Bản đồ tư liệu:

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Những giá trị văn hóa bị vùi dập

Tháng 12, tôi đi Sapa tránh nóng. Tôi đã từng đặt chân tới nơi đây khoảng 7 năm về trước, và nhận ra sự thay đổi chóng mặt của mảnh đất yên tĩnh này. Sapa là một vùng văn hóa đặc trưng của các dân tộc thiểu số vùng núi phía Bắc Việt Nam; cùng với thời tiết, khí hậu, khung cảnh, thì nơi đây là một địa điểm tuyệt vời để đi du lịch, nghỉ dưỡng và tìm hiểu văn hóa vùng miền. Chính vì vậy, du khách nước ngoài rất hồ hởi đến thăm Sapa dù đường xá xa xôi, đi lại có nhiều khó khăn. Đến nay thì tất cả những bình yên vốn có của Sapa đang bị xâm hại và dần dần biến mất bởi những dự án xây dựng khách sạn, nhà nghỉ “tiêu chuẩn quốc tế.”

Phải nói trong những năm gần đây, khi nhận ra du lịch đang trở thành một ngành công nghiệp tăng trưởng nhanh, mạnh, hái ra tiền, nhà nước đã thông qua nhiều chính sách và và dành những ngân khoản lớn nhằm quảng bá hình ảnh đất nước để thu hút khách du lịch. Tuy nhiên, với tầm nhìn hạn hẹp, tất cả các dự án mới được khởi công ở các điểm du lịch nổi tiếng bắt đầu trở thành thảm họa khi áp đặt “tiêu chuẩn quốc tế” mơ hồ, hời hợt. Sapa bắt đầu trở thành một đống đổ nát hổ lốn khi hằng ngày có hàng chục chiếc xe tải chở đất cát qua những tuyến đường nhỏ, rơi vãi dính chặt khắp mặt đường. Vào mùa đông, sương mù và mưa phùn khiến cảnh vật trở nên lầy lội và bẩn thỉu.

Tôi chưa tận mắt nhìn thấy cái “tiêu chuẩn quốc tế” mặt mũi hình thù ngang dọc như thế nào, nhưng đoán chắc cũng dạng “tầm cỡ.” Tuy nhiên, với dạng địa hình đồi núi và thung lũng, việc xây dựng một khu nghỉ dưỡng hoành tráng mất rất nhiều công sức khi phải san phẳng diện tích đất lớn, chưa kể hình ảnh khập khiễng với khung cảnh chung của vùng thị trấn vốn dĩ vô cùng đơn sơ và mộc mạc này. Tôi đã từng đến Bali (Indonesia), rất nổi tiếng về cả du lịch biển (Kuta) và du lịch núi rừng (Ubud), tuy nhiên mô hình quy hoạch 2 khu vực khác hẳn nhau dù chỉ cách nhau 2 tiếng đồng hồ lái xe. Vùng biển Kuta xập xình, tấp nập các quán xá thâu đêm cùng những khách sạn sanh trọng, hiện đại, trong khi Ubud trầm lắng với những tiệm bán đồ trang sức cổ, các hiệu sách cũ kỹ và quán cafe yên tĩnh. Ubud cũng nổi tiếng với các lớp học yoga và ngồi thiền thanh tịnh. Du khách đến và bị cuốn hút vào tầng lớp văn hóa của người Indonesia qua những bộ quần áo dân tộc thiểu số, cái cúi chào lấp ló bông hoa cài trên tóc, hay tiếng nhạc dân dã đầy mê hoặc. Sẽ chẳng lấy gì làm lạ nếu thấy các thanh niên tây mắt xanh, tóc vàng ăn dầm nằm dề hết ngày này qua tháng khác tại nơi này.

