc sống và dễ thành công. Đa phần họ còn nổi trội, giàu có hơn cả người sở tại.

Nhưng dù sao họ vẫn có nhiều điều khó hiểu. Tính cách người Hoa cũng như lịch sử và văn hóa của dân tộc này nó vừa gần gũi lại vừa xa cách với người Việt mình. Người Trung Quốc đại lục kể từ 1945 đến nay với ta còn có chỗ gần gũi. Người Đài Loan gần đây ta mới qua lại làm ăn. Ngoài nhà chức trách ra, dân chúng còn nhiều xa lạ đối với họ. Họ sang đây có phần e dè, giữ ý. Thường thì họ thông qua người bà con ở Chợ Lớn để tiếp xúc với người sở tại. Vừa được sự tin cẩn trong làm ăn, vừa giải quyết được trở ngại ngôn ngữ bất đồng. Nói sao thì nói “ Người ta vẫn là người ta”. Không phải là mình . Càng về sau này, khi đã thông thuộc thung thổ rồi điều đó càng rõ. Không thể xem thường tính cách sâu xa của người Tàu.

Hân biết Trương qua một người bạn sống với anh những ngày ở phương nam. Cuộc gặp gỡ cũng thật tình cờ. Khi anh còn làm hàng chung với ông Tĩnh. Do chủ hàng cũ ép giá, lão Tĩnh nhờ anh đi tìm đầu ra. Hân về Hà Nội lang thang mấy ngày. Có người mách dưới Thanh Trì có một xưởng lá mai, Hân tìm đến. Không ngờ đây chính là nơi chủ hàng cũ của ông Tĩnh vẫn mang hàng về. Ngay từ cuộc gặp đầu tiên, biết Hân đang ở vùng lá mà công ty Trương đang chú ý, Trương đón tiếp rất long trọng. Buổi gặp ấy là cơ may cho cả hai người. Sau này biết thêm cả hai có chung một người bạn từ lúc ba đào, Trương càng quý Hân hơn.

Chính cái bộ dạng của Hân bây giờ là do chủ ý của Trương. Hắn chỉ nói vắn tắt: “Cho dễ làm ăn”chứ không giải thích lôi thôi gì hết. Nhưng Hân hiểu. Người ta

“gần thì sợ dạ, lạ sợ áo quần”. Mà công việc của Hân bây giờ gặp nhiều người lạ, cũng phải có bộ cánh hẳn hoi để họ nể trọng, không thể ăn mặc xuê xoa như trước được.

Tưởng đâu cơ may giúp Hân thay đổi cuộc đời..

Nhưng xem ra mọi chuyện đang diễn biến theo chiều hướng xấu. Ông Tĩnh từ chỗ thân quen, đã từng làm ăn với nhau, chia tay nhau ngỡ đường ai nấy đi, thoắt cái trở thành đối thủ. Sự cám dỗ của đồng tiền cộng với lòng tham thái quá đã khiến họ không còn muốn nhìn thấy mặt nhau. Giết được nhau mà không sợ luật pháp, có thể cũng chẳng từ. Một ông giáo già về hưu tính cách mô phạm, lúc nào cũng hết sức mềm mỏng, lâu nay Hân nể trọng, hóa ra không phải thế ! Như người ta nói : “Biết người biết mặt mà chưa biết lòng” . Mấy chiêu vừa rồi của lão đã làm cho công việc của Hân đang trôi chảy, bỗng nhiên đình đốn. Như có bàn tay ma quái chọc gậy vào bánh xe đang chuyển động.

May nhờ mẫn cảm, Hân đã giúp công ty của Trương một bàn thua nặng nề. Trương lại càng thêm nể trọng Hân. Đó cũng là lý do anh được biệt đãi những ngày vừa qua. Tuy thế Hân không mấy hào hứng. Thà rằng người ta giúp anh bằng cách khác thiết thực hơn.

Ngày ngày ăn cơm đặc sản, ở khách sạn mà Hân chẳng thấy thú vị gì.

Bộ máy tiêu hóa của anh đã quen với dưa cà mắm muối, đã quen với đồ ăn nhiều chất xơ. Giờ toàn món khoái khẩu, dinh dưỡng cao nó lại không quen. Sinh hoạt như thế mà người cứ rạc đi. Hân giấu không nói với ai. Nhưng gã người Hoa tinh lắm, biết ngay anh đang bị “ Tào Tháo” đuổi. Chỉ một gói nhỏ biệt dược gã đưa cho là Hân khỏi ngay. Dù vậy mặt Hân vẫn vêu vao như người vừa ốm dậy.

Hân muốn xin về nhà ít ngày, Trương chưa nghe. Đất bắc vẫn còn nhiều bí ẩn đối với anh ta, một người quen tập quán khoáng đạt phương nam.

Hơn thế nữa là tính “Đặc thù” ở tỉnh miền núi Trương mới gặp lần đầu.

Nó có nét gì đó giống như tính cát cứ đặc khu cộng thêm những phức tạp của nền kinh tế vừa ra khỏi thời bao cấp, nhưng đôi chân vẫn còn xỏ dép râu.

Trương biết Hân còn nghèo, lại chả có chức tước quyền lực gì, nhưng người như anh ở nơi như thế này quả là không nhiều. Và quan trọng hơn anh là người tận tụy với công việc, tinh thần trách nhiệm cao. Đó là điều ít thấy ở những kẻ có hoàn cảnh kém may mắn như anh. Tuy không nói ra, Hân biết Trương có dấu hỏi trong đầu. Một người tháo vát, có đầu óc mà lại nghèo thì rất vô lý. Phải có duyên cớ gì đó ? Nhưng Trương không tiện hỏi. Có thiện chí với nhau thiếu gì cách ? Trong tình trạng hiện giờ Hân không nên ra ngoài nhiều, hay nghỉ trọ nhà trọ bình dân. Ở khách sạn cũng là cách bảo vệ cho Hân trong lúc thị trường nhốn nháo, mặc dù xem ra Hân có vẻ gò bó..

Hân đang ngồi lan man suy nghĩ, chợt có tiến gõ cửa .

- Cửa mở, xin mời vào !

Ngỡ là nhân viên khách sạn đến để dọn phòng, hóa ra không phải.

 Đó chỉ là do thói quen của hai gã ở cùng phòng.

Trương và Vĩnh lặng lẽ vào phòng. Một trong hai người còn quay lại cẩn thận xoay ổ khoá cửa. Hân nhận ra vẻ bất thường trên nét mặt hai người.

Trương mở khuy cổ áo ngoài, tìm lọ dầu xoa để trong cặp đưa cho Vĩnh. Chỗ xương bả vai của anh ta nổi lên một khối u  đỏ bầm, đang chuyển sang tím tái. Một vật cứng nào đó đã đập vào chỗ ấy..

Không lẽ hai người đi dạo ngoài bờ sông đã xảy ra chuyện gì ?

Vĩnh lẩm bẩm :

- Chút xíu nữa thì dính vô đầu !

-  Tụi nó nấp trong bụi lùm, liệng đá bất ngờ rồi bỏ chạy - Trương nói.

Hân bảo với hai người thị xã còn nghèo, nhiều chỗ đèn không đủ sáng. Ban đêm tốt nhất là không nên đến những nơi đó.

Trương phân trần :

- Tụi tui định kiếm một chỗ thuận lợi hơn mấy điểm cũ để bốc hàng. Mấy chỗ cũ vừa sình lầy, lại thêm mấy ông kiểm lâm dòm ngó, mệt thấy mồ !

Vĩnh phụ hoạ :

- Mình làm ăn chính đáng mà cứ như buôn lậu . Thuế thu ở đâu thì thu một chỗ cho rồi . Gặp đâu thu đấy, chỗ nào cũng thu, thiệt không biết ra làm sao !

Hân giải thích :

- Mặt hàng này mấy năm trước không thu  thuế vì nó chỉ là lâm sản phụ. Sau này thấy có giá, lão Tĩnh bày đặt nhờ người đưa ra hội đồng nhân dân tỉnh đề nghị tỉnh ra lệnh cấm việc thu hái và chế biến lá mai, lấy cớ để bảo vệ rừng. Sau đó mới tạm cho phép khai thác nhỏ giọt và thu thuế nặng như bây giờ.

