Về một thông điệp

Phạm Thị Hoài

20-2-2019

Nhân cuộc họp Thượng đỉnh Mỹ-Triều sắp tới tại Hà Nội, 100 nhân sĩ, trí thức, nhà hoạt động xã hội và tổ chức dân sự xã hội người Việt đã gửi tới Tổng thống Mỹ Donald Trump một bức Thư ngỏ.

Tuy thư ngỏ nêu trên gây cho người đọc cảm giác không biết các tác giả của nó thực ra muốn nói gì, song không phải ngẫu nhiên mà nó ra đúng vào ngày 17 tháng Hai năm 2019, ngày kỉ niệm 40 năm Chiến tranh Biên giới Việt-Trung, và nhấn mạnh nguy cơ Việt Nam bị tham vọng bành trướng của Trung Quốc đe dọa. Nếu tôi hiểu không sai, cuối cùng đấy là một thông điệp đơn giản nhưng vì những lý do nào đó khó nói thẳng: các trí thức Việt Nam mong được Ngài Tổng thống, His Excellency Donald Trump, người “đóng vai trò dẫn dắt trong tư cách người đứng đầu quốc gia hùng mạnh nhất và tiên tiến nhất” của thế giới tự do, lưu ý giúp đỡ để Việt Nam chống Tàu, bởi rút cuộc thì quyền lợi của Việt Nam và Hoa Kỳ là tương đồng, Ngài giúp chúng tôi cũng chính là bảo vệ quyền lợi của nước Mỹ.

Tôi khó có thể chia sẻ thông điệp đó.

1. Không chỉ riêng vì lợi ích của Việt Nam, điều kiện quan trọng nhất để giải quyết các tranh chấp lãnh thổ ở toàn bộ khu vực Biển Đông bằng các biện pháp hòa bình là sự vững mạnh của cộng đồng các nước dân chủ tự do toàn thế giới, trong đó có Hoa Kỳ. Song cộng đồng này đang lâm vào một cuộc khủng hoảng lịch sử; bị chia rẽ sâu sắc; một số liên minh quan trọng bị rạn vỡ; một số cam kết nền tảng bị hủy bỏ; một số định chế rường cột bị hoài nghi và công kích; sự ưu việt của thể chế dân chủ pháp quyền bị mai một sức hấp dẫn, trọng lượng quốc tế của toàn thể cộng đồng bị suy giảm.

Donald Trump chính là hiện thân của cuộc khủng hoảng ấy. Ông ta là kết quả nhưng không là đáp án. Ông ta là một tai nạn, một vụ nổ cầu chì khi hệ thống chính trị của nền dân chủ quá tải; điểm tích cực duy nhất ở đó là nó như một cú ngã bệnh đích đáng, khiến cái cơ thể chính trị rất giàu sức đề kháng của Hoa Kỳ được thanh lọc cần thiết và kích thích thay đổi. Với tất cả lo ngại, tôi vẫn tin rằng có thể mất trọn một thập niên hay hơn nữa và phải trả những cái giá rất đắt, cuối cùng cộng đồng dân chủ thế giới sẽ vượt qua giai đoạn thử thách khắc nghiệt này để tự đổi mới; song Donald Trump không phải là giải pháp mà là vấn nạn ở tầng cao nhất, và hy vọng vào ông ta không khác gì gửi gắm tương lai vào con bệnh thay vì vào một nền y học tiến bộ.

2. Một hệ quả của điều kiện nói trên là khả năng kiềm chế các chính quyền độc tài trên thế giới, trong đó Việt Nam luôn có mặt, và Trung Quốc đóng vai trò trưởng thượng. Donald Trump, vị tổng thống chỉ tuyệt đối nhất quán ở sự bất nhất khôn tả của mình, đã vô số lần bày tỏ thiện cảm, thậm chí lòng ngưỡng mộ, sự sốt sắng hợp tác và thậm chí sẵn sàng che chắn với các nhà độc tài cả hạng nhất lẫn hạng nhì trên thế giới, từ Putin đến Erdogan, từ Mohammed bin Salman đến Viktor Orbán, từ Tập Cận Bình đến Kim Jong-un, và tất nhiên cả với các nhà độc tài ở Ba Đình.