Sapa cũng mang một vẻ đẹp như thế, thậm chí còn hơn thế với địa hình và thời tiết đẹp như mơ, nếu được quan tâm và đầu tư đúng cách. Tuy nhiên trong tương lai gần, Sapa đã và đang trở thành món mồi ngon với những dự án quy hoạch “chuẩn quốc tế” chụp giật và sớm sẽ biến thành một vùng đất nham nhở chắp vá khi các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc đặt cạnh khu nghỉ dưỡng có sân golf rộng mênh mông cùng những tòa nhà cao chót vót. Một phóng sự được trình chiếu mới đây có tên là “Ầm ĩ Sapa” đã cho thấy một Sapa méo xẹo khi một ngọn núi đã bị bạt ngang đầu để xây dựng quần thể khách sạn Fansipan. Trong 9 tháng đầu năm 2016, có khoảng 180 giấy phép xây dựng được cấp và phê duyệt, hơn 250 khách sạn mọc lên tại thị trấn này. Khu nghỉ dưỡng cao cấp của tập đoàn Sun Group đang khởi công giữa trung tâm Sapa, dự kiến cao 47m trong khi quy chế đô thị tại Sapa chỉ giới hạn ở độ cao 14,5m. Công trình “được duyệt” cứ rục rịch phát triển, nhưng người dân xung quanh không được thông báo trước. Phóng sự trên đã ngay lập tức bị yêu cầu rút xuống sau 24 giờ phát sóng. Còn nhớ, việc xây dựng, quy hoạch tại vùng núi Sapa đã từng gây tranh cãi trong dư luận khi dự án cáp treo Fansipan được phê duyệt năm 2015 và sau khi hoàn thành đã trở thành “thảm họa” khi đỉnh Fansipan cao nhất Đông Dương biến thành một khu chợ nhung nhúc người. Khác với đỉnh Everest, Phú sĩ hay Alpes, Việt Nam đã biến một Fansipan với vẻ đẹp thiên nhiên kỳ thú của đất nước thành những thứ tầm thường khi chỉ nghĩ đến những lợi ích kinh tế trước mắt. Và sắp tới là cả Sapa.

* Blog ‘Trong lòng Hà Nội’ của Hoàng Giang là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.

• 
  

  

  
  

  Hoàng Giang

  Hoàng Giang sinh ra và lớn lên tại thủ đô Hà Nội, từng đi du học ngành truyền thông tại Mỹ, là cây bút tự do cho nhiều tờ báo dành cho giới trẻ trong và ngoài nước. 'Trong lòng Hà Nội' là suy nghĩ về những đổi thay của đất nước trong giai đoạn chuyển tiếp dưới góc nhìn khách quan và mới mẻ.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Vì sao phải phản đối Sun Group

Lại Trần Mai 

*Rất đồng ý với tác giả bài này. Phải phản đối Sun Group và hàng trăm doanh nghiệp khác như Xuân Trường, Vin Group hay FLC Group vì nhờ câu kết với chính quyền, chúng được quyền tự do chiếm hàng nghìn héc ta đất quây thành khu sở hữu riêng cấm không ai được xâm phạm. Rất nhiều vùng đồi núi, bãi biển là nơi người dân Việt tự do qua lại từ ngàn đời đột nhiên sau một ngày bị chặn lại, cực kỳ vô lý. Do đó phản đối chúng chính là để bảo vệ không gian tự do cho mỗi cá nhân và cộng đồng của chúng ta, để chúng ta được quyền leo núi, xuống biển theo sở thích và được hưởng cuộc sống tự do của chính mình và cộng đồng..

Ngưỡng mộ!