Trương cau mặt :

- Vậy sao tụi “Hoàng Long” nó vẫn làm như bình thường, không có chuyện gì ? Tụi nó đâu có bị cấm đoán như mình ?

- Các ông mới tới nên chưa biết. Từ ngày không làm ăn với công ty mình,

ông Tịnh quay sang hợp tác với bọn Hoàng Long. Bọn này rất nhiều quỷ kế. Nó lợi dụng mối quan hệ sẵn có trong công ty lâm sản của con cháu ông ấy, vận động với uỷ ban tỉnh ra cái quyết định oái oăm kia. Trên danh nghĩa là nhằm quản lý khai thác và bảo vệ rừng. Chỉ có công ty của nhà nước mới có quyền khai thác, không cho khai thác tự do. Thực ra thì là dành độc quyền cho bọn Hoàng Long thông qua người của ông Tịnh ở công ty lâm sản khai thác, vận chuyển. Mà ông Tịnh lại là con bạch tuộc bòn rút lâm sản lâu nay ở tỉnh này.

Hân định nói thêm về các mánh lới của ông Tịnh trong nghành lâm sản. Không mũi bè, chuyến xe nào vận chuyển lâm sản ra ngoài tỉnh không có bàn tay ông. Muốn đi đựơc, chủ bè, chủ xe phải qua ông để làm luật . Tất nhiên là ông kiếm chác được, có ai rỗi hơi mà làm cái công việc mờ ám này mà chẳng được gì ? Không phải ngẫu nhiên mà một ông giáo nghèo bỗng dưng trở thành đại gia ở tỉnh này . Nghề làm kẹo bánh gia công, rượu rởm, tiền lương công chức của mấy bố con chỉ là cách tạo vốn ban đầu. Giàu có lên được như ngày nay, chủ yếu ông Tịnh có được là nhờ nguồn lợi  từ rừng..  Những chuyện ấy Hân đã kịp giữ lại không nói. Chưa chắc Trương đã thích nghe. Vả lại đâu có phải sự thật nào cũng có thể nói ra được ? Nhất là những chuyện liên quan đến nhiều người, lại không phải người thường, muốn nói gì thì nói ?

Trương vừa băn khoăn vừa bực, cái mũi to gồ đỏ ửng lên:

- Chẳng lẽ ta chịu bó tay cho nó chẻ củi trên đầu sao ?

-  Tất nhiên là không phải vậy. Ta sẽ có cách đối phó lại, nhưng không thể

nóng vội. Ngay lúc đầu tôi đã nói nên giữ ông Tĩnh lại, để khi nào ổn định ông ấy muốn ra thì hãy cho ra. Tính ông này tôi biết, ông ấy xưa nay không chịu ai bao giờ, không được ăn là đạp bỏ chứ không chịu đâu !

Trương xua tay :

- Làm ăn với ông ấy ai chịu nổi ? Tham quá xá tham . Chuyến hàng nào cũng đòi tăng giá . Lá mai chứ phải vàng ngọc chi mà đòi tăng hoài ? Đã vậy hàng lại làm ẩu, lá rách tèm lem cũng ép người ta phải mua . Lá ẩm, lá mốc cả đống. Làm thêm nữa chắc tui phá sản quá ! Mà việc này tôi đâu có toàn quyền quyết định được, Còn ông chủ nữa chớ, ổng đâu có nghe ?

Thì ra vậy. Trương cũng chỉ là người được uỷ quyền, ông chủ thực sự ở mãi bên Đài Bắc kia. Chính vì lẽ ấy mọi giải pháp trên thương trường thường không kịp thời vì phải chờ liên lạc viễn liên, khó nói cặn `kẽ . Cộng thêm tính cẩn trọng thái quá của Trương nên công việc càng lúng túng, gần như bế tắc chưa có đường ra. Hân có góp ý họ cũng chuyển ý rất chậm . Suy cho cùng anh cũng chỉ là người làm thuê, quyền quyết định là do chủ, chỉ đạo ngược sao được ?

Thực ra chính Hân cũng là người có lỗi trong việc này . Anh đã đánh thức lòng tham ở bố con ông Tịnh . Thêm tay Chức phụ hoạ , ông Tĩnh đã nghĩ lá mai là mặt hàng siêu lợi nhuận , chỉ thua ma tuý ! Vì thế, ông đã tạm gác thói keo kiệt thường ngày, không tiếc công, của vận động mọi cách thực hiện cho được tham vọng trở thành chủ lá lớn nhất tỉnh  ! Hợp tác với anh em Bùi Kha trong công ty Hoàng Long cũng chỉ là giải pháp nhất thời . Thời gian sau này việc đó đã xẩy ra. Đáng lẽ phải phân hoá đối phương để bảo vệ mình trong khi họ không ngừng nói xấu mình khắp nơi nhằm tranh thủ khách hàng, Hân đã không làm. Anh không có thói quen dèm pha, nói xấu sau lưng người khác, kể cả kẻ đối địch với mình. Bản tính Bùi Kha anh không lạ. Hắn là con người cao ngạo, tự kiêu . Chỉ cần Hân khích mấy câu là cái liên minh ấy tan rã . Nhưng làm như thế Hân cảm thấy thấp hèn, bỉ ổi theo cách tiểu nhân .

Hân còn nhớ lời nhà bác học Anhstanh có nói đại ý rằng : "Tất cả chúng ta đều bị lừa. Chúng ta tưởng thế giới này mãi mãi như thế và bất biến . Kỳ thực là nó hư nguỵ và luôn biến đổi. Tất cả chỉ tương đối mà thôi” Có thể điều đó cũng đúng trong trường hợp này. Chẳng  lẽ thời " Đổi mới" rồi mà cơ chế vẫn lạc hậu, bế tắc mãi như thời "Bao cấp" ?..Sớm muộn gì tình trạng này cũng phải thay đổi ..

- Nghĩ gì mà ngây ra vậy, cha nội ? - Trương hỏi .

- À không, chỉ là nhớ thuốc lào !

Vinh vất bao "Ngựa trắng" ra bàn :

- Cái này cũng được, đậm không kém thuốc lào mà đỡ ống điếu rầy rà.

- Tôi thôi thuốc lá lâu rồi . Hút lại sợ ho . Mấy lại ở thôn quê thuốc lào dân dã hơn , lâu ngày thành quen, giờ hút thứ khác không được .

Nghe vậy Vinh liền bảo :

- Nè dưới lễ tân tui thấy có cái ống điếu nạm đẹp lắm à, ông xuống mượn thử coi ?

Hân vội đưa tay che miệng ra dấu cho Vinh:

- Cái đó của ai ông biết không ? Tôi vô tình đã hỏi rồi . Chẳng những không mượn được, còn phải nghe những lời không lọt lỗ tai !

Thêm lần nữa Hân ý tứ không kể cho hai người nghe câu chuyện về vị quan chức tỉnh này. Không hiểu vì sao những ngày nghỉ ông ta không về nhà, tới đây lúc nào cũng rất lặng lẽ, cái điếu này là của riêng ông ta. Phòng lễ tân cất nó trịnh trọng như vậy cũng đủ biết chủ của nó quyền biến như thế nào.. Nhưng đấy là chuyện của người ta. Hân chỉ bứt dứt vì gò bó không ra bên ngoài  được vào giờ này. Ở khách sạn cũng có cái bất tiện không thoải mái như trọ bên ngoài .

Khi này phòng lễ tân đã vắng . Cổng ngoài khách sạn đã đóng . Hân đành quay trở lên , đứng hồi lâu ngoài hành lang tầng ba .

Từ đây nhìn ra bờ sông thấp thoáng ánh đèn . Chỗ sáng nhất là nơi có cây cầu bê tông bắc qua sông  vừa mới khánh thành . Đèn chi chít như sao sa phản chiếu xuống mặt sông tạo cảm giác hư hư, thực thực.

Chỉ ít ngày nữa là đến rằm trung thu . Trăng đêm nay còn khuyết, nó vừa nhô lên sau ngọn Thổ Sơn . Người ta đồn nơi ấy thiêng lắm. Quang cảnh đêm nay thực là đẹp. Nhưng Hân chẳng còn bụng dạ nào để ý tới. Tâm trí anh còn bề bộn bao điều.

                                          ***

 ( còn nữa ..)

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Xứ Thanh đang “có biến”!

