Dân tríTheo một công văn vừa được hé lộ, đoàn xác minh tố cáo thuộc Tổng cục Thủy sản (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) từng có kết luận nội dung làm giả công văn để lưu hành trái phép 140 sản phẩm thức ăn thủy sản, 668 sản phẩm xử lý cải tạo môi trường nuôi trồng thủy sản trên thị trường.
Bỏ 5 triệu đồng để sản phẩm vào danh mục đủ tiêu chuẩn
Theo quy định, các sản phẩm là thức ăn trong nuôi trồng thủy sản và các sản phẩm xử lý môi trường trong nuôi trồng thủy sản, trước khi bán ra thị trường phải được Trung tâm khảo nghiệm, kiểm nghiệm, kiểm định nuôi trồng thủy sản (gọi tắt Trung tâm) – trực thuộc Tổng cục Thủy sản chấp nhận chất lượng và phải được Tổng cục thủy sản cấp phép cho lưu hành.
Tuy nhiên, để được vào danh mục sản phẩm này dường như không hề khó! Theo một bản báo cáo kết luận vừa được hé lộ từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho thấy, sản phẩm của doanh nghiệp không cần phải đi qua khâu kiểm tra, xác minh chất lượng mà chỉ cần bỏ ra 5 triệu đồng/sản phẩm để trả cho Giám đốc Trung tâm là "nghiễm nhiên" có tên trong danh sách.
Đặc biệt, chỉ với 3 bản phụ lục được ký khống, hơn 2 năm qua, hơn 800 sản phẩm trong lĩnh vực thủy sản đã vô tư lưu hành trên thị trường mà không bị cơ quan chức năng nào phát hiện.
Hồi năm ngoái, lãnh đạo Tổng cục thủy sản đã xác minh điều tra vụ việc này và ra kết luận cho thấy, từ đầu năm 2013, ông Bùi Đức Quý là giám đốc Trung tâm đã cấu kết với các cán bộ của Trung tâm là ông Nguyễn Huy Bàn, bà Đỗ Thị Hà, ông Phạm Hồng Quân, bà Vũ Thị Thu, bà Nguyễn Thị Hà, ông Nguyễn Văn Dũng và ông Lê Tuấn Anh (lúc đó là còn Phó Phòng Hành chính – Tổng Cục thủy sản) làm giả công văn và ban hành công văn trái luật để đưa tên các sản phẩm không đủ tiêu chuẩn vào bản phụ lục sản phẩm đã được cấp phép lưu hành.
Kết luận xác minh cho biết, các đối tượng trên đã cố ý thực hiện hành vi vi phạm pháp luật và thực hiện hành vi vi phạm với mục đích vụ lợi. Trong quá trình thực hiện hành vi trên, bà Vũ Thị Thu đã chuyển tiền 2 lần cho ông Bùi Đức Quý với tổng số tiền là 912 triệu đồng. Ông Dũng cũng chuyển tiền vào tài khoản của ông Phạm Văn Hoà - người quen của bà Thu 3 lần với tổng số tiền là 976 triệu đồng. Số tiền này được tính trả cho ông Quý 5 triệu đồng/sản phẩm nhận làm cho doanh nghiệp.
Làm giả và ban hành công văn trái luật
Theo xác minh, các đối tượng trên đã làm “khống” 3 văn bản của Tổng Cục Thủy sản (văn bản số 758, 1526, 1789) trong đó cấp phép cho lưu hành 140 sản phẩm là thức ăn chăn nuôi và 668 sản phẩm xử lý cải tạo môi trường thủy sản vào lưu hành trái quy định của pháp luật.
Cụ thể, theo đoàn xác minh, một công văn ngày 1/4/2013 thông báo về các sản phẩm xử lý cải tạo môi trường nuôi trồng thuỷ sản đáp ứng yêu cầu bổ sung vào Danh mục được phép lưu hành tại Việt Nam có tới 2 văn bản cùng số, cùng ngày cùng trích yếu văn bản như nhau nhưng phần phụ lục lại khác nhau.
Bản gốc của công văn này được lưu tại Văn phòng Tổng cục với phụ lục kèm theo chỉ có 30 sản phẩm. Trong khi đó, bản chính được phát hành có 194 sản phẩm. Công văn đã bị ghép và phát hành vào khoảng tháng 12/2014. Theo đó, 164 sản phẩm được phép thêm vào phụ lục đã được đưa vào lưu hành trái pháp luật cũng kể từ tháng 12/2014.
Tổng cục Thuỷ sản chỉ ra rằng, để ghép phụ lục công văn này có sự tham gia của ông Nguyễn Huy Bàn, ông Bùi Đức Quý, ông Lê Tuấn Anh và bà Đỗ Thị Hà. Đáng lưu ý, thời điểm này, ông Quý thậm chí còn đã thôi chức Giám đốc Trung tâm.
Ngoài công văn trên, 4 người này còn tiếp tục làm giả phần phụ lục tại 2 công văn khác về thông báo thức ăn thuỷ sản và sản phẩm xử lý cải tạo môi trường nuôi trồng thuỷ sản đáp ứng yêu cầu. Theo đó, có thêm 130 sản phẩm thức ăn thuỷ sản đã được ghép thêm vào phụ lục và được đưa vào lưu hành trái luật từ tháng 6/2014. Đồng thời, có 171 sản phẩm xử lý cải tạo môi trường nuôi trồng thuỷ sản được ghép thêm vào và đưa vào lưu hành trái luật từ tháng 6/2014.
Bên cạnh đó, còn có 2 công văn được xây dựng và phát hành trái quy định của pháp luật.
Trong đó, công văn số 1382/TCTS-VP ngày 3/5/2013 về việc thông báo các sản phẩm xử lý cải tạo môi trường nuôi trồng thuỷ sản đáp ứng yêu cầu bổ sung vào Danh mục được phép lưu hành tại Việt Nam đã bổ sung 186 sản phẩm xử lý cải tạo môi trường nuôi trồng thuỷ sản được đưa vào lưu hành trái quy định từ tháng 3/2015.
Để làm công văn này có sự tham gia của ông Bùi Đức Quý, ông Lê Tuấn Anh, ông Nguyễn Văn Dũng, ông Phạm Hồng Quân, bà Vũ Thị Thu và bà Đỗ Thị Hà.
Công văn 663/TCTS-TTKN ngày 22/3/2013 thông báo các sản phẩm đáp ứng yêu cầu bổ sung vào Danh mục được phép lưu hành tại Việt Nam được phát hành trái luật cũng do ông Bùi Đức Quý trình và ký vào từng trang phụ lục, ông Lê Tuấn Anh là người cho số và đóng dấu, bà Nguyễn Thị Hà là người tổng hợp phụ lục trình ký và phát hành.
Chưa dừng ở đó, nhóm ông Quý, Tuấn Anh, bà Hà tiếp tục trình ký 1 công văn ngày 25/9/2013 thông báo các sản phẩm đáp ứng yêu cầu. Công văn này sau đó được xác minh là phát hành không đúng quy định.
Yêu cầu tự kiểm điểm, xử lý
Qua lời giải trình của các cá nhân bị tố cáo và các tài liệu, chứng cứ thu thập được, phía đoàn xác minh khẳng định, có sự buông lỏng quản lý tại Trung tâm dẫn đến việc nhiều viên chức của Trung tâm trong thời gian qua đã trực tiếp liên hệ hoặc qua trung gian nhận hồ sơ từ doanh nghiệp, thực hiện viết hồ sơ sản phẩm giúp doanh nghiệp đăng ký lưu hành sản phẩm.
Trong khi đó, cán bộ văn thư của Trung tâm không thực hiện đúng quy định về nghiệp vụ văn thư đã tạo điều kiện để một số viên chức của Trung tâm thực hiện hành vi vi phạm; cán bộ thực hiện nhiệm vụ văn thư, công tác lưu trữ tại văn phòng Tổng cục còn thiếu, không ổn định đã tạo kẽ hở để công chức được giao nhiệm vụ có liên quan lợi dụng để thực hiện hành vi trái pháp luật.