Hiển nhiên ông ta có thể quay ngoắt 180 độ để sỉ vả cũng chính những đối tượng ấy trong một cơn đồng bóng lúc 5 giờ sáng mất ngủ bằng lời lẽ rất thô bỉ mà Hiến pháp Hoa Kỳ bất khả ràng buộc, bởi với tất cả sự thận trọng trước những khả năng thoái hóa của con người, các nhà lập quốc của đất nước vĩ đại này không thể hình dung một kịch bản như vậy.

Tôi cũng không thể hình dung giới đấu tranh dân chủ Việt Nam, vì mấy lời đãi bôi tình thế của Trump nhắm vào phiên bản chủ nghĩa xã hội ở Cuba hay Venezuela, nói dzậy mà hổng phải dzậy, lại kỳ vọng vào một Tổng thống Mỹ mù tịt về các định chế dân chủ, tưởng mình là một le Roi Soleil, một Thái dương Vương; gọi báo chí tự do nước mình là “kẻ thù của nhân dân”, khinh thường quyết định của các thẩm phán độc lập, hô hoán đòi tống đối thủ chính trị vào tù, đuổi việc bất kỳ ai dám trái ý mình và hành xử như một tay anh chị sẵn sàng vặn cổ “đứa nào dám chơi tao”.

Donald Trump là nỗi hổ thẹn của thế giới tự do và cơ hội của thế giới độc tài. Với tất cả tham vọng vô độ, việc ông ta vẫn không thể lạm dụng các quyền năng to lớn của chức vụ tổng thống Mỹ để cai trị như một nhà độc tài hay thậm chí phát-xít là nhờ ở sự vững chắc của các cơ chế phân bố quyền lực và các định chế dân chủ pháp quyền Hoa Kỳ. Chỗ dựa của những người Việt yêu dân chủ là các cơ chế và định chế đó chứ không phải His Excellency đương nhiệm.

3. Cả hai cuộc chiến, Việt-Mỹ và Việt-Trung, đều cho thấy sự lắt léo biến hóa của các liên minh quyền lợi trên sân chơi thế giới mà Việt Nam chỉ là một trái bóng trong chân các siêu cầu thủ. Mỹ có thể chống Tàu đến người Việt cuối cùng như đã từng ngược lại; và Mỹ cũng có thể, như tròn 40 năm trước, vừa bịt tai này để không phải nghe tiếng súng ở biên giới Việt-Trung, vừa dỏng tai kia để nghe ngóng mọi động tĩnh ở Quảng trường Đỏ.

Mỹ vào miền Nam Việt Nam vì quyền lợi của mình và của thế giới tự do, rồi lại rút khỏi đó cũng vì chính những quyền lợi ấy. Ý tưởng về sự tương đồng quyền lợi giữa Việt Nam và Hoa Kỳ hiện tại là một slogan tốt cho những cuộc gặp gỡ vô thưởng vô phạt, có lảy Kiều và rất nhiều hình ăn phây, song nó không liên quan gì đến thực trạng thế giới hiện tại, trong đó cuộc tranh hùng của hai đế chế, một đang tại vị và một đang trỗi dậy, là một vòng xoáy nuốt chửng quyền lợi của tất cả các quốc gia khác.

Giữa cơn mê Make America Great Again của Trump và Giấc mộng Trung Hoa của Tập, một đất nước không có gì để đặt lên bàn cân ngoài xương máu nhân dân như Việt Nam thì chỉ giữ cho mình được đôi phần tỉnh táo là đã có phúc lớn. Còn lại, ở cấp độ những lợi ích dễ thương lượng hơn, dĩ nhiên Ngài Tổng thống với đam mê tột đỉnh là khoe tài cán của cá nhân mình trong các cú deal thượng thặng sẽ tiếp tục cảnh báo rằng an ninh quốc gia Mỹ đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi gần 35 tỉ dollar thâm hụt thương mại với Việt Nam, giới cần lao Mỹ đang rên xiết bởi trò ngoại thương unfaircủa người Việt, người Việt đang cướp công ăn việc làm và thu nhập của người Mỹ. Nhưng không sao, Việt Nam chỉ cần mua máy bay quân sự tốt nhất thế giới của Mỹ, tên lửa tốt nhất thế giới của Mỹ, tàu chiến tốt nhất thế giới của Mỹ và một số thứ cực kỳ nhất, vĩ đại nhất thế giới của Mỹ nữa là chúng ta có một big deal hoàn hảo.America first. Việt Nam không nhất thì bét.