Hồng Quang/congluan.vn

DNO - Mối bất hòa giữa Hiệp hội Doanh nghiệp Thanh Hóa với Sở Xây dựng tỉnh này trong thời gian qua đã tạo nên ma trận thông tin trên mặt báo. Bên bảo đúng, bên nói sai nhưng điều mà dư luận nhìn thấy rõ ràng là “Xứ Thanh đang có biến”. Không biết lúc này, chính quyền tỉnh Thanh Hóa nghĩ gì khi mỗi lúc lại lộ ra thêm  sai phạm to như “con voi.”

Cả “núi” công trình không phép

Khởi đầu cho cuộc chiến công văn giữa Hiệp hội Doanh nghiệpThanh Hóa (HHDN) là vụ doanh nghiệp Huy Lâm tố Sở Xây dựng Thanh Hóa trả đũa sau khi tố cáo Sở này cố tình không cấp phép xây dựng cho dự án Khu bể bơi dưới nước và vui chơi giải trí dành cho các cháu thiếu nhi thị trấn Kim Tân huyện Thạch Thành. Đại diện Sở Xây dựng Thanh Hóa khẳng định mình không “trả đũa” doanh nghiệp nhưng với những chứng cứ doanh nghiệp Huy Lâm cung cấp cho báo chí, cho Tỉnh ủy, UBND tỉnh Thanh Hóa thì dường như “tố cáo” này là có cơ sở.

Để có cái nhìn khách quan về chất lượng quản lý Nhà nước trong lĩnh vực xây dựng trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa cần phải điểm mặt những công trình gây nhức nhối dư luận. Điển hình là Khu nhà ở chung cư Tecco Towers 21 tầng (TECCO), có địa chỉ tại Lô CC2, Khu tái định cư đường vành đai Đông Tây, phường Đông Vệ đang xây dựng nhưng chưa đủ thủ tục hồ sơ của cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động quản lý xây dựng thẩm định, cấp phép.

Nhưng không hiểu lý do gì, phía Sở Xây dựng Thanh Hóa lại “xé rào” cấp phép xây dựng cho chi nhánh Cty CP Đầu tư xây dựng và ứng dụng công nghệ mới tại Thanh Hóa làm chủ đầu tư tiến hành xây dựng công trình chung cư TECCO 21 tầng. Rồi hàng loạt trụ sở UBND xã ở tỉnh Thanh Hóa được xây dựng, thậm chí đưa vào sử dụng mà không hề có thẩm duyệt thiết kế PCCC.

Đó là chưa kể tới nhiều công trình xây dựng to đùng ở tỉnh này mà Sở Xây dựng Thanh Hóa đã buông lỏng quản lý, có dấu hiệu “bật đèn xanh” đã bỏ bước bắt buộc là xin phép xây dựng. Điểm mặt qua những công trình trên để thấy trách nhiệm của ông Đào Vũ Việt Giám đốc Sở Xây dựng Thanh Hóa, cũng như năng lực yếu kém của ông Việt đã để tràn lan nhưng công trình xây dựng trái và không phép.

Làm trái quy hoạch được Thủ tướng phê duyệt

Gần đây nhất, UBND tỉnh Thanh Hóa mới có Quyết định số 1982/QĐ – UBND ngày 10/6/2016 về việc chấp thuận chủ trương đầu tư dự án Hệ thống cấp nước Khu kinh tế Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa cho liên danh Tổng Công ty đầu tư xây dựng và thương mại Anh Phát – Sông Chu ( Công ty Anh Phát – Sông Chu) làm chủ đầu tư. Mặc dù mới có Quyết định chấp thuận, chưa được cấp phép xây dựng, nhưng Công ty Anh Phát – Sông Chu đã khởi công.

Để làm sáng tỏ vụ việc trên, phóng viên mục sở thị công trình, và đã làm việc với lãnh đạo UBND xã Mai Lâm và lãnh đạo UBND huyện Tĩnh Gia được biết: “Chính quyền chưa nhận được thông báo khởi công? Lại một công trình không phép nữa trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa được khởi công mà không cần có giấy phép xây dựng, chính quyền cấp xã, huyện và thậm chí Sở Xây dựng dường như bị tê liệt. Nhưng đó chưa phải là sai phạm nghiêm trọng nhất.

Trong quy hoạch được Thủ tướng chính phủ phê duyệt ở Khu kinh tế Nghi Sơn không có nhà máy nước Anh Phát – Sông Chu, tính pháp lý duy nhất của công trình này chỉ là Quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư của UBND tỉnh Thanh Hóa. Ngay cả Quyết định chấp thuận này cũng đã và đang làm “nát” quy hoạch Khu kinh tế Nghi Sơn đã được Thủ tướng phê duyệt.

Nguy hiểm hơn là Nhà máy nước Bình Minh đang hoạt động theo đúng pháp luật, quy hoạch của Thủ tướng đang cung cấp đủ nước cho Khu tế Nghi Sơn, đang xây dựng tiếp giai đoạn 2, giờ đứng trước nguy cơ phá sản. Việc tỉnh Thanh Hóa quyết định “bừa” thêm Nhà máy nước Anh Phát – Sông Chu, đồng thời có văn bản xin cơ chế đặc thù: hạ chị tiêu nước, trợ giá… cho Nhà máy nước Anh Phát – Sông Chu gửi cho Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn đã làm xấu môi trường đầu tư xứ Thanh, đến nỗi, ông Kazutoshi Shimmuara Tổng Giám đốc Cty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn buộc phải có văn bản bác bỏ những yêu cầu vô lý này.

Cả trăm tỷ đồng ngân sách bị “thiêu rụi”

Đó là tiền mà UBND tỉnh Thanh Hóa đầu tư cho dự án xây dựng hệ thống đường cấp nước thô ở Khu kinh tế Nghi Sơn đã thất bại toàn diện sau nhiều lần đội vốn. Mục tiêu đầu tư là đưa nước thô từ hồ Yên Mỹ (Như Thanh) về hồ Đồng Chùa (ngay sát Khu kinh tế Nghi Sơn, huyện Tĩnh Gia) nhằm đáp ứng nhu cầu bức xúc về nước sinh hoạt, sản xuất công nghiệp, dịch vụ phục vụ KKT. Ngày 23/4/2007, UBND tỉnh Thanh Hoá phê duyệt đầu tư dự án với tổng mức ban đầu là 85 tỉ đồng cho tuyến cấp nước dài 22,23km.

Sau đó chừng 1 năm, UBND tỉnh Thanh Hoá quyết định điều chỉnh tổng mức đầu tư lên 121,37 tỉ đồng, rồi đến tháng 7/2008 lại quyết định điều chỉnh tổng mức đầu tư lên 150,8 tỉ đồng. Lý do tăng đầu tư cũng tương tự như lần trước là do thay đổi về giá vật liệu, do tính toán ban đầu chưa chính xác… Thế nhưng, tháng 2/2011 vừa chạy thử đường ống sợi thủy tinh và lõi tre này đã vỡ toang.

Hiện nay đường ống “tai tiếng” này vẫn vứt thành đống ở Khu kinh tế Nghi Sơn gây bức xức trong nhân dân. Cả trăm tỷ đồng ngân sách bị mất mà không có một cá nhân, hay tổ chức nào tỉnh Thanh Hóa phải chịu trách nhiệm, không kỷ luật nghiêm bởi vụ việc có nhiều dấu hiệu hình sự. Tiền thuế dân đã trôi mất theo quyết định thiếu khoa học và thiếu trách nhiệm của tỉnh Thanh Hóa. Nghiêm trọng như vậy mà vẫn “hòa cả làng”?.

Bộ máy chính quyền có vấn đề

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Nội vụ kiểm tra việc bổ nhiệm Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Thanh Hóa, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15/8/2016. Ngày 18/7/2016, báo chí đưa tin Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa ký quyết định bổ nhiệm ông Nguyễn Trọng Hải và bà Hoàng Thị Yến giữ chức Phó Giám đốc Sở NN&OTNT, trong khi Sở này đã có 8 Phó Giám đốc.