Những hành vi vi phạm không những có thể gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc kiểm soát, lưu hành sản phẩm mà còn có thể gây thiệt hại kinh tế, ảnh hưởng tới người nuôi trồng thuỷ sản nếu họ mua và sử dụng các sản phẩm được lưu hành trái luật do chất lượng không đảm bảo.
"Người dân nói chung và người nuôi thuỷ sản nói riêng mất lòng tin vào cơ quan quản lý nhà nước nói chung và Tổng cục Thuỷ sản nói riêng. Các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh các sản phẩm này có thể bị thiệt hại rất lớn nếu đã đầu tư vào sản xuất, kinh doanh các sản phẩm này khi cơ quan quản lý nhà nước thực hiện thu hồi các văn bản trái luật nêu trên”, bản kết luận nêu.
Xử lý các sai phạm trên, các cá nhân bị tố cáo và các cá nhân được phát hiện trong quá trình xác minh tố cáo được yêu cầu thực hiện tự kiểm điểm trách nhiệm cá nhân tại đơn vị công tác và trước hội đồng kỷ luật công chức, viên chức của Tổng cục Thuỷ sản.
Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng yêu cầu thu hồi 5 văn bản trái pháp luật trên và tham mưu ban hành quyết định thu hồi số tiền thu lợi bất hợp pháp trong quá trình giải quyết tố cáo. Đồng thời, đề nghị Văn phòng Tổng cục Thuỷ sản tham mưu Tổng cục trưởng về quy trình, tổ chức thực hiện xử lý, kỷ luật về chính quyền, về đảng đối với 8 cán bộ liên quan.
Trung tâm Khảo nghiệm, Kiểm nghiệm và Kiểm định Nuôi trồng thuỷ sản cũng được giao rà soát quy chế, quy trình tổ chức thực hiện. Đồng thời, đề xuất hướng xử lý đối với toàn bộ sản phẩm thức ăn thuỷ sản, chất xử lý cải tạo môi trường được được thông báo đáp ứng nhưng chưa có tên trong các danh mục được phép lưu hành tại Việt Nam theo quy định hiện hành.
Ông Nguyễn Khắc Kinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Thẩm định và Đánh giá tác động môi trường.
Ông Nguyễn Khắc Kinh, người ký phê duyệt Báo cáo đánh giá tác động môi trường (gọi tắt ĐTM) của Formosa, chia sẻ với Tiền Phong lý do vì sao ĐTM sơ sài nhưng vẫn được phê duyệt.
Thưa ông, Báo cáo đánh giá tác động môi trường dự án khu liên hợp gang thép và cảng Sơn Dương Formosa Hà Tĩnh giai đoạn 1-1 (gọi tắt ĐTM) được các chuyên gia cho là sơ sài, giản lược, không dùng được. Với tư cách là người ký phê duyệt, ông đánh giá như nào về ĐTM của dự án?
Đúng là ĐTM của dự án Formosa sơ sài nhưng lúc đó tất cả các ĐTM khác đều thế cả.
Vì sao sơ sài? Lâu nay tôi vẫn lưu ý, tiếng Việt dịch là báo cáo đánh giá tác động môi trường nhưng thực ra đó là dự báo tác động môi trường. Đã là khoa học dự báo thì không bao giờ chính xác 100%.
Vì sao không chính xác? Có hai căn cứ chính để làm báo cáo đánh giá tác động môi trường là thông tin cho dự báo và phương pháp dự báo.
Việt Nam rất thiếu thông tin cho dự báo. Có hai nhóm thông tin cần cho dự báo là thông tin về dự án và thông tin về môi trường chịu tác động.
Về thông tin dự án, luật khi ấy quy định, ĐTM làm căn cứ phê duyệt chủ trương đầu tư nên thông tin dự án lúc ấy rất sơ sài, chưa có thiết kế cơ sở, chưa rõ công nghệ, nguyên vật liệu đầu vào...
Thông tin về môi trường cũng rất thiếu thốn.
Quy định là chủ dự án phải đi điều tra, đánh giá môi trường nhưng nói thật là chủ dự án có đi làm cũng không tin được trong khi số liệu của cơ quan nhà nước thì không có hoặc què quặt, không đồng bộ, không sử dụng được.
Chưa kể đến tiền ít, thiếu thời gian. Tôi có hỏi một số chuyên gia của Canada, làm ĐTM một dự án giống như dự án Nhà máy thủy điện Hòa Bình thì mất bao nhiêu thời gian, tiền bạc.
Họ ước tính mất 5 năm và 5 triệu USD. Việt Nam trung bình mỗi ĐTM khoảng 700-800 triệu đồng, làm trong vòng 2-3 tháng.
Con người có giỏi như thế nào thì với tiền ấy, thời gian ấy cũng khó mà yêu cầu cao được.
Ngoài ra, về chủ quan, đội ngũ làm ĐTM ở Việt Nam rất yếu. Nhiều cơ quan tư vấn đứng ra làm ĐTM nhưng khi hỏi lại thì ú ớ, không giải thích được.
Vì thế, ĐTM sơ sài là không tránh khỏi. Mình có yêu cầu cao hơn nữa cũng không khả thi, lại bị cho là gây phiền hà.
Tuy nhiên, ĐTM là dự báo, là cơ sở để phê duyệt chủ trương đầu tư nên thôi thì méo mó có hơn không, dự báo được bao nhiêu thì dự báo, được 20%, 30% cũng phải chấp nhận. Trước chưa có luật, ta có làm dự báo đâu.
Nhưng ĐTM là văn bản pháp lý, tại sao sơ sài như thế, ông vẫn ký?
Tôi không trực tiếp tham gia thẩm định ĐTM của dự án này…
…Khi hội đồng thẩm định đã phê duyệt ĐTM của dự án, tôi được Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường là ông Mai Ái Trực ủy quyền ký ban hành.
Khi ký ban hành tôi rất băn khoăn. Báo cáo ĐTM này cực kỳ nhiều cái không rõ nhưng hội đồng vẫn phê duyệt nên tôi càng băn khoăn.
Vậy ông có lên tiếng không?
Lên tiếng gì? Tôi chỉ là người ngồi ký. Dự án đã có cả hội đồng thẩm định và đồng ý phê duyệt. Mình không ký phê duyệt mà không có lý do tâm phục khẩu phục thì không được mà mình làm sao giỏi tất cả các lĩnh vực.
Trong khi hội đồng có nhiều người, gồm cả những người có chuyên môn sâu, họ đã đồng ý rồi. Hơn nữa, lúc ấy phong trào đầu tư đang hầm hập. Không phê duyệt thì bị bảo là gây khó khăn cho đầu tư.
Thời điểm làm ĐTM không có thông tin nên sơ sài cũng buộc phê duyệt với hy vọng nay mai nó sẽ ổn hơn.
Vì vậy, trong quyết định phê duyệt ĐTM, tôi có lưu ý những điểm chủ đầu tư phải theo dõi sát sao, nhất cứ nhất động đều phải theo dõi, thậm chí dừng lại.
Hơn nữa, ĐTM chỉ là dự báo môi trường, làm căn cứ quyết định chủ trương đầu tư. Sau khi phê duyệt đầu tư, quá trình thực hiện mới đầy đủ thông tin, khi đó phải chi tiết dần, bổ sung dần. Thế giới làm khác ta.
Họ cũng có ĐTM nhưng sau khi có phê duyệt dự án, ĐTM cất vào ngăn kéo, làm tư liệu lịch sử để nếu có vấn đề gì thì mang ra đối chứng.
Còn khi triển khai dự án họ phải lên kế hoạch, chương trình bảo vệ môi trường rất chi tiết, làm căn cứ giám sát. Khi vận hành dự án, người ta chuyển sang một công cụ hoàn toàn mới là kiểm toán môi trường.
Tức là họ chia ra nhiều giai đoạn để quản lý.
ĐTM giống như dự báo bão, bão đến rồi thì còn ý nghĩa gì nữa. Việt Nam vẫn dùng cách quản lý ĐTM cách đây 20 năm nên hậu quả là khó tránh khỏi.
Tức là dù sơ sài, thiếu thông tin vẫn phải dùng làm công cụ giám sát?