4. Cuối cùng, tôi cho rằng dù thế nào cũng không nên tuyên bố rằng 96 người và 4 tổ chức xã hội ký tên vào bức thư ngỏ này phát ngôn cho “ý chí và tâm nguyện của phần lớn người Việt Nam sinh sống trong nước cũng như ở nước ngoài“. Chúng ta nên thận trọng với ham muốn làm chủ tập thể.

Berlin, 19/2/2019

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Những tính toán khác lạ của của Kim Jong Un.

Trong sự nghiệp mình, tôi đã có 3 lần dẫn đoàn Việt Nam đi Bình Nhưỡng đàm phán thương mại Chính phủ với CHDCND Triều Tiên. Đó là cuối những năm 1980, đầu những năm 1990 của thế kỷ trước. Những điều mắt thấy, tai nghe tại Triều Tiên đã khiến tôi thực sự bị ấn tượng.

Về văn hoá, người Triều Tiên rất tự hào với các học thuyết, tư tưởng của lãnh đạo Kim Nhật Thành, điều này thể hiện rất rõ tại các công trình tưởng niệm nơi công cộng như tháp Chủ Thể. Họ sở hữu metro, đẹp chỉ kém Matxcova, họ có khách sạn Ryugyong cao nhất thế giới vào thời điểm đó, đạt 330m.

Về công nghiệp nặng, Triều Tiên đã sản xuất được xe vận tải cỡ lớn để phục vụ khai thác khoáng sản. Ngoài ra họ còn làm ra xe tăng, máy kéo, đầu máy xe lửa và chào bán những sản phẩm này với các quốc gia khác...

Nhờ trải nghiệm tại đất nước này, dù chưa đầy đủ, nhưng tôi phần nào lý giải được Triều Tiên. Thứ nhất, đây là một nền văn hóa lâu đời của thế giới, một quốc gia thuần chủng cả về sắc tộc, ngôn ngữ. Triều Tiên cũng luôn đối mặt với việc bị các nước lớn dòm ngó nhưng họ cũng rất kiên cường, kiên quyết bảo vệ lãnh thổ.

Giống như Việt Nam, họ có lòng tự trọng, tự tôn dân tộc rất cao. Mặt khác, người Triều Tiên cũng thể hiện mình rất độc lập với thế giới. Trong tất cả những công trình mà tôi tham quan, toàn bộ đều là sản phẩm thuần túy của chính họ.

Thứ hai, Triều Tiên sau cách mạng đã thực thi nền kinh tế kế hoạch hóa theo cách của mình. Nếu như Việt Nam chưa bao giờ thành công trong nền kinh tế kế hoạch thì Triều Tiên đã làm được việc đó.

Từ đầu năm 1980, họ đã hoàn thành chương trình công nghiệp hóa nền kinh tế. Trong khi đó Việt Nam đã phải loay hoay trong suốt thời gian dài. Bình Nhưỡng có trong tay một nền công nghiệp cơ khí mạnh, khoa học kỹ thuật cao. Đến thời điểm hiện tại, họ được cho là đã sản xuất thành công vũ khí hạt nhân.

Một đặc điểm nữa là học vấn của người Triều Tiên cao, 99% dân biết chữ, giáo dục là bắt buộc, kéo dài đến hết hết phổ thông. Tất cả những thành tựu này nhiều nước khác đã không làm được.