Dư luận cho rằng việc bổ nhiệm là trái với quy định hiện hành và có biểu hiệu của lợi ích nhóm. Tuy nhiên đó chưa phải là những con số cuối cùng cho sự kỳ quặc trong công tác nhân sự ở xứ Thanh. Theo tài liệu chúng tôi có được thì nhân sự ở Sở Y tế cũng đang có nhiều vấn đề cần thanh tra làm rõ, đơn cử như Phòng nghiệp vụ Y tế có 6 người thì 1 trưởng phòng, 5 phó trưởng phòng và 1 chuyên viên. Và còn rất nhiều những trường hợp kỳ là như vậy ở bộ máy chính quyền tỉnh Thanh Hóa, nếu Bộ Nội vụ làm quyết liệt đến cùng. Thừa một cấp, trưởng, phó dù chỉ ở cấp phòng cũng ngốn trái phép tiền ngân sách của nhà nước.

Nêu lên những thực trạng như vậy, để thấy phần nào nguyên do sai phạm diễn ra ồ ạt và “tấp nập” ở tỉnh Thanh Hóa trên nhiều lĩnh vực thời gian qua. Đặc biệt là xây dựng, môi trường đầu tư và công tác nhân sự. Hiếm có tỉnh nào HHDN buộc phải lên tiếng kêu khổ lên Thủ tướng vì bị chính quyền o ép và làm xấu xí môi trường đầu tư như Thanh Hóa. Bởi lẽ, doanh nghiệp vốn chỉ muốn có mối quan hệ tốt với chính quyền để được yên thân làm ăn và đóng góp cho ngân sách. Nhưng xem ra ở tỉnh Thanh Hóa “giọt nước đã tràn ly”.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Một nhà nghiên cứu phá được mã của iPhone

Khi FBI chi 1 triệu đôla để phá mã của chiếc điện thoại thông minh thuộc về một trong những kẻ khủng bố ở San Bernardino, một nhà nghiên cứu cho rằng đó là cái giá quá cao.

Giờ đây, ông Sergei Skorobogatov thuộc Đại học Cambridge cho biết ông đã làm ra một thiết bị rẻ tiền để phá mã của iPhone.

Ông Skorobogatov đăng một đoạn video lên YouTube cho thấy cách ông đã làm việc đó và ông nói rằng ông chỉ mất 100 đôla.

https://www.youtube.com/watch?v=tM66GWrwbsY

Việc quan trọng nhất để phá mã là loại bỏ con chip được gọi là Nand trong điện thoại, nó chiếm phần lớn bộ nhớ của điện thoại. Sau khi tìm hiểu cách con chip hoạt động, ông Skorobogatov chế tạo một bộ mạch bên ngoài để sao chép con chip Nand.

Điều này cho phép người nào muốn truy cập vào điện thoại có thể tìm cách phá mã vô số lần không sợ điện thoại khóa lại vĩnh viễn.

Thiết bị của ông Skorobogatov mất 40 giờ để phá mã gồm bốn chữ số. Ông cho biết nó có thể mất hàng trăm giờ để phá mã sáu chữ số.

Sản phẩm của ông Skorobogatov tập trung vào iPhone 5c, nhưng ông cho biết các dòng máy iPhone 6 cũng có thể có lỗ hổng tương tự. Ông không biết dòng iPhone 7 mới ra đời.

Hồi tháng 12 năm 2015, Syed Rizwan Farook và vợ là Tashfeen Malik đã sát hại 14 người ở San Bernardino, California. Các quan chức thực thi pháp luật giết chết cả hai kẻ này tại hiện trường, nhưng FBI nghĩ rằng chiếc iPhone 5c của Farook có thể có thông tin về những người mà hai kẻ này liên lạc trước khi tấn công.

Apple đã từ chối mở khóa điện thoại, với lý do việc đó sẽ tạo một tiền lệ xấu. Công ty đã không bình luận về sản phẩm của ông Skorobogatov.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Hàng trăm tiếp viên hàng không bị đuổi việc vì nhiễm HIV

Những tiết lộ của các nữ tiếp viên hàng không thực sự khiến nhiều cô gái trẻ tỉnh mộng, trước ngành nghề được cho là "việc nhàn, sang chảnh, lương cao" này.

Nữ tiếp viên hàng không xinh đẹp và những câu chuyện bi hài trên những chuyến bay

Mảng tối sau sự sang chảnh của nữ tiếp viên hàng không: Tiết lộ không ngờ

Tiếp viên hàng không nhổ phì phì, phi công hôn búp bê tình dục trong buồng lái

Hàng năm đuổi cả trăm tiếp viên vì nhiễm HIV

Chia sẻ với PV về công việc, chị V. - một nữ tiếp viên hàng không nhận định, công việc chăm sóc, phục vụ hành khách trên những chuyến bay không đơn giản, nhẹ nhàng như nhiều người vẫn nghĩ.

Không chỉ có vậy, nghề này do đặc thù riêng, tiếp xúc với rất nhiều người, thường xuyên phải đi công tác xa nên còn có nhiều cám dỗ, nhất là với những cô gái trẻ.

Chị V. đưa ra một tiết lộ sốc: "Vấn đề này cũng khá nhạy cảm. Hàng năm, các hàng hàng không quốc tế phải âm thầm đuổi cả trăm tiếp viên vì nhiễm HIV". Do tính chất công việc đi xa, ngủ xa nhà nhiều nên theo chị, đó là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng như vậy.

Tuy nhiên, theo chị V. thì ở Việt Nam vấn đề này khá an toàn, nhất là ở hãng hàng không của chị.

Lý giải về điều này, chị V. cho biết, lượng khách VIP, đại gia đi máy bay rất nhiều nên tiếp viên dễ bị vẻ hào nhoáng bên ngoài thu hút. Và ngược lại, chính vẻ sang chảnh của những TVHK do đã được tuyển chọn về ngoại hình cũng hấp dẫn nhiều vị khách.

Bởi vậy, đây thực sự là hai thái cực của nam châm khiến họ dễ “hút” vào nhau, nhất là với những người có ý đồ muốn cặp kè thì có thể tiếp viên sẽ đồng ý. Thậm chí, cũng có những nữ tiếp viên chủ động tiếp cận với những vị khách VIP.

“Nhiều bạn trẻ mới vào nghề cũng hay để ý những đại gia lắm tiền nên một số TVHK vẫn thường chủ động tiếp cận trước với những vị khách VIP tiềm năng này”, chị V. cho hay.

Hoặc đôi khi, trên những chuyến bay, tiếp xúc với hàng trăm khách hàng mỗi ngày cũng khó tránh khỏi việc có một số nhỏ có những hành động thiếu đứng đắn, sàm sỡ, động chạm tiếp viên. Vì vậy, các TVHK phải xử lý rất khéo.

Tiếp viên hàng không đôi khi phải chịu nhiều tủi nhục. Ảnh minh họa

Nhưng vị TVHK nhiều năm kinh nghiệm này cũng phải khẳng định lại rằng, cám dỗ hay không còn tuỳ thuộc vào môi trường chung và bản lĩnh của mỗi cá nhân. Nhiều TV ngoài giờ bay bận rộn thì họ vẫn làm rất tốt công việc của một người vợ, người mẹ trong gia đình.

Tuy nhiên, chị V. cũng cho rằng, bản thân mình cũng không dám đánh giá rằng việc một số TVHK “tiếp cận” với các đại gia hay tiến xa hơn nữa có phải là sa ngã hay không, vì có thể bản thân mình thấy điều đó là không đúng nhưng những cô gái khác lại không nghĩ là vậy.

“Ở đâu cũng vậy, bất kể 1 công việc gì, mỗi người đều có 1 kim chỉ nam, 1 thước đo cho bản thân về sự chuẩn mực miễn sao đừng bước ra khỏi ranh giới là được”, chị V. bày tỏ quan điểm.

Nghề TVHK là sự đánh đổi

Công việc TVHK được nhiều người đánh giá rằng khá vất vả, lịch làm việc dày đặc nên đôi khi khiến những TV trẻ rất hạn chế hơn việc dành thời gian cho người thân bạn bè. Trả lời câu hỏi về việc đó có phải là một thiệt thòi với bản thân, Vân Anh – một nữ TVHK khác cho rằng:

“Cái phải đánh đổi nhiều nhất là thời gian và sức khoẻ, đó cũng chính là 2 thứ quý giá nhất của cuộc đời. Nhưng thực ra, nói là thiệt thòi thì không đúng, vì nghề nào cũng có tích cực và tiêu cực, mình nên coi đó là sự đánh đổi để có thu nhập tốt và cơ hội trải nghiệm”.