Khi Formosa gây ra sự cố, vẫn đang ở giai đoạn chuẩn bị, chưa sang vận hành nên vẫn dùng ĐTM làm công cụ quản lý môi trường trong khi lẽ ra giai đoạn này, khi đã có đầy đủ thông tin chi tiết của dự án, phải xây dựng một chương trình, kế hoạch bảo vệ môi trường rất chi tiết, làm cơ sở quản lý môi trường.
Việt Nam mình có chương trình, kế hoạch bảo vệ môi trường nhưng cũng lại đưa trong ĐTM. Mà ĐTM, như tôi nói, chỉ là cơ sở để quyết định chủ trương đầu tư.
Lúc bấy giờ đã có đủ thông tin đâu, đã biết thiết kế cơ sở thế nào, đã biết công nghệ gì, nguyên liệu gì mà làm kế hoạch, chương trình quản lý môi trường chi tiết được.
Sau đó, chúng ta lại cứ đem cái ĐTM tù mù ấy ra mà quản lý môi trường.
“Việc Tổng công ty MobiFone (một Tổng công ty Nhà nước) mua Đài truyền hình tư nhân AVG (của Phạm Nhật Vũ) là một vụ tham nhũng rất nghiêm trọng trong ngành viễn thông Việt Nam và gây nhức nhối, bức xúc trong toàn xã hội suốt thời gian qua.
Cuối 2015, Lê Nam Trà đã chỉ đạo và ký hợp đồng mua Đài truyền hình AVG với mức giá 8.900 tỷ đồng, đã gây thất thoát cho Nhà nước hơn 7.000 tỷ đồng (tài sản của AVG – sau khi trừ khấu hao và lỗ lũy kế – chỉ ở mức khoảng 1.000 tỷ đồng, tài sản vô hình có giá trị lớn là 2 băng tần 700 Mhz của AVG sẽ phải trả lại Bộ Thông tin Truyền thông vào cuối năm 2017 để cấp phép cho các doanh nghiệp viễn thông theo quy trình công khai, minh bạch). Quy trình MobiFone mua AVG đã vi phạm nghiêm trọng quy định đầu tư xây dựng cơ bản của Nhà nước (không lập dự án nhóm A để trình thẩm định, việc mua bán dựa vào các văn bản đồng ý chủ trương chung chung)”.
Số tiền thất thoát hơn 7.000 tỷ đồng của MobiFone trong vụ tham nhũng AVG chính là mồ hôi nước mắt tích cóp của bao thế hệ cán bộ, nhân viên VMS/MobiFone trong suốt hơn 20 năm qua và cũng là những đồng tiền thuế của người dân Việt Nam. Tiếc thay, số tiền mồ hôi nước mắt nói trên đã rơi vào túi Lê Nam Trà, Phạm Nhật Vũ và một vài quan chức của Bộ Thông tin Truyền thông (Nguyễn Bắc Son, Phạm Đình Trọng…).
Số tiền 8.900 tỷ đồng MobiFone đã bỏ ra mua đài truyền hình AVG tương đương với gần 2/3 vốn điều lệ của Tổng công ty MobiFone. Để đánh giá được sự căng thẳng về luồng tiền và khả năng thanh khoản của MobiFone sau vụ mua bán AVG, chúng ta chỉ cần nhìn vào báo cáo tài chính của MobiFone cuối các quý (từ quý 3/2015 đến tháng 6/2016) là đủ hiểu.
Với số tiền 8.900 tỷ đồng nói trên, MobiFone đủ để mua 1 công ty truyền hình cáp có mạng lưới toàn quốc (cỡ như VTV Cab, SCTV) để MobiFone có thể nhanh chóng hoàn thành việc xây dựng mạng truyền dẫn toàn quốc của mình. Hoặc phương án tệ nhất, Mobifone bỏ số tiền 8.900 tỷ đồng vào ngân hàng thì tiền lãi ngân hàng ở mức khoảng 450 tỷ đồng/1 năm.
Ngày 12/6, Lê Nam Trà đăng đàn tuyên bố trên báo Bưu điện Việt Nam về “tin vui” AVG đã có lãi 6.4 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm. Đối với những người am hiểu và theo dõi vụ việc thì con số này thật là nực cười! Rất nhiều cán bộ, nhân viên Tổng Công ty MobiFone biết rằng Lê Nam Trà đang tập trung phù phép “con nghiện” AVG để biến mức lỗ hơn 400 tỷ đồng (vào năm 2015) để thành có lợi nhuận và “rất hiệu quả” (trong năm 2016) bằng các biện pháp: tiết kiệm chi phí hoạt động (sa thải gần hết đội ngũ nhân viên bán hàng của AVG, bắt các công ty kinh doanh khu vực của Mobifone phải è cổ gánh doanh số bán đầu thu DHT, DTT của AVG), “treo” chi phí (đặc biệt là chi phí khấu hao và giá vốn hàng bán) qua các nghiệp vụ kế toán, đẩy doanh thu quảng cáo của MobiFone đi qua AVG (mặc dù thuê bao thực của AVG chỉ khoảng cỡ 500 nghìn và chủ yếu ở vùng nông thôn, tức là phạm vi quảng bá là rất hẹp), tập trung toàn lực đẩy rất nhiều dịch vụ giá trị gia tăng chạy qua cửa AVG (với mức chia doanh thu cho AVG cao hơn thông lệ từ 10% đến 15%).
Như vậy, cái gọi là “lãi” của AVG trong 6 tháng đầu năm (và cả năm 2016) thực ra chỉ là lãi rởm, bản chất là lãi của Mobifone chuyển sang bằng nhiều hình thức. Các thuê bao truyền hình AVG – còn gọi là MobiTV – đang được MobiFone khuyến mại không phải trả tiền 30 tháng thuê bao nên sẽ rất lâu nữa thì Mobifone mới có doanh thu thực từ thuê bao truyền hình AVG. Nếu muốn biết bức tranh thực về nguồn lợi nhuận của AVG, chỉ cần các cơ quan hữu quan như Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước… vào kiểm tra vài bước là sẽ rõ vấn đề ngay.
Hiện nay, tình hình tài chính của AVG đang ở tình trạng hiểm nghèo (mặc dù đã được MobiFone bảo lãnh cho vay gần 400 tỷ đồng để thanh toán khoản nợ đến hạn hơn 700 tỷ đồng vào giữa năm nay) và đang rất cần được tăng vốn điều lệ. Tuy vậy, với một công ty AVG quặt quẹo (và là vai chính của một vụ tham nhũng lớn) thì liệu Bộ Thông tin Truyền thông có nên báo cáo Chính phủ để “giải cứu” hay không?
Trong suốt gần 6 tháng qua, Lê Nam Trà đã vận dụng mọi mối quan hệ cấp cao và đổ hàng núi tiền để chạy cửa các bộ, ngành để mong thoát tội nhưng có vẻ như các cánh cửa đang dần dần khép lại. Dư luận xã hội hiện đang rất bức xúc, có nhiều ý kiến đề nghị khởi tố, điều tra đối với Lê Nam Trà và yêu cầu Phạm Nhật Vũ phải hoàn trả số tiền 8.900 tỷ đồng ngay cho Ngân sách Nhà nước.
Vụ tham nhũng AVG được đánh giá còn nghiêm trọng hơn nhiều so với vụ Trịnh Xuân Thanh (làm lỗ 3.000 tỷ đồng tại Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và sắp đến giai đoạn điều tra). Vụ AVG đang nhận được sự quan tâm đặc biệt của nhiều vị lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước, Chính phủ (kể các các vị lãnh đạo lão thành đang sinh hoạt tại Câu lạc bộ Thăng Long); đang được Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Ban Nội chính Trung ương, Thanh tra Chính phủ tập trung làm rõ. Sau kỳ họp Quốc hội khóa 1 vào cuối tháng 7 này, vụ tham nhũng AVG sẽ được chính thức lôi ra ánh sáng!
Hôm 29 tháng tư tôi có viết một status ngắn (Fecebook), nói về mối tương quan giữa nhân quyền và việc Mỹ bỏ lệnh cấm vận vũ khí sát thương. Nội dung như sau:
"Bên BBC đăng hai bài báo, tựa đề là hai câu hỏi : một là Việt Nam có tìm ra lý do cá chết hàng loạt ? và hai là Mỹ sẽ bỏ cấm vận vũ khí với Việt Nam?