Tuy nhiên, kinh tế của Triều Tiên rơi vào khủng hoảng khi Liên Xô và chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu sụp đổ. Triều Tiên lúc này rơi vào khó khăn khi mất hết các thị trường xuất khẩu. Trong lúc đó, Mỹ và các nước phương Tây gia tăng trừng phạt, cấm vận. Do luôn ở trong trạng thái cảnh giác cao độ với chiến tranh, Triều Tiên đã quân sự hóa xã hội, kinh tế. Đấy là cách họ xử lý trong tình huống không giống ai cả.

Người Mỹ xưa nay trong quan hệ với các nước, đặc biệt những nước bé, họ thiên về áp đặt. Điều này là dễ hiểu khi Mỹ đang chi phối cả thế giới cả về kinh tế, quân sự...Họ cũng có rất nhiều đồng minh.

Do vậy, chính sách thường thấy của Washington là áp đặt, trừng phạt, cấm vận, và thậm chí sẵn sàng áp dụng cả những biện pháp quân sự để lật đổ, thay đổi chính quyền tại các quốc gia chống đối. Trung Đông là một minh chứng.

Nhưng suốt những năm qua, người Triều Tiên chưa bao giờ chịu khuất phục. Ba đời lãnh đạo của dòng họ Kim luôn giữ nguyên tinh thần này.

Ông Kim Jong Un được đánh giá là người thông minh. Ngay trong lần gặp đầu tiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không tiếc những lời khen ngợi với nhà lãnh đạo Triều Tiên. Ông Trump nhận định Kim là "nhà đàm phán rất thông minh, cứng rắn và đáng tôn trọng", Kim có khả năng thay đổi hoàn toàn bộ mặt của Triều Tiên.

Về người đứng đầu Bình Nhưỡng, tôi tin là ông Kim hiểu rằng chìa khóa giải quyết "hồ sơ Triều Tiên" nằm trong tay người Mỹ chứ không phải quốc gia hay tổ chức quốc tế nào... Do vậy, để "tháo ngòi", người Triều Tiên phải ngồi với người Mỹ, nhưng phải ngồi ngang hàng, bình đẳng chứ không phải "chiếu dưới" để "cầu xin".

Nhưng Kim cũng ý thức người Mỹ sẽ không "hạ cố" để vào bàn đàm phán. Triều Tiên không là gì với Mỹ nếu xét tương quan về kinh tế, quân sự. Chả có gì đủ mạnh để họ đếm xỉa. Muốn để Mỹ xem xét, có lẽ Bình Nhưỡng phải có vũ khí hạt nhân, tên lửa đạn đạo. Hình như Kim đã đúng.

Sau những động thái của Triều Tiên về việc thử nghiệm vũ khí hạt nhân, sức nóng trên thế giới đã tăng nhanh cực độ, đẩy vấn đề lên cao trào. Điều này đã buộc người Mỹ phải ra tay tay giải quyết, trực tiếp xử lý. Và như thế, cuộc đối thoại giữa lãnh đạo hai nước đã hình thành.

Ở đây cũng phải nói đến yếu tố thời cơ. Ông Donald Trump được bầu là Tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ là thời cơ. Trump có cá tính, thích mạo hiểm, phá cách. Ông ta ghét và không chịu ràng buộc với truyền thống của Washington.

Trump đã chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán cùng Kim, điều này sẽ không xảy đến với các vị Tổng thống tiền nhiệm vì truyền thống của họ, như đã nói ở trên, là áp đặt. Họ sẽ buộc Kim phải đầu hàng mà không có đối thoại ngang cơ nào.

Tờ The New York Times mới đây dẫn lời ông Trump cho biết ông Obama đã rất gần với việc phát động chiến tranh lớn với Triều Tiên. Ngược lại, Trump cho rằng chỉ những nỗ lực ngoại giao mới giúp tránh khỏi xung đột và hạ nhiệt căng thẳng với quốc gia châu Á sở hữu vũ khí hạt nhân.

Sự thực dụng trong con người của Trump có lẽ đã hiểu rằng nếu không ngồi với Kim sẽ không giải quyết được điều gì cả.

Kim Jong Un cũng tương tự. Tôi nghĩ rằng Kim cũng rất táo bạo theo cách riêng của anh ta và thừa thực dụng. Việc gặp, đối thoại trực tiếp thể hiện rõ điều đó. Nhưng Triều Tiên cũng luôn thể hiện quan điểm phải bình đẳng, cùng tiến, cùng lùi.