“Mình mất nhiều thứ như vậy nhưng ai còn ở lại với mình sau những lần ấy mới là người thực sự đáng quý trọng”, Vân Anh chia sẻ.

Nói về công việc của mình, nữ TVHK cho rằng, nó vất vả nhưng so ra lại chẳng là gì so với hoàn cảnh của mấy trăm, mấy nghìn TVHK khác. Công việc vẫn luôn được mọi người gắn với cụm từ “sang chảnh, nhàn hạ” thì theo cô, đó chỉ là bề ngoài của TVHK lúc nào cũng phải sáng sủa, chỉn chu, vui tươi trước mặt khách hàng nên tạo cảm giác như vậy.

“Đó cũng là sự cố gắng của mỗi cá nhân trước mặt khách hàng để tạo nên sự dễ chịu, hình ảnh đẹp của hãng. Mình khẳng định rằng nghề này không có khái niệm nhàn hạ như mọi người nghĩ, từ đào tạo đến quá trình làm việc thực tế”, Vân Anh cười.

Nữ TVHK còn nhớ như in quá trình đào tạo bay để được làm công việc mà mình yêu thích. Đây là công việc trên không và 1 người phải có khả năng đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau cùng lúc như một nhà tâm lý, một nhân viên y tế, phục vụ,…để sẵn sàng phục vụ và an đảm bảo an toàn cho hành khách trong quá trình bay.

Trong quá trình học việc, Vân Anh luôn nhớ mãi khâu đào tạo đảm bảo an toàn bay cho khách, bước này hướng dẫn khách những kiến thức căn bản để tự bảo vệ bản thân. Còn TV làm nhiệm vụ đảm bảo khách biết cách thực hiện và khi có tình huống khẩn cấp TV sẽ giúp khách thoát hiểm dựa trên những gì đã được đào tạo.

“Và nếu như thật sự có tình huống khẩn, TV và phi công sẽ là những người ở lại máy bay cuối cùng để đảm bảo khách đã được an toàn hết. Giống như thuyền trưởng ở lại với thuyền của mình vậy đó”, Vân Anh hài hước chia sẻ.

Cô gái 25 tuổi tâm sự rằng, cuộc sống của tiếp viên xa nhà thường xuyên, ít có thời gian cho gia đình hay tình cảm cá nhân. Hơn nữa, giờ giấc không ổn định nên khó đảm bảo sức khỏe. Làm nghề này cũng rất stress và cô đơn, nhất là tiếp viên làm cho các hãng nước ngoài.

Nhưng ngược lại, với cô gái trẻ: “Khi bạn nghe được tiếng vỗ tay của những cụ già hay những bé lần đầu tiên được đi máy bay lúc hạ cánh an toàn, bạn sẽ thấy bạn đã làm được điều gì đó có ý nghĩa trong cuộc đời họ. Đó là giá trị của cuộc sống, mà chưa chắc nghề khác có thể mang lại”.

(Theo Phunuonline)

Phần nhận xét hiển thị trên trang

VIỆT NAM LIỆU CÓ BỊ BỦA GIĂNG TỨ PHÍA?

TS. Đinh Hoàng Thắng
 

TS. Đinh Hoàng Thắng

Sau một phần tư thế kỷ từ khi Liên bang Xô-viết tan rã, giờ đây, tình thế chung chiêng như chuông treo chỉ mành liệu có lặp lại? Hàng loạt sự kiện trong mùa hè này cho thấy, trật tự khu vực và thế giới đều đang chuyển động khá mạnh. Một số quốc gia điều chỉnh các ưu tiên đối ngoại. Sát nách Việt Nam, chính sách của lân bang cũng khó dự đoán, không loại trừ những lối rẽ bất ngờ. Việt Nam đối phó ra sao trước những đợt sóng ngầm? Câu hỏi ngày càng trở nên thời sự sau Hội nghị ngoại giao diễn ra tại Hà Nội từ 22—26/8/2016.

 

“Ở bên ngoài, môi trường chiến lược của nước ta đã và đang nổi lên nhiều thách thức chưa từng có, tác động trực tiếp đến các lợi ích an ninh và phát triển.”[1]Người đứng đầu ngành ngoại giao Việt Nam tuyên bố như thế tại Hội nghị nói trên, hai năm tổ chức một lần. Hãy khoan xét đến những sự kiện như xu thế Brexit ở châu Âu, hay mùa bầu cử của Mỹ bên kia đại dương và làn sóng khủng bố của IS đang bao phủ toàn cầu. Dù ngày nay, khoảng cách xa gần của các sự kiện đâu còn là vấn đề có thể ru ngủ chúng ta. Nhưng hãy chú ý đến những tin tức đang “thúc vào mạng sườn”. Trung Quốc và nước Nga của “Đại đế Putin” lần đầu tiên chính thức tuyên bố sẽ tập trận chung trên Biển Đông từ 9—12/9. Cuộc tập trận mang tên “Liên hợp trên biển 2016” (Joint Sea 2016) nhằm chiếm lại một số đảo trong khu vực Biển Đông (đảo nào? từ Việt Nam hay Philippines?). Còn khả năng xung đột Trung – Mỹ thì sao? Theo một tuyên bố từ Nhà Trắng, tình hình căng thẳng leo thang do những tranh chấp ở Biển Đông giữa Trung Quốc với một số nước láng giềng sẽ là một chủ đề chính trong cuộc hội đàm giữa Tổng thống Obama và Chủ tịch Tập Cận Bình bên lề hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi (G20) vào ngày 3/9 tới. Trước đây, một Hội nghị do Đại học RMIT (Úc) và Học viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ) tổ chức tại Melbourne, quy tụ nhiều chuyên gia hàng đầu thế giới đã thảo luận về một cuộc chiến không thể tránh khỏi giữa Trung Quốc với Mỹ. “Đây là vấn đề về quyền lực”, Giáo sư Josheph Siracussa thuật lại: “Lầu Năm Góc đang chuẩn bị theo hướng để đối phó với Trung Quốc. Biển Đông vì thế trở thành điểm nóng có thể bùng phát chiến tranh”. Về phần mình, Bắc Kinh cũng sẵn một kế hoạch quân sự tổng thể, trong đó có cả hoạt động bồi đắp đảo và ngăn cản quân đội Mỹ, vị giáo sư RMIT cho biết[2]. 

 

Căng thẳng tứ bề  

 

Tuần qua, quan hệ giữa Việt Nam và Campuchia đột nhiên trở nên bất thường. Có nhiều dấu hiệu cho thấy, vấn đề biên giới giữa hai nước sẽ nóng lên… Giới đối lập tại Phnom Penh liên tục tung ra luận điệu xuyên tạc chính quyền đương nhiệm “nhượng đất cho Việt Nam”. Các cuộc xung đột giữa dân chúng hai bên biên giới ngày càng nhiều và mức độ càng lúc càng nghiêm trọng… Chính phủ Hun Sen vừa loan báo đã gửi công hàm cho Hà Nội để phản đối việc xây dựng một đồn biên phòng (trên đất Việt Nam) tại khu vực giáp với huyện O’yadaw, thuộc tỉnh Ratanakkiri. Tuần qua, Thủ tướng Hun Sen tuyên bố Campuchia sẽ mở một tuyến đường quanh khu vực giáp biên giới Việt Nam[3]. Tại hội nghị diễn ra ngày 22/8/2016, Thủ tướng Hun Sen yêu cầu chính quyền các tỉnh nằm dọc biên giới  với Việt Nam tổ chức di dân đến cư trú ở khu vực cận biên, coi đó là cách tốt nhất để bảo vệ lãnh thổ của đất nước chùa Tháp. Cũng trong tuần qua, ông Va Kim Hong, Chủ tịch Ủy ban biên giới tiếp tục phản đối điều mà ông này dựng lên là “Việt Nam xâm phạm chủ quyền của Campuchia”. Trong một trả lời phỏng vấn, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Chiến lược Vannarith Chheang cũng nhận định, quan hệ giữa Campuchia và Việt Nam đang đối diện với nhiều thách thức. Sở dĩ chính quyền cứng rắn một cách khác thường như vậy là vì Samdech Hun Sen muốn tiếp tục làm thủ tướng thêm một nhiệm kỳ nữa (nhiệm kỳ thứ năm). Từ nay đến tháng 7/2018, thời điểm diễn ra cuộc tổng tuyển cử, ông Hun Sen muốn chứng tỏ với dân chúng rằng ông ta là người duy nhất có thể bảo vệ chủ quyền của Campuchia[4].