... Về câu hỏi một,... câu trả lời VN có tìm thấy thủ phạm làm cá (chim, rừng và người) chết hay không, là tùy ở Bắc Kinh (hay Đài Bắc).
Câu hỏi hai, Mỹ có bỏ lệnh cấm vận vũ khí sát thuơng cho VN hay không. Câu trả lời cũng sẽ thấy ở Bắc Kinh.
Đúng vậy, Bắc Kinh chớ không phải ở Hà Nội hay do nhân quyền."
Không phải chỉ cá nhân tôi mới có nhận định như vậy.
Báo chí nước ngoài hôm qua chạy tít lớn, nói về việc Mỹ bỏ lệnh cấm vận vũ khí sát thương. Hầu hết đều cho rằng động thái (bỏ lệnh cấm vận) của Hoa Kỳ là nhắm tới Bắc Kinh. RFI dẫn "Le Figaro" và "La Croix" lấy tít "Hoa Kỳ - Việt Nam bắt tay nhau chống Trung Quốc". Cũng ở RFI, trả lời phỏng vấn, học giả Carlyle Thayer cho rằng Obama gởi tín hiệu cứng rắn đến Bắc Kinh.
Các quan sát viên nước ngoài nhìn nhận rằng Bắc Kinh từ lâu là "đối tượng" chính trong quan hệ Việt-Mỹ, hay ít nhứt nằm trong tầm nhìn chiến lược của hai bên.
Tôi cũng đã giải thích trong một status hôm qua:
"Nếu chỉ đơn thuần gỡ lệnh cấm vận vũ khí sát thuơng và bất chấp nhân quyền, thì đây có thể là thông điệp mạnh của Obama gởi đến TQ.
Mặc dầu rào trước đón sau, Obama nói là bỏ lệnh cấm vận vũ khí sát thuơng không nhắm vào TQ, nhưng Bắc Kinh có thể xem đây là một tín hiệu xấu nhắm vào mình.
Phải chăng đây là cách của Mỹ trả lời Bắc Kinh, khi nước này tuyên bố không tuân thủ phán quyết của Tòa CPA, theo dự tính sẽ ra phán quyết chung cuộc trong những ngày sắp tới?
Trật tự pháp lý, được Mỹ dựng lên từ Thế chiến II (Pax Americana) sẽ được các nước trong khu vực, như VN, dùng vũ lực để bảo vệ, buộc TQ tuân thủ, hay là nó thay thế bằng trật tự mới do TQ áp đặt ?"
Ở status này ta tìm hiểu thế nào là "trật tự mới do TQ áp đặt" ? Từ đó ta cũng sẽ thấy dễ dàng lý do vì sao Mỹ bỏ lệnh cấm vận vũ khí sát thương.
Trước hết cần biết thế nào là trật tự cũ, trật tự của Mỹ, Pax Americana.
Trật tự này đặt nền tảng trên sự "bình đẳng về chủ quyền". Mọi quốc gia, bất kể lớn nhỏ, mạnh yếu, dân đông hay dân ít... đều bình đẳng như nhau về "chủ quyền".
Chủ quyền được hiểu như là quyền lực chủ tể, tối thượng trong quốc gia. Quyền (power, pouvoir) này nằm trong tay vị chúa thượng ở các nước quân chủ, và thuộc về toàn dân trong các nước cộng hòa.
Sự bình đẳng về chủ quyền được thể hiện trong bộ Luật Quốc tế về Biển 1982. Theo đó, một nước ven biển, bất kỳ lớn nhỏ, dân đông dân ít, được hưởng như nhau 12 hải lý (tính từ bờ, hay đường cơ bản) hải phận gọi là "lãnh hải" và 200 hải lý hải phận gọi là "kinh tế độc quyền".
Trong vùng "lãnh hải" quốc gia có thẩm quyền gần như như là trên đất liền (chủ quyền). Vùng "kinh tế độc quyền" quốc gia có quyền (right, droit) độc quyền (exclusive) về kinh tế. (VN hiện nay dịch thành "đặc quyền" là sai. Đặc quyền là một quyền được một quyền lực chủ tể (nào đó) ban phát. Còn "độc quyền", trong trường hợp này, là quyền phát sinh từ chủ quyền của quốc gia ven biển. Vì vậy quyền này được gọi là "quyền chủ quyền").
Bộ Luật Quốc tế về Biển 1982 là "trật tự về biển" mà các nước trên thế giới đã ký kết và tuân thủ.
Nhưng qua vụ Phi kiện Trung Quốc ở Tòa Trọng tài Quốc tế ở La Haye, về các quan niệm đối nghịch "giải thích và áp dụng Luật Biển 1982". TQ tuyên bố không nhìn nhận thẩm quyền của Tòa và cho biết sẽ không tuân thủ thi hành phán quyết này.
Thái độ của TQ đã phản bội lại tinh thần của Công ước về Luật Biển 1982 mà họ đã ký kết. Trong khi yêu sách của họ về biển, thể hiện qua đường chữ U chín đoạn, hoàn toàn không phù hợp với tinh thần của Luật Biển 1982.
Trật tự quốc tế, thể hiện qua Luật Biển 1982, (sẽ) bị TQ xâm phạm.
Bằng hành vi này TQ đưa ra một "trật tự mới", do TQ áp đặt. Theo đó "chủ quyền" không còn là đơn vị tối thượng và bình đẳng trong luật biển, mà dân số quyết định việc phân chia biển.
Ta thấy ở Biển Đông, yêu sách về biển của TQ chiếm đến 80%, tương ứng với dân số của TQ và dân số các nước trong khu vực.
Ngoài ra, TQ vừa công bố một bản đồ mới, theo đó 80% diện tích của Thái Bình Dương thuộc về TQ.
Nếu bỏ qua yêu sách 80% Thái Bình Dương, ở Biển Đông, ta thấy VN và Phi là bị thiệt hại nhiều hơn hết.
Đương nhiên, là người VN, ta không thể chấp nhận "trật tự pháp lý mới" theo lối TQ.
Nhưng nếu TQ thắng cuộc chiến "quang phục", thì không chỉ về biển, mà VN cũng sẽ trở thành "chư hầu" của nước này.
Mỹ gỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí sát thương cho VN, bất kể những vi phạm nhân quyền, là vì hai bên Việt-Mỹ có chung tầm nhìn chiến lược.
Nếu TQ không tuân thủ phán quyết của Tòa CPA, trật tự pháp lý khu vực sẽ bị đảo lộn. Và nếu không kềm chế được, TQ sẽ áp đặt "trật tự mới", luật lệ quốc tế sẽ thay đổi.
Điều này Mỹ không thể chấp nhận được. Vì vậy sắp tới, khi TQ không tuân thủ phán quyết của Tòa, và nếu TQ có những động thái đi ngược lại tinh thần luật pháp quốc tế, thì VN, Phi (có thể cùng Hoa Kỳ và nhiều nước khác) sẽ dùng vũ lực để bảo vệ trật tự pháp lý đã được thiết lập.