Vinh Phan

21 giờ

GƯƠNG MẶT CHÍNH KHÁCH

Tổng thống nước Cộng hòa Croatia: Kollinda Grabar Kitarovics.
- Đã bán phi cơ riêng của tổng thống, bán 35 xe Mercedes Benz của văn phòng tổng thống đưa vào ngân sách quốc gia.
- Đã giảm 50% lương của mình và các bộ trưởng.
- Đã giảm 40% lương các đại sứ, các tổng lãnh sự quán.
- Đã xóa quỹ hưu trí dành riêng cho các đại biểu quốc hội.
- Biết và nói 7 ngoại ngữ và sống bình dị như tất cả mọi người.
- Từ khi bà giữ chức tổng thống, GDP của Croatia tăng 24%.
Một nữ chính khách xinh đẹp, trẻ trung, thông minh tài giỏi, tận tụy như một bà nội trợ hoàn hảo của chính Tổ quốc mình.
Ngưỡng mộ.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Việt Nam nêu vụ Bãi Tư Chính trước Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc?

Một quan chức cấp cao của Việt Nam dự kiến sẽ có bài phát biểu trước lãnh đạo các nước tại cuộc họp của Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc (UNGA), và giới phân tích cho rằng Hà Nội nên nêu vụ "đối đầu" với Trung Quốc ở Bãi Tư Chính để vận động sự ủng hộ của nhiều quốc gia hơn nữa.

Văn phòng của Người phát ngôn cho Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cho VOA tiếng Việt biết rằng, theo lịch trình tạm thời, một phó thủ tướng của Việt Nam sẽ có bài phát biểu vào ngày 28/9. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Việt Nam hiện chưa thấy thông báo về phái đoàn dự kỳ họp của UNGA lần này.

Mới đây, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Cảnh Sảng yêu cầu Việt Nam phải “ngay lập tức chấm dứt” các hoạt động thăm dò dầu khí đơn phương tại Bãi Tư Chính. Trong khi đó, Hà Nội tuyên bố rằng Bắc Kinh đã đưa tàu thăm dò Hải Dương 8 vào Vùng Đặc quyền Kinh tế của mình.

/**/ /**/ /**/ 

XEM THÊM:

Việt Nam và Mỹ ‘đã trở thành đối tác và bạn bè đúng nghĩa’

“Trung Quốc có chủ quyền đối với quần đảo Nam Sa (Trường Sa), và quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với các vùng lãnh hải Vạn An Than (Bãi Tư Chính) thuộc quần đảo Nam Sa”, ông Cảnh nói.

Trước tuyên bố mà nhiều người Việt cho là “ngang ngược” này của Trung Quốc, ông Gregory Poling, Giám đốc Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cho rằng Việt Nam nên đưa vụ Bãi Tư Chính ra trước UNGA.

“Về lâu dài, lựa chọn duy nhất của Việt Nam nhằm đẩy lùi tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc là vận động sự ủng hộ của quốc tế để Bắc Kinh cảm thấy rằng họ bị tổn hại nhiều về danh tiếng và ngoại giao. Cho tới nay, ngoài Mỹ, Hà Nội vẫn chưa được nước nào khác lên tiếng rõ ràng về vấn đề này”, ông Poling nói với VOA tiếng Việt.

“Một bài phát biểu tại Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc sẽ giúp thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế và các nước có tiếng nói như Úc, Nhật và Anh cùng các quốc gia vốn giữ im lặng phải lên tiếng”.

Năm ngoái, khi tình hình Biển Đông chưa “nóng” như hiện nay, phát biểu trước Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc có nhắc tới vấn đề tranh chấp lãnh hải, với tuyên bố rằng Việt Nam “luôn nhất quán trong việc đề cao Hiến chương Liên Hợp Quốc, các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế trong giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình, trong đó có khu vực Biển Đông, trên cơ sở Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 và bảo đảm an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không”.

Một năm trước đó, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh cũng có tuyên bố tương tự ở Liên Hợp Quốc, đồng thời kêu gọi “tất cả các bên liên quan kiềm chế”.