 

Trong khi đó, từ đầu hè này Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tuyên bố Trung Quốc đã đạt được đồng thuận với Campuchia và Lào trong vấn đề Biển Đông. Theo đó, hai nước không phản đối những đòi hỏi của Bắc Kinh ở vùng biển đang tranh chấp này[5]. Hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc còn nói rằng các nước này đều thống nhất, “tranh chấp lãnh thổ không phải là vấn đề giữa Trung Quốc và khối ASEAN”. Báo Đảng của Trung Quốc trong một bình luận ngày 31/8 đã đi xa tới mức vứt hẳn cả cái “lá nho” vốn được dùng để che đậy: “Hun Sen và Campuchia có thể giữ vững lập trường (ủng hộ Trung Quốc), hiển nhiên không phải vì các bên đều bỏ tiền mua chuộc, nhưng Bắc Kinh đã trả giá cao nhất(!)”[6].Và cũng hiếm khi nào Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào lại được dư luận chú ý nhiều như trong dịp này. Trên cương vị Chủ tịch luân phiên Hiệp Hội các nước Đông Nam Á, Lào tổ chức thượng đỉnh ASEAN lần thứ 28 (từ 6—8/9/2016) với sự tham gia của lãnh đạo nhiều nước, đặc biệt là sự có mặt của Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama. Đối với chủ nhân Nhà Trắng, thượng đỉnh Vientiane 2016 là cơ hội để tiếp tục thúc đẩy chính sách “xoay trục” của Washington. Tuy nhiên, đã có dấu hiệu cho thấy Lào đang giữ khoảng cách với Trung Quốc: tại hai cuộc họp ASEAN gần đây, khác với phái đoàn Campuchia, đại diện của Vientiane đã dè dặt hơn trong việc bênh vực Bắc Kinh về hồ sơ Biển Đông. Nhưng do quá sốt ruột muốn trở thành “bình ắc quy của khu vực Đông Nam Á”, Vientiane đã có kế hoạch xây dựng khoảng 70 đập thủy điện trên cả dòng chính lẫn dòng nhánh của sông Mekong. Đây sẽ là một căng thẳng mới. Năm 2011, Lào đã xây dựng đập Xayaburi. Trong dự án này, Lào đã “phớt lờ” các nghĩa vụ quy định trong luật pháp quốc tế, cũng như của chính quốc gia này về việc phải thực hiện những đánh giá đầy đủ liên quan đến tác động môi trường sinh thái, cũng như tác động đối với các vấn đề kinh tế – xã hội tại khu vực hạ lưu. Giống như đập Xayaburi, đập Don Sahong đang được tiến hành xây dựng cũng không có sự đánh giá môi trường thích hợp và bỏ qua khâu tham vấn các nước trong khu vực.

 

Nhưng có lẽ tin được quan tâm nhiều nhất là cuộc tập trận hồi đầu tháng 8 trên biển Hoa Đông của quân đội Trung Quốc (PLAN), nhằm tăng cường sức mạnh tấn công, mức độ chính xác và vận tốc của hải quân trong điều kiện bị áp chế điện tử[7]. Đây là cuộc tập dượt của PLAN nhằm đối phó với nguy cơ nổ ra chiến tranh với Mỹ trên Biển Đông và Hoa Đông. Một biểu hiện khác của việc Trung Quốc chuẩn bị cho cuộc chiến tranh loại ấy là Bắc Kinh đang tích cực xây dựng các hệ thống radar ở hầu hết các đảo nhân tạo mà nước này bồi đắp trái phép suốt thời gian qua. “Chiến tranh điện tử có thể diễn ra rất bất ngờ, ác liệt và nhanh chóng…” là cách miêu tả về một cuộc xung đột tương lai. Theo Tổ chức sáng kiến minh bạch hàng hải châu Á (AMTI) thì một loạt các hệ thống radar đã được bố trí trên 7 bãi đá của Việt Nam mà Trung Quốc chiếm đóng trái phép, đó là Châu Viên, Chữ Thập, Ga Ven, Vành Khăn, Gạc Ma, Tư Nghĩa và Su Bi. Trạm radar ở đá Chữ Thập và đá Su Bi sẽ được sử dụng để điều hướng các máy bay hoạt động trên các sân bay xây dựng trái phép tại các bãi đá ở đây. Khi kết hợp, chúng cho phép mở rộng tầm kiểm soát Khu vực nhận dạng phòng không (ADIZ) cũng như tăng cường khả năng tác chiến điện tử của PLA trên một vùng rộng lớn ở Biển Đông. 

 

Vượt cơn sóng dữ 

 

Tại Hội nghị ngoại giao Việt Nam lần thứ 29 (từ 22—26/8), Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nêu lên một số vấn đề mấu chốt đối với ngoại giao, trong đó ưu tiên hàng đầu là xác lập một tư duy chiến lược cho ngành ngoại giao khi chuyển sang thời kỳ mới. Thủ tướng cũng đòi hỏi Việt Nam phải xây dựng một nền ngoại giao “kiến tạo”. Nhưng chưa rõ trong Chương trình hành động cụ thể sau Hội nghị, nền ngoại giao “kiến tạo” ấy bao gồm những nội hàm gì và trong hoạt động thực tiễn từ nay, đặc biệt trong các động thái sắp tới, Việt Nam có những chủ trương nào khác trước? Người ngoài khó nắm bắt được những điều này, không chỉ vì sự “kín cổng cao tường” của ngành ngoại giao, như Thủ tướng Phúc đã đề cập, mà thực sự để có được một đột phá nào đó trong hoạt động đối ngoại hiện nay là vấn đề không đơn giản. Vị thế của Việt Nam trong những chuyển động địa – chính trị ở khu vực hiện nay là một tập hợp các trạng thái vừa hợp tác, vừa tranh chấp, trong một số tranh chấp ẩn chứa nhiều mầm mống xung đột. Vấn đề độc lập dân tộc từ nay chỉ có thể được phát huy nếu nó gắn với tiến trình hội nhập quốc tế toàn diện. Thủ tướng cũng nêu lên yêu cầu phải cân bằng được lợi ích của các nước lớn. Nhưng thách thức đối với Việt Nam chính là sự đối kháng về địa – chính trị giữa các nước lớn ngày càng tập trung trên Biển Đông, mà năng lực của Việt Nam để cân bằng lợi ích các cường quốc trên hồ sơ Biển Đông lại khá hạn chế. Những nổi cộm trong quan hệ của Việt Nam với thế giớ đòi hỏi phải thay đổi nhận thức và tư duy đối ngoại mới hy vọng tìm được giải pháp căn cơ cho từng loại vấn đề.