Năm nay là năm 2016. Tròn 30 năm cái gọi là “đổi mới”. * Tôi muốn làm một cuốn sách về 30 năm đổi mới gọi là ấy. Đã bắt tay vào làm mà cuối cùng bỏ cuộc. Tôi đã đi gặp một số người, để hỏi họ về những gì thúc ép trong những năm trước đổi mới, về những gì đã xảy ra ngay sau đổi mới, và hậu quả của cái đổi mới ấy với hiện trạng ngày nay, và ngày mai. Những người tôi gặp không nhiều lắm. Bởi tôi chỉ cố gắng gặp những người ở giai đoạn đổi mới nổ ra họ đang ở lứa tuổi trung niên, hiểu đời, hiểu người. Và tôi cũng chỉ chọn những người con ông cháu cha, tức là những người có điều kiện gặp ông nọ bà kia, hay ít ra được nghe chuyện này chuyện nọ chưa bị tam sao thất bản. Điều kỳ lạ là, những người ấy, nay ở độ tuổi trên dưới 80, đều không quan tâm nhiều đến đổi mới, cái mà họ cho là chẳng qua đâm đầu vào tường rồi ôm đầu máu mà quay ra, họ quan tâm nhiều hơn đến sự kết thúc. Họ sốt ruột lắm rồi, quỹ thời gian của họ không còn mấy. * Mới có một sự kiện mà giới trẻ Việt Nam không mấy ai để ý. Đó là lần đầu tiên, sau hàng chục năm, ba thành viên cốt cán của Guns N’ Roses là Axl, Slash và Duff McKagan đã chơi nhạc cùng nhau tại liên hoan Coachella. McKagan chơi một cây bass màu trắng để tưởng nhớ đến Prince, người vừa qua đời trước đó vài ngày. Slash đã chơi bản “Wish you were here” của Pink Floyd trước khi Axl ngồi vào piano và chơi bài November Rain danh tiếng. Video music của bài hát này làm mưa làm gió ở Hà Nội những năm đầu 1990. Đấy là quãng thời gian tất cả mọi người hào hứng với mở cửa, hội nhập. Những làn gió mới thổi vào. Những lứa du học sinh đầu tiên bắt đầu bén rễ ở các nước phương tây, lúc đó còn gọi là các nước tư bản. * Năm 1985 là năm đặc biệt. Năm đó Việt Nam đổi tiền. Một năm sau đó là Đổi Mới. Sau mấy chục năm chiến tranh Bắc Nam, chưa kịp nghỉ ngơi là đánh nhau với Pol Pot, rồi đánh nhau với Đặng Tiểu Bình. Xung đột biên giới kéo dài đến sau Đổi Mới vài năm mới kết thúc. Miền bắc Việt Nam lúc đó còn tồi tệ hơn Bắc Hàn bây giờ nhiều lần. Đóng cửa hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Đóng cửa với bọn tư bản phương tây, đóng cửa với các nước Asean thù địch, đóng cửa với Trung Quốc tất nhiên. Trên truyền thông nhà nước, Trung Quốc lúc đó là bè lũ bành trướng bá quyền Bắc Kinh, Thái Lan là bọn dung dưỡng các phe Khmer chống đối chính quyền thân Việt Nam, ông hoàng Sihanouk là kẻ thù, kẻ thù ấy lại được hết Bình Nhưỡng đến Bắc Kinh nuôi dưỡng. Lãnh đạo Phương tây là bọn đế quốc chó chết, Reagan và Thatcher bị lên án và bị vẽ tranh biếm họa suốt ngày trên báo Nhân Dân. Mọi tư tưởng phương tây đều là độc hại và bị cấm đoán. Văn hóa đại chúng Hongkong như phim chưởng là đồi bại. Thế nhưng có những thứ len lỏi từ miền nam xa xôi lên tận miền bắc u tối theo một cách rất kì lạ. Tôi vẫn nhớ khi mới vào lớp 6, lúc đổi mới chưa hình thành và miền bắc hoàn toàn tăm tối, bọn trẻ con đứng ở hành lang trường, thì một bạn tên Đông đã nói một câu về sau tôi mới biết là Freud: “Mọi phát minh lớn của các thiên tài, chẳng qua là do sĩ gái”. Bạn Đông này sau đó do tôi chuyển lớp chuyển trường nên không bao giờ gặp lại, chỉ lâu lâu nghe chuyện, vậy mà sau 30 năm đổi mới, hôm nọ nhìn thấy bạn trên Internet, nay đã nổi tiếng lắm rồi với vai trò phiên dịch gia cho các tủ lạnh, nhìn bạn trên internet mà nhận ra ngay lập tức bạn Đông “sĩ gái luận” của ngày xưa. * Donald Trump có rất nhiều người đẹp vây quanh. Người thì làm bồ. Người thì làm vợ. Cuộc chia tay nào của ông tỷ phú có mái tóc vàng nhân tạo này cũng là một trận mưa tiền. Quả là đáng mặt tỷ phú chơi bạo tay. Báo Mỹ nói về cái biệt thự riêng của ông ấy, có bể bơi, nhưng chỉ có bà vợ đầu của ông ấy bơi suốt ngày mà không mặc gì, còn ông thì suốt ngày cày sân golf. Ông ấy có một túi tiền mặt, hôm nào vui thì rút các tờ 100 ra bo cho nhân viên tá lả. Mới đây giáo sư Robert Reich, tác giả của cuốn sách bán chạy Saving Capitalism và đã từng làm việc cho Carter, Bush và Clinton, nói Donald Trump là Plutocrat. Plutocracy (bọn Tàu dịch là Kim quyền chính trị 金權政治) là chế độ mà bọn siêu giàu nắm quyền lực. Đây là một biến thể của Oligarchy, thường được dịch là chế độ quả đầu, quả nghĩa là một mình, như là vua tự xưng là “quả nhân – 寡人”. Nếu như Reich mà biết về Việt Nam, liệu ông ấy có dùng từ Kleptocracy không? Bọn Tàu dịch Kleptocracy là “Thiết đạo thống trị 竊盜統治”. Thiết là ăn trộm còn đạo là ăn cắp. Thiết là kiểu ăn trộm ăn từ trong ăn ra, như sâu mọt đục khoét từ bên trong hạt gạo. Trump có nhiều người đẹp vây quanh, nhưng cũng như tất cả các đàn ông mê gái khác, với ông hẳn “con cá to nhất là con cá nhảy ra khỏi lưới”. Có một người đẹp đã chê Trump mà bỏ đi với Nicolas Sarkozy. Tay này về sau làm tổng thống Pháp. Trump đang có cơ hội trở thành tổng thống, điều này rất có thể nếu như Clinton không vượt qua được vụ bê bối sử dụng private email server lúc còn làm ngoại trưởng. Mới đây, ngay trong kỳ nghỉ lễ Ngày Độc Lập, Hillary Clinton đã bị FBI gọi lên thẩm vấn suốt 3 tiếng rưỡi đồng hồ. Trump thi đấu thành tổng thống, theo lý thuyết của bạn Đông, hẳn là do sĩ gái. Sĩ gái nên cay cú với cô nàng bỏ mình mà đi với thằng tổng thống Pháp, nên quyết làm tổng thống Mỹ một phen. * Tướng Lưu Á Châu có nói các thiết chế nhà nước Hoa Kỳ được thiết kế rất thông minh, nên một kẻ kém cỏi cũng làm tổng thống Mỹ vẫn có thể làm tốt. Với bản năng sĩ gái của mình, khi làm tổng tống Hoa Kỳ, hẳn Trump sẽ làm và làm được nhưng ngược lại những gì thằng tình địch kia nó nói. Sarkozy khi làm tổng thống Pháp đã tuyên bố: “Ý tưởng về thị trường toàn năng luôn luôn đúng đã kết thúc”. Trump, là một người của Cộng hòa, đại diện cho các giá trị bảo thủ của Mỹ, lại là tỷ phú, cũng sẽ tin tưởng rằng vai trò của nhà nước cần phải thu nhỏ tối đa, trả lại quyền lực cho khu vực tư nhân, mà với phương pháp tranh cử dân túy Trump đã đánh đồng “tư nhân” với số đông người Mỹ bình dân da trắng đang giận dữ vì thua cuộc trong một trật tự thế giới mới, toàn cầu hóa và đại đồng. Trật tự thế giới “mới” ấy có vẻ như đang bị một lực đẩy vô hình, mà mới đây là Brexit, kéo trở về trật tự thế giới cũ, thế giới sau chiến tranh thế giới thứ hai. * Hai lãnh đạo phương tây mà Việt