Nếu hình dung Trump và Kim là hai đô vật, thì sàn đấu đã bắt đầu mở màn từ tháng 6 năm ngoái, tại Singapore. Đây sẽ là một cuộc trình diễn đầy thú vị, đầy phấn khích cho những người quan sát.

Tôi cho rằng một khi ông Trump đã ngồi vào ghế đàm phán, ông ấy sẽ phải đi từ vòng này đến vòng khác, cho đến khi bộ "hồ sơ" về Triều Tiên được hoàn thành. Đây là một cuộc đấu trí thực sự, chứ không phải là cuộc gặp hữu hảo.

Cái mà người Mỹ mong muốn là một bán đảo Triều Tiên phi hạt nhân hóa hoàn toàn. Đổi lại, người Triều Tiên đòi hỏi sự đảm bảo về độc lập, hòa bình, phá tan không khí chiến tranh, bỏ cấm vận để phát triển kinh tế. Bộ "hồ sơ" này rất đồ sộ chứ không phải chỉ đơn giản ký một vài văn bản là xong.

Những vấn đề của Triều Tiên là sự tích tụ của cả quá trình. Vì thế, việc đàm phán sẽ phải xử lý từng khâu, từng đoạn, qua các vòng khác nhau. Mỗi vòng giải quyết được bao nhiêu vấn đề, cái nào trước, cái nào sau, ai thắng ai thua trong từng giai đoạn phụ thuộc vào độ chính xác của các phép tính giữa hai bên.

Chính vì thế mà chưa ai nói được rằng cuộc gặp ở Hà Nội giải quyết được bao nhiêu vấn đề. Ngay cả bản thân những nhà đàm phán đôi khi cũng không lường hết được. Nhưng chúng ta có niềm tin, hi vọng, bởi cả Trump và Kim đều thông minh và đủ thực dụng cần thiết để tháo gỡ "kíp nổ" này.

Sự vấp váp bước đầu ở Singapore hồi tháng 6/2018 có thể xem là bài học, chứng minh rằng mọi chuyện không thể đơn giản như một vài động tác phá dỡ một vài trạm quân sự của Kim hay việc dừng tập trận của Mỹ. Vũ khí nguyên tử vẫn còn đó.

Tại Singapore, người Mỹ tưởng rằng có thể làm từng bước: Giải giáp hạt nhân tại Triều Tiên rồi mới gỡ bỏ cấm vận, nhưng vấn đề vốn nhiều tầng, nhiều rễ hơn thế. Họ yêu cầu sự bình đẳng, có đi có lại, cùng xuống, cùng lên.

Cán cân sẽ nghiêng về phía nào, như tôi nói lúc trước, nó phụ thuộc vào tính toán chính xác đến bao nhiêu của từng bên. Nhưng rốt cuộc, kết thúc phải là cả hai bên cùng thắng, cùng đạt được mục tiêu của mình. Không thể nào có chuyện bên còn, bên mất được. Chỉ là cuộc đấu trí này sẽ kéo dài đến bao lâu, và có những điều khoản ràng buộc gì.

Bài:

Phương Ánh (ghi)

Ảnh:

Đỗ Mạnh Cường

Trình bày:

Theo Trí Thức Trẻ

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Hệ thống chấm điểm công dân của Trung Quốc đi vào hoạt động, gần 23 triệu người Trung Quốc không được phép mua vé máy bay, vé tàu và bị nêu tên công khai để răn đe