Sau chuyến viếng thăm Việt Nam trong mùa hè vừa qua của Tổng thống Barack Obama, quan hệ giữa Hà Nội và Washington có phần “im ắng” hơn so với cao trào hồi ông Obama đến Việt Nam. Nhân dịp thăm Hà Nội, không thấy có lời nào từ phía Mỹ mời lãnh đạo Việt Nam sang thăm Hoa Kỳ (Vẫn biết nước Mỹ sắp có tổng thống mới, nhưng ở đây muốn nói tới tính liên tục trong chính sách). Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là chủ trương lớn của Hoa Kỳ nhưng dường như “sự đình đám” của Hiệp định này ở Việt Nam lại gắn với lớp quan chức vừa rời khỏi chính trường. Trái với những sốt sắng trước đây, Mỹ nhận thấy Hà Nội hiện tỏ thái độ dè dặt đối với TPP. Hiệp định được dự tính trình Quốc hội vào tháng 5, nhưng sau đó lùi sang tháng 7 và cuối cùng, giờ đây dời đến tận cuối năm 2016 này. Có những quan ngại từ phía Mỹ cho rằng, nếu quá trình phê duyệt kéo dài, nhiều nhà đầu tư Trung Quốc có thể lợi dụng thời gian đội lốt các công ty đa quốc gia nào đó để nhảy vào Việt Nam cắm chân sẵn, trước khi Quốc hội phê duyệt TPP. Ba vấn đề nổi cộm Hoa Kỳ muốn hợp tác với Việt Nam, đó là đẩy mạnh cải cách, phối hợp trên hồ sơ Biển Đông và cải thiện nhân quyền. Về cải cách, Mỹ đang đánh giá Việt Nam qua thái độ đối với việc phê duyệt TPP và dự định thành lập siêu Uỷ ban Kinh tế quản lý số vốn hàng triệu tỷ đồng ở các doanh nghiệp Nhà nước. Về Biển Đông,dường như cả Việt Nam lẫn Hoa Kỳ đều đang thực hiện sách lược “ngoại giao thầm lặng”. Việt Nam vẫn chưa có tuyên bố mới về phán quyết của PCA trong vụ Philippines kiện Trung Quốc. Mỹ phê phán Việt Nam đưa tên lửa ra Trường Sa, nhưng dư luận đặt vấn đề liệu Hoa Kỳ đã hiểu hết những động cơ đằng sau câu chuyện Hà Nội đưa tên lửa ra Trường Sa hay chưa? Về nhân quyền, các nhà lập pháp Hoa Kỳ đã kêu gọi chính quyền Obama công khai điều kiện cho việc hợp tác toàn diện giữa hai quốc gia, đó là quan hệ sắp tới với Việt Nam cần đặt nền tảng trên các nguyên tắc dân chủ và tôn trọng nhân quyền.

 

Cuối cùng, hãy xem lại làn sóng bỏ nước ra đi trong hơn hai năm vừa rồi của một số người Việt. Từ 1990 đến 2015 có trên 2 triệu rưỡi người Việt di cư ra nước ngoài. Những “phi cơ nhân” hiện đại này có thể được chia thành ba nhóm: Một là giới trí thức và sinh viên, hai là các doanh nhân thành đạt, ba là gia đình các quan chức (thường là tham nhũng). Họ ra đi do nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân chính thường do cảm giác bất an[8]. Đại biểu Quốc hội Trương Trọng Nghĩa bức xúc: “Tại sao trí thức giỏi không về nước làm việc, doanh nhân giỏi muốn bỏ nước ra đi? Tại sao cán bộ về hưu hay đương chức tìm cách cho con cháu mình ra định cư ở nước ngoài?” Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan bình luận: “Ai cũng định cư ở nước ngoài cả thì đất nước này lấy ai xây dựng đây? Tôi cho rằng nhân tố cảm thấy kém an toàn là nhân tố chính khiến người Việt rời khỏi Việt Nam”. Bà Lan lý giải: “Khi họ có khoản thu nhập không đàng hoàng thì họ có tâm lý nơm nớp sợ bị lộ nên phải tranh thủ khi còn cơ hội, còn quyền lực thì cho con ra nước ngoài…” Theo số liệu của Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách (VEPR), trong quý I/2015, lượng tiền của người Việt gửi ra nước ngoài đã tăng đột biến lên đến 7,3 tỷ USD. Trong vòng 5 năm (2008—2013) , số tiền từ Việt Nam đã chuyển ra nước ngoài là 33 tỷ USD. Theo hồ sơ Panama, 92 tỷ USD đã được chuyển phi pháp ra khỏi Việt Nam (riêng năm 2015 là hơn 9 tỷ). Đó là những con số quá lớn, trong bối cảnh ngân sách nhà nước thâm hụt quá nhiều do bội chi ngân sách.

 

*

Ở đây, chưa bàn được hết nhẽ mọi nội tình đất nước. Nhưng đối với đa phần người Việt, giờ đây có lẽ con đường từ bao tử đến nghĩa địa không phải là ngắn mà là cực ngắn, do thảm họa cá biển chết hàng loạt và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng khắp cả nước. Kế đến là những xung năng trong xã hội hiện đại đang tạo ra biết bao “chuyển động Brao-nơ” khó dự kiến và khó kiểm soát (Hãy nhớ đến tiếng súng Yên Bái và giờ đây là những căng thẳng đang âm ỉ ở một số tỉnh khác). Môi trường tự nhiên, môi trường xã hội và đặc biệt là hiệu ứng của các chuyển động quốc tế đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với công cuộc đổi mới khởi xướng từ 30 năm nay. Bàn cờ khu vực và thế giới ngày nay là một ma trận (matrix),trong đó, mỗi quân cờ đều có một “tọa độ” địa – chính trị riêng. Là một trong các bên tham gia cuộc cờ, giờ đây, Việt Nam chọn thế cờ nào để phát huy tối đa lợi thế và giảm thiểu rủi ro khi tổ hợp các “tọa độ” giữa các quân cờ? Rõ ràng nỗ lực “muốn làm bạn với tất cả các nước” đã không mang lại những kết quả đón đợi. Phương Tây hay phương Đông chỗ này đều suy nghĩ như nhau: “Lúc hoạn nạn mới rõ bạn hay bè” (A Friend in Need is a Friend Indeed).  Trong chiến tranh Lạnh gay gắt, Singapore vẫn có giao thương tốt với ta. Trong kiến quốc và bảo vệ chủ quyền hiện nay, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Ốtxtrâylia và châu Âu… đã và đang giữ vai trò không thể thay thế. Ở đây, dù là “đối tác chiến lược” hay “đối tác toàn diện” thì phải thực sự là bạn chí cốt. Chí cốt nghĩa là “của tin gọi một chút này”cũng phải “ghi”, là thực sự tôn trọng lợi ích lâu dài của nhau. Nếu không sẽ là “gửi trứng cho ác”...

 

Đinh Hoàng Thắng

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Nhà văn Nguyên Ngọc: "Giá chúng ta giữ Tây Nguyên như một Bhutan"

Đức Tâm
  

Nhà văn Nguyên Ngọc (ngồi giữa) chụp hình lưu niệm cùng cô trò trường THPT Nguyễn Hữu Huân - Thủ Đức - những người quý mến ông qua tác phẩm Rừng Xà Nu - Ảnh: ĐT