Nam ra rả chửi hồi chưa mở cửa, tổng thống Mỹ Reagan và thủ tướng Anh Thatcher, lại chính là hai nhân vật thúc đẩy tạo nên trật tự thế giới mới. Giống như Trump, lúc còn trẻ Ronald Reagan là người của Đảng Dân Chủ, rồi cũng bỏ qua bên Cộng Hòa. Nhưng khác Trump về xuất thân. Trump con nhà giàu, và có lẽ là hơi trọc phú, còn Reagan là nhà nghèo, lập thân bằng nghề diễn viên, rồi làm lãnh đạo công đoàn diễn viên, rồi làm phát ngôn nhân cho Cộng Hòa, rồi bằng tài diễn thuyết nổi lên như ngôi sao của Đảng, rồi trở thành tổng thống già mà gân nhất lịch sử hiện đại Hoa Kỳ. Reagan và Clinton là hai tổng thống rời Nhà Trắng với thành tích (kinh tế và ngoại giao) tốt đẹp lẫy lừng nhất trong các tổng thống Mỹ thời hiện đại. Tư duy của Reagan khá giản dị, mạch lạc và nhất quán, không khác gì các vị tướng Sparta. Ông bảo: “Trong cơn khủng hoảng hiện nay, chính phủ không phải là giải pháp cho các vấn đề. Chính chính phủ mới là vấn đề”. Ông cũng rất đơn giản xếp hạng các nước cộng sản vào chung một nhóm và gọi Liên Xô là đế chế ác quỷ (evil empire). Điều này rất khác với Obama, nếu các bạn thật sự quan tâm đến những gì Obama làm, chứ không phải chỉ đọc bài diễn văn Obama diễn cốt để vuốt ve finger-f*ck các bạn ở Hà Nội. Khi Reagan bắt đầu làm tổng thống, kinh tế Mỹ rất tệ hại, thất nghiệp lạm phát đều rất bê bối. Reagan ủng hộ kinh tế học trọng cung, một lý thuyết khá hiện đại vào thời điểm đó. Một lý thuyết hơi trái cựa với kinh tế học của Keynes, khi nó cố gắng giảm thiểu vai trò của nhà nước, đề cao sức mạnh thị trường bằng cách đầu tư, tăng cường hiệu suất của bên cung, thúc đẩy tăng trưởng mà tránh được lạm phát. Còn lý thuyết của Keynes là lý thuyết được chính thức thu nhận và cổ súy ở Việt Nam rất mạnh sau đổi mới. Lý thuyết này ủng hộ vai trò của nhà nước và tất nhiên nó sẽ là công cụ lý luận rất tốt cho việc đổ hàng núi tiền vào đầu tư công để kích thích tăng trưởng, bất chấp chất lượng tăng trưởng cũng như các hệ lụy về tài chính và tiền tệ như chúng ta đã thấy suốt mấy chục năm nay. Nó cũng là lý thuyết tốt để tô màu cho cái gọi là thành tựu đổi mới và là giấy chứng sinh cho cái chế độ Kleptocracy ở Việt Nam mà đến nay chưa ai dám gọi tên. Người lên tổng thống Pháp vào cùng thời gian này (1981) là Mitterrand, một người xu hướng chủ nghĩa xã hội, đã quốc hữu hóa hệ thống ngân hàng, tăng cường chi tiêu chính phủ, tăng số lượng công chức do nhà nước trả lương, chỉ sau 2 năm đã phải làm ngược lại, thực thi chính sách chi tiêu khắc khổ. Đây là lúc Reagan và Thatcher quay lưng lại với Keynes. Họ cổ súy kinh tế học trọng cung, tư nhân hóa, giảm thuế, giảm các quy định rào cản gia nhập ngành, thúc đẩy cái mà bây giờ chúng ta gọi là toàn cầu hóa, hình thành một trật tự thế giới mới. Trong quá trình đấy, Reagan, cùng Thatcher và The Pope người Ba Lan, đã đẩy Liên Xô xuống vực. Khi bức tường Berlin tưởng còn đứng vững như cả thiên niên kỷ nữa, đứng trước bức tường này Reagan kêu gọi và thách đố tổng bí thư Liên Xô Govbachev dỡ bỏ bức tường (tear down this wall!). Năm (05) tháng sau khi Reagan rời Nhà Trắng, bức tường bị xô đổ. Hơn hai năm sau, Liên Xô tan rã. Việt Nam lúc này không còn sức để chửi bới Reagan và Thatcher, lại càng không đủ cả dũng khí để gọi Trung Quốc, lúc này là chỗ bấu víu lớn nhất của chế độ, là bọn bành trướng Bắc Kinh nữa. Đó cũng là lúc ở Hà Nội người ta bắt đầu nghe New Kids on The Block, Take That, Michael Jackson. Còn chúng tôi bắt đầu bỏ AC/DC, Beatles …để nghe Queen, Metallica, Guns N’ Roses, và tất nhiên là Nirvana vạn đại. Các công ty tư nhân bắt đầu ra đời. Tôi vẫn còn nhớ như in biểu tượng của hãng Kenwood được dựng trên mặt tiền của Ga Hà Nội, cách đó mấy trăm mét là trụ sở của công ty tư nhân của con rể TBT ĐM, tên công ty là Đổi Mới. Bọn trẻ con chúng tôi mỗi lần vào ăn trưa ké với các ông anh vẫn gọi đùa là công ty Đồi Mồi. Trước đó, sách lý thuyết kinh tế phương tây bắt đầu được nhóm anh Hóa dịch và truyền bá âm thầm ở Hà Nội suốt những năm trước và sau đổi mới lúc này bắt đầu có tác dụng. Để tránh đối đầu với thuyết Mác Lê, những lý thuyết kinh tế phương tây được goi với tên lý thuyết kinh tế mới. Gọi là mới, dù nó rất là cổ như Ricardo, như Adam Smith. Đây là những viên gạch lót đường đầu tiên để Keynes đường hoàng bước vào Việt Nam bằng thảm đỏ.
* Năm 1975, Thatcher, người của đảng Tory, trở lãnh đạo phe đối lập. Giai đoạn này Thatcher bắt đầu có xu hướng theo trường phái Hayek và thay đổi quan điểm. Phe của Thatcher cho rằng nền kinh tế kiểu Keynes sẽ làm suy yếu nước Anh. Cũng thời gian này bà đưa ra các quan điểm tấn công Liên Xô, một thể chế coi thường ý kiến nhân dân. “Họ đặt súng ở trước miếng bơ”. Năm 1975, Harold Wilson thuộc đảng Lao Động, trở thành thủ tướng Anh lần thứ hai. Ông tổ chức cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc về việc trở thành thành viện của Châu Âu. Cuộc trưng cầu ấy có 62% dân Anh đồng ý tham gia. Đây là cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc cuối cùng của nước Anh trước khi có cầu dân ý mới đây, hơn một nửa đòi thoát Âu hay còn gọi là Brexit. Năm 1979 Thatcher trở thành thủ tướng Anh. Và thực thi các chính sách kinh tế trọng cung của mình: chính phủ nhỏ, thuế thấp, tự do thị trường với việc dỡ bỏ tối đa các quy định ràng buộc doanh nghiệp thuộc khối tư nhân. Eduardo Porter viết trên New York Times rằng chính những cơn giận dữ của người dân lao động ở Anh và Mỹ, bị toàn cầu hóa gạt qua bên lề, bị những chính trị gia dân túy cánh hữu (Boris Johnson và Donald Trump) bẻ lái, đang phá hủy thành tựu mà hai lãnh đạo cánh hữu khác là Thatcher và Reagan khởi xướng và được các đàn em của họ như Blair và Clinton xây dựng (Clinton bên Dân Chủ nhưng trong hai nhiệm kỳ của mình đã khéo léo chen vào phía cánh hữu. Reich nói Clinton là chính trị gia tài năng nhất trong thế hệ của mình chắc muốn đề cao việc lèo lái các chính sách kinh tế chính trị như một tay cánh hữu, dù là người của Đảng Dân Chủ). Nền kinh tế toàn cầu hóa rất là tốt, tốt cho cả khối tư nhân lẫn nhà nước. Nhưng mặt trái của nó chính là bất bình đẳng xã hội và ô nhiễm môi trường. Đấy là cơ hội lớn cho các chính trị gia dân túy cánh hữu. Còn ở