Theo một bản báo cáo thường niên của Trung Tâm Thông tin Tín dụng Công dân Quốc gia (NPCIC), có tới hơn 3,59 triệu doanh nghiệp và gần 23 triệu cá nhân ở Trung Quốc nằm trong "danh sách đen" và bị giới hạn tham gia một loạt các hoạt động kinh doanh, mua bán. Hệ thống tín dụng xã hội của Trung Quốc đang được thúc đẩy hoạt động trên diện rộng, hàng triệu cá nhân và doanh nghiệp nước này đã bị "gán mác" không đáng tin cậy, nằm trong "danh sách đen" của chính phủ và họ sẽ không được phép tiếp cận thị trường tài chính hoặc di chuyển bằng máy bay, tàu hoả. "Danh sách đen" này hàng năm nằm trong nỗ lực thúc đẩy "sự đáng tin cậy" của xã hội Trung Quốc và cũng là sự mở rộng của hệ thống tín dụng xã hội, dự kiến sẽ chấm điểm cho 1,4 tỷ công dân. Hệ thống tín dụng xã hội xác định cả điểm tích cực lẫn điểm âm cho hành vi của mỗi cá nhân hoặc cả doanh nghiệp nhằm nâng cao ý thức của người dân. Dẫu vậy, những người ủng hộ nhân quyền lo ngại rằng hệ thống này lại không xét đến khía cạnh hoàn cảnh cá nhân và như thế sẽ không công bằng khi đánh giá một công ty hay cá nhân là không đáng tin cậy. Theo báo cáo thường niên năm 2018 được Trung Tâm Thông tin Tín dụng Công dân Quốc gia (NPCIC), có hơn 3,59 triệu doanh nghiệp Trung Quốc nằm trong danh sách đen, có điểm tín dụng thuộc dạng "không đáng tin cậy", họ bị cấm tham gia một loạt các hoạt động kinh doanh bao gồm đấu thầu dự án, tiếp cận thị trường chứng khoán, tham gia đấu giá đất và phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Bản báo cáo này tiết lộ chính quyền đã thu thập được hơn 14,21 triệu thông tin về những cá nhân, doanh nghiệp có "hành vi không đáng tin cậy", bao gồm các cáo buộc lừa đảo khách hàng, nợ không thanh toán được, huy động vốn bất hợp pháp và hoạt động quảng cáo sai lệch thông tin. Các cá nhân nằm trong "danh sách đen" có những hành vi thiếu văn minh như ngồi ghế ưu tiên trên tàu hoặc gây rắc rối trong bệnh viện. Thêm vào đó, có khoảng 17,46 triệu người được coi là "thiếu tín nhiệm" bị hạn chế mua vé máy bay và 5,47 triệu người không được mua vé tàu cao tốc. Bên cạnh việc bị kiểm soát khi mua các loại vé, chính quyền địa phương còn sử dụng những biện pháp mới để gây áp lực cho các đối tượng có điểm tín nhiệm xã hội thấp, họ không cho phép những người này mua bảo hiểm cao cấp, những sản phẩm quản lý tài sản hay bất động sản, cũng như bị nêu tên trước công chúng để răn đe. Do áp lực từ hệ thống chấm điểm này mang đến, có tổng cộng 3,51 triệu cá nhân và tổ chức trong "danh sách đen" đã thanh toán các khoản nợ hoặc thuế và tiền phạt vào năm ngoái. Bản báo cáo còn nhấn mạnh những vấn đề nhận được nhiều mối quan tâm khác như các nền tảng cho vay P2P và các vụ bê bối trong ngành chăm sóc y tế khiến người dân phẫn nộ. Tổng cộng 1.282 nhà khai thác dịch vụ cho vay P2P, hơn một nửa nằm ở tỉnh Chiết Giang, Quảng Đông và Thượng Hải, đều bị đưa vào "danh sách đen" bởi họ không thể hoàn trả tiền cho các nhà đầu tư hoặc có liên quan đến những vụ gọi vốn bất hợp pháp. Ngoài ra, nhà sản xuất sản phẩm chăm sóc sức khỏe Quanjian Group và công ty sản xuất vaccine Changsheng Bio-Technology cũng được thêm vào danh sách này vì liên quan đến các vụ bê bối lớn của ngành y tế. Tập đoàn Y tế Quanjian bị cáo buộc phát hành quảng cáo có thông tin sai lệnh về tác dụng của một sản phẩm mà một bệnh nhân ung thư 4 tuổi đã sử dụng. Còn Changsheng, công ty sản xuất vaccine phòng dại của Trung Quốc cũng bị phạt 1,3 tỷ USD hồi tháng 10 năm ngoái sau khi bị phát hiện làm giả hồ sơ. Các luật sư lo ngại rằng việc đẩy nhanh tiến độ áp dụng hệ thống chấm điểm tín dụng sẽ vi phạm quyền riêng tư của mỗi cá nhân. Một luật sư Trung Quốc nhận định: "Nhiều người không thể trả nợ bởi họ quá nghèo nhưng lại phải chịu sự giám sát và xử lý công khai như thế này. Việc này là vi phạm nhân quyền." Hương Giang / Theo Trí thức trẻ/SCMP