/**/ /**/ /**/ 

XEM THÊM:

Căng thẳng Biển Đông: Trung Quốc muốn ‘bào mòn quyết tâm của Việt Nam’

Ông Poling nhận định rằng một bài phát biểu có nêu vụ “đối đầu” ở Bãi Tư Chính “chắc chắn sẽ khiến Trung Quốc giận dữ, nhưng nó cũng dẫn tới phản ứng tiêu cực đáng kể đối với Bắc Kinh từ các nước có đồng quan điểm ở châu Âu, Mỹ, Canada, Australia hay Nhật”.

“Và nó cũng sẽ mở đường cho các nước này, đặc biệt là Mỹ, tìm cách thay mặt Việt Nam vận động thêm sự ủng hộ của quốc tế”, nhà nghiên cứu của trung tâm ở thủ đô Washington, nơi nhiều lãnh đạo Việt Nam từng tới thăm và phát biểu, nói.

Tổng thống Trump hôm 24/9 đã sử dụng bài phát biểu trước UNGA để phát đi thông điệp cứng rắn tới Trung Quốc và Chủ tịch Tập Cận Bình về cuộc chiến thương mại cũng như cảnh báo rằng thế giới giới đang theo dõi cách thức Bắc Kinh xử lý các cuộc biểu tình ở Hong Kong. Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị sau đó đáp trả rằng Bắc Kinh sẽ không khuất phục trước các lời đe dọa.

Liên quan tới bài phát biểu sắp tới của lãnh đạo Việt Nam, khi được hỏi rằng liệu Hà Nội có thể vận động được ủng hộ nhiều tới mức nào ở UNGA nếu đề cập cụ thể tới vụ Bãi Tư Chính, ông Poling nói rằng “có nhiều hơn hẳn các nước phản đối thay vì ủng hộ tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc”.

/**/ /**/ /**/ 

XEM THÊM:

Chuyên gia: Việt Nam sẽ không nổ súng trước trong vụ Bãi Tư Chính

Nhà nghiên cứu này lấy ví dụ về việc hơn 50 nước chúc mừng Philippines “thắng kiện” khi đưa tuyên bố chủ quyền gần như toàn bộ Biển Đông của Trung Quốc ra Tòa Trọng tài Liên Hợp Quốc, trong khi chỉ có hơn 30 nước, phần lớn là từ Trung Đông và Bắc Phi, đứng về phía Bắc Kinh phản đối phán quyết có lợi cho Manila. Nhiều học giả và các nhà hoạt động Việt Nam lâu nay đã kêu gọi Hà Nội theo chân Philippines, kiện Trung Quốc.

“Nếu vấn đề [Bãi Tư Chính] được nêu lên trước Liên Hợp Quốc, không còn nghi ngờ gì chuyện nhiều nước lưỡng lự vì áp lực của Trung Quốc đối với các quốc gia nhỏ hơn ở châu Phi, Trung Đông và Mỹ Latin và một số quốc gia ở châu Á, nhưng sẽ có thêm nhiều nước công khai đứng về phía Việt Nam hơn là Trung Quốc”, ông Poling nói.

“Và các nước ủng hộ Việt Nam sẽ có sức nặng hơn nhiều về mặt dân số, sức mạnh kinh tế và tầm ảnh hưởng”.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Trung Quốc đưa giàn khoan Thạch Du 982 vào Biển Đông

Hải Dương Thạch Du 982 là giàn khoan dầu lớn nhất và tân tiến nhất của Trung Quốc, có thể khoan sâu đến 5.000 mét.

Tờ The South China Morning Post dẫn lại thông tin từ tài khoản mạng xã hội Trường An Kiếm (Chang An Jian) của Ủy ban Chính pháp Trung ương Trung Quốc cho biết như vừa nêu, nhưng vị trí của giàn khoan không được tiết lộ.

Tuy nhiên, theo Twitter của Duan Dang, một nhà báo độc lập chuyên quan sát tình hình Biển Đông thông qua hình ảnh vệ tinh, giàn khoan Hải Dương 982 “có thể vẫn ở vị trí cũ có tọa độ 17.62 N/110.35, nơi mà nó hoạt động trong 1 tháng qua, tức ở vị trí đông nam của Tam Á.”