ta, vấn đề cũng tương tự đâu khác gì, chỉ có điều đây là cơ hội lớn cho các chính trị gia dân túy, là đảng viên nhưng không phải cánh tả, cán bộ nhưng mà giàu và là giàu Kleptocrat. * Gustave Le Bon nói rằng hiện nay các chủng tộc chỉ còn là các chủng tộc lịch sử. Tức là các chủng tộc không chỉ hình thành từ nòi giống xa xưa, mà còn do các cuộc di dân, xâm chiếm. Mỗi con người hiện đại, về mặt cơ thể, chứa đựng đặc tính di truyền của hàng trăm ngàn tổ tiên của hàng ngàn năm trước đó. Về măt tâm lý, bao gồm tính cách, tư duy, tình cảm cũng vậy. Những người chết thì nhiều hơn những người đang sống. Do đó những gì đang chi phối con người hiện đại về vô thức là do những người đã chết. Le Bon cho rằng chỉ có dân Anh là phát triển đến độ chín của tâm lý. Họ mạnh mẽ, điềm đạm và sâu sắc trong suy nghĩ, tình cảm và hành động. Kiến thức, công nghệ là cái rất dễ chuyển từ nơi này qua nơi khác, từ chủng tộc này qua chủng tộc khác. Nhưng tính cách thì không. Mà tính cách con người chỉ thể hiện được đặc tính nổi bật của nó ở các hoàn cảnh đặc biệt. Những người khổng lồ trong Cách Mạng Pháp, họ chỉ là các công chức mẫn cán bình thường nếu như không có Cách Mạng. Ở Việt Nam cũng vậy, nếu không có cách mạng thì ai rửa bát vẫn rửa, ai bán cháo phổi giảng đường vẫn bán, ai hoạn lợn vẫn hoạn, vân vân và vân vân. Le Bon cho rằng người Anh họ biết kiềm chế cảm xúc với những gì trước mắt, dù đó là lợi ích lớn đến mấy, để nghĩ đến những thứ lâu dài. Vì tính cách như vậy nên người Anh có xu hướng đề cao tự do cá nhân và hạn chế tối thiểu vai trò nhà nước. Anh và Mỹ đều phát triển cực kỳ vì tự do cá nhân là động lực cho vô vàn sáng kiến, từ khoa học công nghệ đến các tổ chức xã hội. Khác hẳn với Lục Địa, nhất là Pháp, khi hầu hết người dân quen chờ đợi nhà nước thay cha mẹ làm mọi thứ cho họ. Việt Nam có lẽ còn tệ hơn nữa, nếu nhìn theo cách của Le Bon. Với Le Bon, thật là dễ hiểu tại sao chính phủ Anh và Mỹ luôn phải nghe theo ý kiến của dân chúng, cái mà ở ta có người mỉa mai là ý kiến của đám đông (ngu dốt) như trong vụ Brexit. Ngoài việc họ đề cao cá nhân, thì ứng xử của người dân, về vô thức nó còn phản ánh tâm thức của rất nhiều thế hệ tổ tiên đã chết. * Trong bài viết “A tale of Two Parties” mới đây, nhà kinh tế đoạt giải Nobel Paul Krugman, so sánh Đảng Cộng Hòa của Mỹ với Chủ nghĩa cộng sản ở giai đoạn trước khi bức tường Berlin sụp đổ. Krugman nói Đảng Cộng Hòa đang suy yếu khi càng ngày càng ít đảng viên tin vào các giá trị cốt lõi và truyền thống của Đảng. Các nhân vật cứng cựa của Đảng cộng hòa dễ dàng bị những người như Donald Trump lật đổ vì Đảng này đã bị rỗng đến tận gốc. So sánh với phe cộng sản trước khi bức tường Berlin sụp đổ. Không ai (ở phương tây) nhận ra phe cộng sản suy yếu trầm trọng đến mức nào. Họ có súng, có xe tăng, có cả bom nguyên tử, nhưng chẳng còn ai, kể cả đảng viên, tin vào ý thức hệ của đảng nữa. * Và thế là Đổi Mới đã được 30 năm. Chẳng còn ai tin vào cái gì nữa. Nhưng có vẻ như cũng chẳng có ai nhận ra cái gì. Và cũng sẽ không có cái gọi là đổi mới lần hai. Từ khi các thương gia và các nhà truyền giáo phương tây phát hiện ra Đông Dương (đầu 1600) đến khi họ đặt chân đến miền trung Việt Nam ngày nay (165x) có vẻ như Việt nam vẫn tiếp tục nằm ở phần rìa của thế giới, bị kẹp giữa một phần rìa xa xôi (bán đảo Đông Dương) của lục địa Châu Á và một mẩu nhỏ (biển Đông) của Thái Bình Dương. Trong lúc đó trật tự thế giới dường như sắp đổi thay một lần nữa. Blgo 5 Xu
Hôm trước Tết tui vô cổng cấp cứu của một bịnh viện lớn ở TPHCM. Trong khi chờ được chăm sóc, tui thấy cô kia bị thương ở chưn, phải đi cà nhắc đau đớn từng bước ráng lê vô, hai cô y tá ngồi đó ngó mà không có phản ứng thích hợp nào.
Sau đó đến phiên tui cà nhắc đi theo bà y-lao (vì tui không biết bà này là y tá hay lao công) từ cổng sau ra cổng trước, cách đó hơn trăm mét. Vui hông?
Được người-trong-cuộc khuyên nhủ trước, tui đăng ký nằm phòng dịch vụ, đơn giá 450k một ngày, mắc gấp hai lần phòng khách sạn. Sở dĩ phải đóng tiền giá cao như vậy là vì vô phòng, bạn được nằm nguyên một cái giường riêng mình, không phải chia chác gì với cái ông nằm giường bên cạnh. Giường này có nệm, có drap, nhưng không có gối hay mền gì ráo. Muốn có, bạn phải mướn (có thế chấp). Muốn sử dụng cái dờ-mốt tivi, bạn cũng phải thế chấp. À quên: nếu trường hợp cái giường bạn nằm bị trục trặc chỗ cây chống đầu giường lên cho cao, nghĩa là không chống lên được, thì bạn cứ thoải mái báo với y tá trực. Y tá trực sẽ ân cần vui vẻ trả lời rằng bạn yên tâm đợi khi nào có bịnh nhân xuất viện, thì họ sẽ đổi giường cho bạn. Vui chưa?
Ngoài việc nằm phòng giá dịch vụ 450k/ ngày, tui cũng đăng ký mổ dịch vụ, bởi vì nghe bác sĩ nói rằng mổ dịch vụ sẽ được dụng cụ phẫu thuật tốt hơn, những thiết bị khác tốt cho sức khoẻ hơn là so với mổ theo diện bảo hiểm y tế. Khác nhau như thế nào thì chỉ có bác sĩ biết, chứ mình đâu có cách để so sánh và kiểm chứng? Chỉ biết rằng với giá phòng và giá mổ dịch vụ, thì trước khi lên lầu để phẫu thuật, bịnh nhơn phải xuống căng-tin mua dao cạo để tự cạo chỗ nào sắp mổ. Hình nhu trong gói dịch vụ mổ không bao gồm dao cạo lông. Vui héng?
Ờ mà quên, hồi mới nhập… lầu, tui được cô y tá dễ thương xin tí máu (chớ không phải là xin tí huyết nha mấy huynh!) để xét nghiệm. Độ chừng vài tiếng sau, cô dễ thương lại xuất hiện (làm tui tưởng lầm là do mình đẹp trai), cổ lại xin tí máu lần nữa, lý do là vì trong thao tác trước đó có lầm lẫn chi đó. Vui ghê!
Bác sĩ đã dặn trước khi nhập viện không được ăn uống, để thử máu. Lấy máu xong, cô y tá dặn mình nhịn đói tiếp để chờ CT scan, khi nào scan xong mới được ăn. Mình hỏi khi nào scan, cổ nói hỏng biết, chờ chừng nào scanner rảnh. Và mình bèn nhịn đói chờ từ sáng sớm cho tới hơn 13h thì scanner tạm rảnh. Ôm cái bụng đói meo meo, ngồi trước phòng scanner chờ tới phiên, nghe âm thanh ột ột trong bao tử cùng vần với Trư Bát Giới. Cuối cùng, cánh cửa phòng cũng được mở ra với thông báo “Scanner hư, bịnh nhân vui lòng trở về phòng, khi nào sửa chữa xong sẽ thông báo!”. Thiệt là vui cái lòng trở về phòng. Đói quá đói, tui bèn ăn đại, bởi vì đâu biết lúc nào “con scanner sẽ vui trở lại”?