Phần nhận xét hiển thị trên trang

– Ma trận Sáu Tám

ĐÀO HIẾU 

(ba hoa về tập thơ “Lục Bát Phạm Hiền Mây” – nxb Nhân Ảnh 2018 – Amazon ấn hành)

*

Đứng trước thơ Phạm Hiền Mây như đứng trước biển.

Còn bước vào?

Như bước vào rừng rậm.

Vậy thì dạo chơi?

Xin chớ dại. Vì đó là một ma trận, là thế cờ vây đầy cạm bẫy chết người của Tô Tinh Hà. Đoàn Dự chỉ đi được 10 nước thì đầu hàng. Mộ Dung Phục mới xuất vài chiêu đã bị tẩu hoả nhập ma… phải đợi đến gã khờ Hư Trúc…

*

Tôi đâu có ngu như Đoàn Dự hay Mộ Dung Cô Tô, tôi giả khờ như Hư Trúc mới có đủ sự ngây thơ tinh quái để bước vào khu rừng họ Phạm.

Nhưng cứ một lát tôi lại bị con-quỷ-sáu-tám giương vòi ra, lăm le hút hết nội lực và điểm huyệt, đứng như trời trồng giữa những con chữ, những vần điệu bất tận, những sáu-tám sáu-tám sáu-tám sáu-tám… trào lên như sóng tiếp nối không dứt. Lúc đó chỉ mong được sống sót mà về  với vợ con, với những con mèo… đừng nói tới chuyện dạo chơi, đừng nói tới chuyện tắm mát trong những vần điệu.

nghe chân mỏi quá đường trần

khi anh đang

gót xa dần

chiều rơi

lên buồn sông khói trùng khơi

lên buồn ngọn đợi tóc phơi vai chờ

chiều rơi

lên cõi xa mờ

hắt em bóng nhạt nhoà bờ lãng quên

(chiều rơi)

 “Lên buồn ngọn đợi tóc phơi vai chờ”, đó là cấu trúc gì vậy? một ngẫu nhiên  hay tài hoa? Còn cái câu “ngoài hành tinh” này nữa: “hắt em bóng nhạt nhoà bờ lãng quên”?

Thực ra, đó là những con chữ đang lên đồng, đang bị tẩu hoả nhập ma, đang bị đảo lộn kinh mạch.

Và tôi đã phải chạy mất dép mới thoát được  những câu thơ lên đồng ấy.

Hốt nhiên lại gặp một “rừng phong, thu đã nhuốm mùi quan san” (ND):

Xoá giùm em những chiều mây

những buồn vời vợi phía tây nắng tàn

phía hương khói thắp mù ngàn

lệ sương giọt xuống muôn vàn nhớ thương

 giữ giùm em vết tình vương

lên môi non mật ngôn hương ngút trời

lên môi thơm có hoa mời

cho khe suối ướt ngọt đời phù du

….

níu giùm em kẻo tuổi trôi

vào biền biệt tím pha phôi giang hà

tím mưa giăng tháp tay ngà

tím màu tóc ngọn la đà sầu vây…

(giùm em)

Nhạc Tây chỉ có bảy nốt. Nhưng những tên tuổi lớn như Maurice Ravel, J.S.Bach,  Shostakovich… chỉ cần bảy nốt nhạc ấy mà sáng tạo ra cả một vũ trụ giai điệu không lời mênh mông, có thể làm cho trái đất phải dừng lại lắng nghe, và làm phai mờ những nỗi đau trần thế.