Cũng theo The South China Morning Post, Ủy ban Chính pháp Trung ương Trung Quốc không cho biết vị trí của giàn khoan này, nhưng tin tức về việc triển khai giàn khoan được đưa trong dịp Bắc Kinh tuyên truyền cho lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc vào ngày 1/10 sắp tới.

Ghi chép của người Pháp: Xem mặt chọn vua thời chúa Trịnh – Chuyện lạ bậc nhất trong những chuyện lạ lịch sử

Hình minh họa. Ảnh: phapluatnet.vn Chuyện chúa Trịnh lấn át vua Lê không chỉ người dân cả nước, các quốc gia lân bang đều biết, mà những người phương Tây đến nước ta khi ấy cũng nhận thấy rõ. Thời Lê Trung Hưng, khi mà quyền hành của vua Lê dần bị thu hẹp, vua chỉ "ngồi giữ ngôi không" trong khi chúa Trịnh mới là người nắm thực quyền quyết định mọi việc, chính vì vậy đã xảy ra nhiều chuyện lạ kỳ, oái oăm, đảo lộn cương thường… Chuyện chúa xem mặt để chọn người làm vua được coi là chuyện lạ nhất trong số các chuyện lạ. Người phương Tây viết về vua Lê chúa TrịnhChuyện chúa Trịnh lấn át vua Lê không chỉ người dân cả nước đều biết, triều đại phương Bắc và các quốc gia lân bang biết, mà những người phương Tây đến nước ta khi ấy cũng nhận thấy rõ. Thí dụ một người Pháp tên là Jean Baptiste Tavernier trên cơ sở các ghi chép của em trai – người từng đến nước ta trong khoảng thời gian 1639-1645 và qua đó viết lên tác phẩm Relation nouvelle et singulière du Royaume de Tunquin (Du ký mới và kỳ thú về vương quốc Đàng Ngoài) có ghi rằng: "Những vị tướng họ Trịnh ít chú ý đến danh hiệu của nhà vua mà chú ý hơn đến vương quyền thực sự, nên để cho vua Lê tất cả các hình thức bề ngoài, còn họ thì chuyên giữ quyền chỉ huy quân đội và tự mình nắm toàn quyền sử dụng một phần lớn thu nhập của vương quốc. Từ đó đến nay có thể nói rằng có hai vua ở Đàng Ngoài, vua thực sự chỉ làm vì, còn Chúa nắm hết quyền hành, giải quyết hết mọi việc. Nhà vua ở trong hoàng cung như một nô lệ, chỉ ra ngoài ít ngày thôi. Những ngày đó người ta rước vua qua các phố như rước một pho tượng, nghi trượng lộng lẫy". Samuel Baron – một nhà buôn mang quốc tịch Anh, trong cuốn sách hoàn thành năm 1685 và đặt tên là A Description of the Kingdom of Tonqueen (Mô tả vương quốc Đàng Ngoài) có đoạn viết như sau: "Không phải Chúa không ham quyền lực hay ông ta tôn trọng pháp luật gì đâu, mà bởi ông ta đã nghĩ nát óc về hai lý do sau để không làm lên vua. Thứ nhất, nếu lên ngôi ông ta sẽ bị coi là tiếm quyền, bị cả nước ghét và thù oán, nhất là sự chống lại của họ Nguyễn – người sẽ có danh nghĩa chính đáng để tiến đánh dòng họ chúa Trịnh.  