(TBKTSG Online) - Sáng ngày 17-9, nhà văn Nguyên Ngọc có buổi nói chuyện cùng các bạn trẻ TPHCM về Tây Nguyên, mảnh đất mà ông đã gắn bó hơn nửa cuộc đời. Câu chuyện nói về Tây Nguyên nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề xã hội đáng quan tâm trong bối cảnh hôm nay. TBKTSG Onlinelược ghi. Tôi lên Tây Nguyên lần đầu năm 1950 và đến nay đã trải qua 66 năm gắn bó với mảnh đất này. Nơi đây không chỉ cứu sống và nuôi dưỡng tôi qua hai cuộc kháng chiến mà còn dạy tôi nhiều điều về minh triết trong cuộc sống. Tây Nguyên rất đặc biệt, nhưng cũng rất đáng lo. Tôi mong mọi người hãy nghĩ, hãy đến Tây Nguyên và làm gì đó để cứu mảnh đất này. Nói đến Tây Nguyên là nói đến rừng và làng. UNESCO đã rất tinh tế nhận ra khi công nhận di sản văn hóa thế giới của Tây Nguyên, không phải là cồng chiêng, cũng không phải là âm nhạc cồng chiêng, mà là không gian văn hóa cồng chiêng, tức không gian làng, với rừng của làng. Rừng và làng chính là không gian văn hóa của Tây Nguyên. Không còn hai yêu tố này, sẽ không còn văn hóa Tây Nguyên, hoặc nếu có, cũng không còn là văn hóa thật. Thế nhưng vấn đề quan trọng nhất hiện nay ở Tây Nguyên là sự đổ vỡ của các làng và rừng thì bị tàn phá. Rừng tự nhiên đến nay đã không còn nữa. Một số bị thay thế bởi cây công nghiệp như cà phê, cao su. Người ta gọi những mảnh đất rộng trồng cao su là rừng cao su. Nhưng nói đến rừng là nói đến tính đa tầng, độ che phủ; là nói đến yếu tố giữ nước. Cao su, rễ cọc, không giữ nước được nên hiểu theo nghĩa tự nhiên, cao su không được gọi là rừng. Rừng tạp mất đi, độ che phủ không còn và rồi Tây Nguyên sẽ mọc lên những rừng gai thấp lúp xúp. Chúng ta sẽ để lại cho con cháu những rừng gai lúp xúp? Chúng ta có muốn như vậy không? Để khôi phục rừng Tây Nguyên, chúng ta phải trồng lại rừng, tạo rừng đa tạp. Có người hỏi tôi mất bao lâu? Tôi cho rằng chúng ta phải thực hiện trong 100 năm. Gì mà nhiều vậy? Thử nghĩ xem, 41 năm qua, mình đã khai thác rừng cạn kiệt mà. Giờ phải kiên trì trồng lại, cắn răng mà làm và 100 năm là không nhiều. Nếu không có rừng thì không còn Tây Nguyên đâu. Chúng ta cần phải cứu Tây Nguyên. Đây là một tấm gương về nông nghiệp sinh thái, phụng dưỡng đất đai. Tôi bảo người Tây Nguyên là những nông dân Mansanobu Fukuoka. Họ làm nông nghiệp giống hệt như người cha đẻ của "Cuộc cách mạng một cọng rơm", không hóa chất, không thuốc trừ sâu với phương pháp chọc tỉa. Người chồng đi trước, dùng cây gậy chọc xuống đất, người vợ theo sau, tỉa hạt rồi dùng chân lấp đất lại. Họ rất tin đất đủ sức mạnh nuôi cây trồng. Họ không làm lười đất bằng phân bón. Trước đây, dân số Tây Nguyên không nhiều. Với đất nước, họ là dân tộc thiểu số nhưng trên mảnh đất Tây Nguyên, họ chính là đa số tuyệt đối. Mỗi gia đình có 10-20 rẫy. Mỗi rẫy họ trồng 3-4 năm, đất bạc màu thì chuyển qua rẫy khác. Lúc đầu chúng tôi gọi là luân canh, nhưng luân canh dễ gây hiểu nhầm rằng trồng cây này rồi chuyển sang cây khác. Do vậy, sau, chúng tôi gọi là luân khoảnh. Lưu ý, họ luân khoảnh chứ không du canh du cư như ta từng nghĩ. Trong tư duy người Tây Nguyên, đất chính là rừng và rừng chính là đất. Đất rẫy là khoảnh đất mà con người ở đây mượn của rừng, làm rẫy, rồi trả lại cho rừng. Rừng mạnh lắm, sẽ lấn lại ngay. Người Kinh thấy rừng là gỗ, còn người dân tộc thấy rừng là Mẹ, là cội nguồn sự sống, là tôn trọng, là phụng dưỡng. Đây cũng chính là bài học tôn trọng tự nhiên và sống khiêm nhường giữa trời đất. Sau năm 1975, chúng ta thực hiện một cuộc đại di dân và dân số Tây Nguyên tăng gấp 5,5 lần, đến nay người Kinh chiếm 80% dân số tại đây và người dân tộc, từ tuyệt đại đa số, trở thành thiểu số trên chính mảnh đất xưa nay họ sinh sống. Đi kèm với di dân là chính sách quốc hữu hóa đất đai. Người dân tộc mất đất, trước họ có 10-20 rẫy, nay còn một, làm một thời gian, bạc màu, đâu còn đất để luân khoảnh, họ bán rẻ lại cho người Kinh, thậm chí cho không qua một cuộc rượu. Người dân tộc mất đất, bị đẩy sâu vào rừng, rồi sinh ra phá rừng và bắt đầu du canh du cư. Cấu trúc làng xã bị phá vỡ. Rừng bị tàn phá. Các tộc người Tây Nguyên cũng rất văn minh. Với họ, loạn luân được xem là tội nặng nhất vì làm ô uế tinh thần của làng. Họ đặt tinh thần cao hơn vật chất trong đời sống của họ. Như vậy không văn minh sao? Họ có một nền văn minh rất đặc biệt mà người Kinh nên tôn trọng, học tập. Ngay từ năm 1937, hai anh em Nguyễn Kinh Chi và Nguyễn Đổng Chi, qua tác phẩm Mọi Kontum đã viết, "Người Bahnar có những điều tốt hơn hơn chúng ta rất nhiều". Xin nói qua từ mọi. Lâu nay chúng ta hiểu sai từ mọi và càng sai khi dùng từ mọi rợ theo nghĩa khinh miệt để chỉ các tộc người Tây Nguyên. Thật ra, từ mọi vốn ban đầu không hề có ý nghĩa xấu. Nó bắt nguồn từ từtơmoi trong tiếng Bahnar, có nghĩa là khách đến thăm nhà mình; hoặc khách mời từ một làng khác đến; hoặc kẻ thù hoặc người ngoại quốc theo từ điển Bahnar - Pháp của Guilleminet. Những người phương Tây đầu tiên lên Tây Nguyên là các linh mục Thiên chúa giáo. Họ đến được vùng người Bahnar ở Kon Tum, lập xứ đạo Kon Tum, là xứ đạo Thiên chúa giáo đầu tiên tại đây, đến nay vẫn là xứ đạo Thiên chúa lớn nhất và quan trọng nhất ở Tây Nguyên. Bấy giờ những người Bahanr Kon Tum đến gặp các nhà truyền giáo thường xưng là tơmoi, là khách. Các nhà truyền giáo lại hiểu rằng đấy là họ tự giới thiệu tên tộc người của họ. Về sau dần dần tiền tố tơ bị rớt đi, còn lại moi, moi nghiễm nhiên trở thành tên gọi người bản địa. Người Pháp gọi là moi, người Việt gọi là mọi, hoàn toàn là một danh xưng. Nói tiếp chuyện văn minh. Tôi lấy ví dụ về nghệ thuật. Trong nghệ thuật Tây Nguyên, tượng nhà mồ Tây Nguyên là những tác phẩm đẹp tuyệt vời. Họ làm rồi bỏ hoang và để mưa gió tàn phá. Tôi từng thấy một bức tượng gỗ tuyệt đẹp. Hỏi dò thì biết một thanh niên kia làm. Trong chờ bữa rượu, tôi hỏi chàng thanh niên đó xem ở nhà còn bức tượng tương tự nào không. Đột nhiên anh ta nổi giận: "Nói tầm bậy". Và những thanh niên trong xung quanh cũng bày tỏ thái độ như vậy. Sau, tôi được anh Núp, một người bạn của tôi ở Tây Nguyên giải thích rằng với họ, làm nghệ thuật không phải để ngắm hay để bán mà làm vì có cái gì đó thôi thúc trong lòng, cần làm để bày tỏ lòng ngưỡng mộ với thần linh. Họ thăng hoa trong quá trình làm ra tác phẩm chứ không phải lúc tác phẩm hoàn thành. Tôi chia sẻ điều này với một người bạn học nghệ thuật ở Frankfurt - Đức và cô rất ngạc nhiên bởi nó giống như quan điểm của nghệ thuật đương đại, tức nghệ thuật là con đường chứ không phải đích đến. Cô bạn lên Tây Nguyên khám phá rồi mời vị giáo sư của mình bên Đức sang. Vị giáo sư sang xong rồi lại dẫn cả lớp của ông ấy sang. Sau năm 1975, giá như chúng ta dũng cảm giữ Tây Nguyên như một Bhutan thì thật tốt. Chúng ta sẽ có một tấm gương để học cách sống sao cho có hạnh phúc, sống thế nào để khiêm nhường với trời đất. Ngày xưa người nông dân không dám làm điều ác, họ sợ thất đức. Ngày ngay, xã hội không còn khái niệm về thất đức nữa. Người nông dân, những người bình thường nhất, đã không còn sợ cái ác, không còn sợ làm điều ác. Và đây là điều đáng sợ nhất. Con người, ở giữa đất trời, sống vô thần và không biết đến trời đất thì nguy hiểm quá. Nay tôi đã 84 tuổi, tính tuổi ta thì 85. Những năm cuối đời, tôi sẽ viết để kể với mọi người về một nền văn minh ở Tây Nguyên, rằng chúng ta có một nền văn minh như thế. Tôi sẵn lòng đi chia sẻ để nói tất cả mọi điều về Tây Nguyên. Tôi mong khơi gợi trong các bạn lòng ham muốn hiểu về Tây Nguyên và tìm được người kế tục để sau cùng có thể cùng chung sức cứu được Tây Nguyên.

Phần nhận xét hiển thị trên trang