Âm nhạc là thứ nghệ thuật dàn trải trong thời gian. Những loại hình nghệ thuật khác thường dàn trải trong không gian, ví dụ như hội hoạ, điêu khắc, điện ảnh, thi ca…

Mây sử dụng con chữ như những nốt nhạc, chính vì thế mà ngôn ngữ của cô rất mới, rất bất ngờ, nhờ tính ngẫu nhiên của nghệ thuật sắp đặt (installation) và nghệ thuật solfège của nhạc thính phòng, để tạo ra một thứ giai điệu vừa dàn trải trong không gian và trong cả thời gian.

nhánh mê mấy độ trút vàng

khói hương mấy độ mù hàng lá đau

tiễn người là mộng nghìn sau

dịu dàng lối

bước vào nhau

giấc hoài

(tiễn người)

*

dấu chân

tình

đã ngàn mây

chỉ còn lại trống vắng vây lối mùa

còn dăm ảm đạm gió lùa

và cô đơn bóng hắt đùa dốc nghiêng

cô đơn em

nhánh triền miên

anh sông trôi

bến an nhiên xa dần

nửa đời mộng vẫn ân cần

tìm nhau sương lạnh đường trần heo may

(tìm nhau)

Mây khác Nguyễn Du. “Lục Bát” của cô không có cốt truyện, không có kịch tính… thơ Mây là thác đổ, là nguồn nước ẩn, giấu mình đây đó, là tiếng giun dế, là giọng opéra của Cecilia Bartoli.

Và đôi khi là tiếng khóc.

Tư tưởng của cô không được truyền tải trong những lời phán truyền, mà cứ bàng bạc đâu đó trong những con chữ, những hơi thở nhỏ nhoi, thầm lặng.

Và rất nhiều khi cô giấu suy tưởng của mình trong những cách ngắt dòng.

từ đây em sẽ tập quên

sẽ không chờ nữa chân trên lối mờ

vẫn duy nhất

một tôn thờ

nhưng khi gặp sẽ hững hờ

chẳng quen

hững hờ

cổng chẳng cài then

anh về mở

đã bao phen trăng rằm

vai anh em sẽ tựa cằm

vòng ôm siết ấm khép đằm thắm mi

 giật mình bên nớ bên ni

mưa nghiêng tạt mộng

biệt ly

vỡ oà

(mưa chiều)

biệt ly bao tuổi sẽ già

để em níu

mảnh phù hoa

nỗi buồn

(phù hoa nỗi buồn)

nỗi lòng buốt

buổi gió luồn

qua bờ đợi

nước bỏ nguồn theo mây

bỏ mùa mơ lại đồi tây

bỏ đồi đông mộng vàng cây im lìm

(chút tình chia tan)

Phạm Hiền Mây là phù thuỷ ngôn ngữ. Cái độc đáo của Mây nằm trong ngôn ngữ. Cái “lớn” của thơ cô cũng nằm trong ngôn ngữ.

Nhưng tôi nghĩ, một ngày nào đó Mây sẽ tự đánh mất đẳng cấp của mình bằng những gallery chân dung muôn màu muôn vẻ, tạo dáng trên facebook.

Mây không thấy rằng thơ mình có thể tự toả sáng một mình mà không cần phải trang trí thêm bất cứ thứ gì khác sao?

Ngày 10/12/2018

ĐÀO HIẾU.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Phát biểu như trùm phản động ? Chắc ăn tiền của Mỹ ?

Nghe tin bác Trump sẽ sang Hà Nội trong 1 tuần nữa, mọi người yêu bác lo cho bác quá. Phát biểu như dưới đây không là trùm phản động thì là trùm gì ? Chắc chắn không thể bảo tôi là trùm bất động sản và khách sạn với tài sản gần 3 tỷ USD được. Một số người Hà Nội yêu bác, khuyên bác đừng đến, lỡ ra bị CA VN bắt hay thuê XHĐ bắt cóc đánh gãy vài xương sườn như Hà Văn Nam thì vừa khổ bác, vừa để thế giới đánh giá xấu thêm về người Việt Nam chúng tôi. Xin báo cáo Bộ công an trường hợp này để Bộ cảnh giác, theo dõi.

Phần nhận xét hiển thị trên trang