Thứ hai, Chúa nhận thức được rằng triều đình Trung Hoa sẽ chống lại ông ta một khi biết tin có kẻ không thuộc dòng dõi vua Lê cướp lấy ngai vàng. Như thế chẳng khác gì tự rước họa lớn vào thân và tự mình hủy diệt bản thân. Bởi vậy con đường an toàn nhất là dựng một Hoàng tử thuộc dòng dõi vua Lê lên làm vua chỉ trên danh nghĩa, còn mọi quyền lực trong triều gắn vào tay của Chúa.  Trong thực tế mọi quyền hành đều do Chúa nắm, từ việc quyết định chiến tranh hay hòa bình, tự ra luật và hủy luật, có quyền lên án hoặc ân xá phạm nhân, phong chức hoặc bãi nhiệm quan tòa, tướng lĩnh quân đội, ông ra lệnh thu thuế, ra lệnh phạt… theo chủ ý của mình… Có thể nói quyền hành của Chúa không chỉ là quyền hành của hoàng gia mà còn vô tận và tuyệt đối. Bởi thế người châu Âu gọi Chúa là vua hay Vương (King), còn vua được gọi bằng một danh xưng nghe thì to nhưng vô vị là Hoàng đế (Emperor)". Phủ Chúa Trịnh qua tranh vẽ của người phương Tây. (Hình minh họa – Nguồn: diendanlichsu) Một người Anh tên là William Dampier trong sách The Voyage to Tonquin (Một chuyến du hành đến Đàng Ngoài) viết về những điều tai nghe mắt thấy khi đến nước ta năm 1688. Trong chương IV, phần viết về viết về chính quyền, ông gọi chế độ vua Lê chúa Trịnh là "thể chế lưỡng vương" như sau: "Ở đó có hai quốc vương và mỗi người nắm một nền cai trị riêng. Một người được gọi là Boua (Vua) và người kia gọi là Choua (Chúa)". Ông cho biết rằng chúa vì đóng vai trò quan trọng trong chiến tranh với miền Nam nên dần dần nắm cả quân đội và "cũng nhờ có lợi thế quân đội trong tay nên ông ta loại nhà vua ra khỏi quyền lực đế vương và duy trì mọi nguồn lợi trong tay mình, chỉ để lại cái danh Vua hão huyền cho vị Hoàng đế - có lẽ vì dân chúng hãy còn quá tôn kính hoàng gia.  Vì thế mọi quyền lực ở vương quốc Đàng Ngoài hoàn toàn rơi vào tay chủa vị tướng quân kia và các đời thừa kế của ông – những người xưng là Choua (Chúa), trong khi Boua (Vua) bây giờ chỉ còn lại ánh hào quang của quyền lực một thời. Nhà vua sống đời sống của một nguyên thủ bị cầm tù trong cung điện xưa cũ cùng với vợ con của ông". Trên đây là chỉ một vài ghi chép trong số nhiều tư liệu mà người phương Tây đã viết về chế độ vua Lê chúa Trịnh ở nước ta. Dù cách tiếp cận, quan điểm và nhận thức có khác nhau, nhưng xét một cách tổng quan họ đều nhận thấy trong chính quyền "Lưỡng đầu chế" ấy, vua Lê chỉ mang tính biểu tượng, chúa Trịnh mới là người nắm mọi quyền hành, là vị vua không ngai. Khi chúa Trịnh làm chuyện lạ đời Vì nắm quyền lực nên các đời chúa Trịnh toàn quyền quyết định mọi chuyện, kể cả chuyện liên quan đến mạng sống của vua, do đó việc lựa chọn ai sẽ là vị vua tương lai không phải do vua mà là do Chúa. Tác giả cuốn sách Relation nouvelle et singulière du Royaume de Tunquin (Du ký mới và kỳ thú về vương quốc Đàng Ngoài) có viết: "Không phải bao giờ con cả cũng nối ngôi vua. Những Chúa hay nguyên súy cùng với tất cả các cố vấn, thông thường những người này là tay chân của Chúa, khi thấy nhà vua có nhiều con trai, thường chọn người nào mà Chúa ưng thuận để lên nối ngôi". Người kế vị ngai vàng được lựa chọn là do ý chúa Trịnh, nhưng công khai lựa chọn, coi đó là việc thể hiện uy quyền tối cao của mình, phỉ báng lại tôn ty, lễ nghi, các thức… có lẽ chỉ có Trịnh Cương, vị Chúa được coi là bạo ngược, cứng rắn nhất trong các đời chúa Trịnh. Chính sử chép rằng vào tháng 4 năm Kỷ Dậu (1729) chúa Trịnh Cương ép vua Lê Dụ Tông (1705-1729) nhường ngôi cho thái tử Lê Duy Phường vì Lê Duy Phường là cháu ngoại Trịnh Cương. Sau khi nhường ngôi, Lê Dụ Tông được tôn là Thái thượng hoàng và ở ngôi vị này đến tháng Giêng năm Tân Hợi (1731) thì mất, thọ 51 tuổi. Tượng chúa Trịnh Giang. (Hình minh họa - Nguồn: http://hotrinh.cuocsongviet.com.vn) Lê Duy Phường lên ngôi, lấy niên hiệu là Vĩnh Khánh, làm vua mới được 3 năm thì bị chúa kế tiếp là Trịnh Giang phế truất vào 8 năm Nhâm Tý (1732) để chứng tỏ oai quyền của mình muốn bỏ ai, lập ai làm vua cũng được. Sau khi phế bỏ Lê Duy Phường, chúa Trịnh Giang đã làm một việc trước đó chưa từng có trong lịch sử, sách Đại Việt sử ký tục biên chép như sau: "Chúa Trịnh Khương (Giang) phế bỏ vua Vĩnh Khánh làm Hôn Đức công, lập con trưởng của Dụ Tông là Duy Tường làm vua. Lúc trước Vĩnh Khánh đế đã được lập làm vua, hoang dâm càn rỡ không kiêng kị gì. Đại thần là bọn Trịnh Quán bàn làm việc quyền biến để yên xã tắc.  Chúa còn ẩn nhẫn chưa nghe, sai quan bày tỏ ý muốn cứu giúp, bảo vua phải tạm tránh chính điện ra ở cung bên cạnh. Số cung đốn [cho vua dùng] trong nội điện đều xén bớt đi. Thái hậu không biết răn bảo, giúp đỡ vua nên bị giáng xuống làm Quận quân. Vĩnh Khánh đế cuối cùng cũng không hối hận, tỉnh ngộ. Đến nay bèn phế đi, rước ra một ngôi nhà ở ngoài, chẳng bao lâu bị hại. Chúa Trịnh Khương (Giang) hội quần thần bàn chọn người lập làm vua. Sau dẫn 12 người con của [Lê] Dụ Tông đến phủ đường xem mặt. Duy Tường do thứ bậc [là con trưởng] đáng được lập làm vua, bèn sai quan hữu ty hộ vệ ra ở cung Phúc Thọ". Ngày 26 tháng 8 năm Nhâm Tý (1732), Lê Duy Tường lên ngôi hoàng đế (tức Lê Thuần Tông). Còn người em của ông, tức Lê Duy Phường thì bị giam cầm, đầy ải rồi chết thảm sau đó mấy năm, sử gọi là Phế Đế. Viết về việc phế truất ngôi vua, trong sách Lê triều dã sử ghi một thuyết như sau: "Tương truyền rằng Dụ Tông lấy người thiếp của Tể tướng Lê Học, có thai 3 tháng, sinh ra Duy Phường. Thiên hạ đều biết rằng đấy không phải là dòng dõi nhà Lê. Nhưng vì Duy Phường lúc nhỏ là con nuôi của họ Trịnh, người đời không ai dám nói". Đây được coi là một trong những lý do mà chúa Trịnh Giang vin vào để làm chuyện phế lập, nhưng theo sách Cố Lê thế hệ thì: "Vĩnh Khánh đế ở ngôi được ba năm, chúa Trịnh Giang vu cho là tư thông với vợ Trịnh Nhân vương [tức Trịnh Cương], bèn truất ngôi vua mà giáng phong làm Hôn Đức công". Dù là lấy cớ nào đi chăng nữa thì sự việc mà chúa Trịnh Giang làm khiến thiên hạ hoang mang, bất bình. Phế vua cũ xong, chuyện vị chúa này xem mặt chọn người làm vua mới lại càng lạ lùng hơn. Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục viết: "Trước đây, Giang muốn thi hành việc bỏ vua này lập vua khác, để ra oai với thần hạ, bèn mượn việc khác vu cho nhà vua, rồi bắt ép nhà vua ra ở cung riêng. Những thứ cung đốn cho vua dùng thảy đều xén bớt đi; lại truất thái hậu là Quận quân. Đến nay, Giang truất nhà vua làm Hôn Đức công, dời đến ở một ngôi nhà ở bên ngoài. Lúc ấy, Giang bắt dẫn 12 người con của Dụ Tông vào phủ đường để xem mặt, Duy Tường là con trưởng, đáng được lập làm vua. Giang sai viên quan có trách nhiệm hộ vệ Duy Tường đến ở cung Thọ Phúc. Ngày Bính Tý, làm lễ cáo Thái Miếu, ngày Canh Thìn, lên ngôi vua (Tức Thuần Tông). Đổi niên hiệu là Long Đức, đại xá cho trong nước". Trong sách này còn có lời cẩn án của sử thần triều Nguyễn như sau: "Trịnh Giang bạo nghịch giết vua, cũng như Vương Mãng, Đổng Trác nhà Hán. Có người nói "Đế Duy Phường là con của người khác". Câu nói ấy chẳng qua kẻ bè đảng với họ Trịnh bịa ra để gỡ tội cho Giang mà thôi. Tra trong Ngọc Phả nhà Lê nói: "Duy Phường là con của Dụ Tông".  Thế hệ nhà Lê nói: "Giang vu cho nhà vua thông gian với vợ Trịnh Cương mà phế truất đi". Ngọc Phả và Thế hệ đều chép rành rành như thế, có thể dùng làm chứng cớ. Thế mà người viết tục biên Lê sử lại nói rằng: "Nhà vua hoang dâm càn rỡ không kiêng kỵ gì", nhưng họ không nêu rõ được sự việc.  Cũng theo sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục thì Trịnh Giang cho người giết Lê Phế Đế vào tháng 9 năm Ất Mão (1735) bằng cách thắt cổ, năm đó Lê Duy Phường 26 tuổi. Mãi đến năm Canh Thân (1740) triều đình mới làm lễ chiêu hồn cho vị vua xấu số, lúc này thi hài ông được đưa về táng ở xã Kim Lũ, huyện Thanh Trì (nay thuộc Thanh Trì, Hà Nội). Còn vị hoàng đế được chúa Trịnh Giang xem mặt lựa chọn đưa lên ngai vàng là Lê Duy Tường (tức Lê Thuần Tông) ở ngôi cũng chẳng được lâu, chưa đầy 3 năm sau khi làm vua thì băng hà vào ngày rằm 15 tháng 4 năm Ất Mão (1735) sau một thời gian bị bệnh, thọ 36 tuổi. Như vậy ông còn qua đời sớm hơn vua em - người bị phế truất và đang ở trong ngục tối khoảng chừng 5 tháng. Triều đình dâng thụy hiệu cho Lê Thuần Tông là "Khoan hòa Đôn mẫu Nhu tốn Cẩn khác Trần tiềm Giản hoàng đế". Sau đó thi hài vua được an táng tại lăng Bình Ngô ở thôn Bình Ngô, huyện Thụy Nguyên (nay thuộc tỉnh Thanh Hoá). Lê Thái Dũng / Shoha

Phần nhận xét hiển thị trên trang