Gặm khúc bánh mì cùng lúc những người khác chuẩn bị cơm chiều.
Hay ở chỗ là gặm xong một thoáng sau thì y tá biểu trở xuống phòng CT-scanner. Vì hạnh phúc của bịnh nhơn và thu nhập của bịnh viện, scanner đã được sửa tốc hành trong vòng vài giờ đồng hồ. Vui lém!
Bác sĩ hẹn 9h sáng hôm sau mổ, nhưng lụi đụi cũng phải qua tới buổi chiều.
Cũng giống như cái thực đơn được soạn bởi những đầu bếp chuyên nghiệp, nghĩa là cái gì ngon nhứt phải để dành lại sau, thì ở bịnh viện cũng vậy: tới đây mới bắt đầu những gì vui nhứt.
Đầu tiên là bước qua cánh cửa của phòng vô trùng. Ổ khóa của cánh cửa này không phải là thứ tầm thường à ngheng, mà nguyên cả ổ mã số bấm bấm gì đó, giống như trong phim đột nhập tổng hành dinh CIA của Mỹ: chỉ có thành phần tuyển chọn mới được vô. Thắc mắc không hiểu thành phần đó là ai, trong khi chờ gần 30 phút chưa thấy bác sĩ, tui lại thấy người giao cơm hộp, thợ điện, và những bằng hữu khác bấm số 83817 là vô tuốt. Vui như hội chợ!
Khi y công đẩy băng-ca của mình đi dọc hành lang để vào phòng mổ phía cuối, tui thấy vải phòng đang phẫu thuật mà không có đóng kín cửa, thiên hạ ra vô tùm lum, giày dép búa xua. Cảm thấy bất an nhưng tự an ủi biết đâu phòng của mình sẽ ngăn nắp sạch sẽ hơn. Hóa ra hổng phải như vậy.
Băng-ca của tui đã được đẩy tới cái đèn không hắt bóng rồi, mà cửa phòng vẫn mở, nguyên bầy lao-tá tám chuyện rào rào, nào là chuyện giá cả, chuyện con cái, chuyện thưởng tết, chuyện hốt hụi, hẹn hò đi du lịch, kêu gọi í ới. Vui như sở thú!
Phần đông chúng ta đều đã đọc sách hoặc xem phim về ngành y của Việt Nam Cộng Hòa hoặc các quốc gia tiên tiến, nên chúng ta đều mường tượng cảnh bác sĩ rất “ăn rơ” với ê-kíp mổ: ca phẫu thuật tiến hành trong im lặng, bác sĩ chỉ cần giơ tay ra là trợ lý biết phải đặt vào tay bác dụng cụ nào (kéo, kẹp, dao, v.v.), liên tục lớp lang như vậy cho đến khi ca mổ chấm dứt.
Lầm rồi nghe bà con! Có nằm trên bàn mổ mới thấy… vui ghê (phần ghê nhiều hơn phần vui): ông bác sĩ chính thức thì tui đã biết mặt rồi, mấy ông còn lại là ai, có phải là sinh viên thực tập hay không, tui không hề biết bởi vì đã mang khẩu trang. Trong khi mổ, tui nghe bác sĩ nói đại loại như “Ê, không phải không phải cắt chỗ đó, em cắt chỗ này nè, làm lại đi!”
Trong khi em kia đang “làm lại đi” thì bất giác tui nhìn thấy hai ba cái bọt bóng trong ống truyền dịch từ phía trên cao đang từ từ sắp tiến vào tĩnh mạch mình. Thấy ghê quá, tui báo bác sĩ, bác sĩ quay ra phía cái đám bà tám hô to “Em XYZ gì đó ơi, bệnh nhân báo có bọt bóng trong dây truyền dịch kìa!”
Như có phép mầu, em XYZ bay vào rút vội dây truyền ra để thay thế bằng cái khác. Thật đáng ngưỡng mộ!
Cuối cùng thì vụ mổ xẻ đã xong, đến phần khâu lại. Bác sĩ hỏi ai đó (tui không thấy vì đã có tấm màn nhỏ che tầm mắt) rằng chỉ khâu để chỗ nào. Có tiếng trả lời là em ABC giữ chìa khóa đã ra ngoài ăn trưa chưa vào. Bác sĩ liền lệnh mấy bà tám đi tìm em đó gấp.
Lại như có phép mầu, không lâu sau, chỉ khâu đã xuất hiện. Lần này tui nghe bác sĩ nói với anh bạn khẩu trang “không phải, em phải khâu bên này mới đúng, làm lại đi!”. Sau khi em đó làm lại, và làm xong, bác sĩ gọi chị nào đó ngoài kia, để xin cây kéo cắt chỉ. Im lặng vài chục giây. Lại nghe tiếng bác sĩ nói “không phải kéo này, loại kéo để cắt chỉ đó chị!” Sau đó bác sĩ toại nguyện vì được cung cấp đúng loại kéo.
Thiết nghĩ, tui có quyền liên tưởng rằng trước đó, cái kéo đang ở “vòng ngoài”, tức là chưa được vô trùng. Vui không?
Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang thì tui được đẩy ra khỏi phòng mổ để trở xuống trại giam, xí lộn, trại dưỡng với cái giường trị giá 450k/ ngày trong căn phòng mà cửa toilet bị hư, phòng toilet không có vòi xịt, không có giấy vệ sinh, và không có móc quần áo.
Y tá đẩy băng-ca hậu phẫu vào tận giường, rồi yêu cầu tui tự leo qua giường, với lời nhắn nhủ hết sức ân cần rằng “ráng leo qua cho khéo, không thôi đứt chỉ vết thương mới mổ đó nghe!” Sự ân cần này khiến tui cảm động vô bờ và vui khôn xiết.
Qua hôm sau, tất cả bịnh nhơn ở lầu 2 (trong đó có tui) được lịnh dồn lên lầu 3. Lý do được đưa ra là để tập trung cho dễ quản lý. Phải nói nhơn đạo như vậy, chớ ai đành đoạn mà bảo rằng gần Tết tới nơi, phải thu gom như vậy để lao-tá-sĩ lo lắng việc nghỉ lễ mà không phải trực rải rác nhiều tầng lầu. Đêm đó là đêm vui cuối cùng nơi bịnh viện.
Sáng hôm sau chuẩn bị trả phòng cao cấp để ra về. Bác trai ở giường bên cạnh bị dãn nở phế nang, có lẽ vào giai đoạn cuối nên phải luôn đeo ống oxygen mà vẫn khò khè vật vã. Mấy đêm liên tiếp, bác không thể nằm, mà phải ngồi cúp lưng xuống thì mới có thể thở được. Bác yếu đến nỗi không thể từ giường tự bước xuống xe lăn được. Khi cả phòng chuẩn bị về đón Tết, vị bác sĩ đặc trách trường hợp bác trai ấy hân hoan bước vào phòng, vỗ vai bác dặn dò nhiều lần “Bác nhớ nghỉ ngơi nhé, nghỉ ngơi cho nhiều vào, không được làm gì nặng nhé. Nhớ nghỉ ngơi nhé!”
Vâng, đồng chí hãy yên lòng mà nghỉ ngơi nhé.
Riêng tui, tần ngần ra phía ngoài, chỗ ban-công để xem tập thể lao-tá-sĩ thi kéo co ở dưới sân bịnh viện, với những đợt reo hò động viên của khán giả, mang lại không khí vui tươi năng động. Nhờ đó, bịnh viện mới mất đi cái yên tĩnh êm ru bà rù buồn như chấu cắn.
Xe taxi đang tới, tui lần lần xuống lầu. Văng vẳng đâu đó ở lầu dưới là tiếng tập hát xôn xao, tiếng hẹn hò thăm viếng, tiếng rủ rê đi du lịch xa, thiệt là vui như phiên chợ Viềng!
Một người bạn trong làng mỹ thuật Việt mới cho biết vài thông tin liên quan tới vụ triển lãm tranh bị nghi là giả đang gay cấn tại Sài Gòn hiện nay. Được người kể cho phép, tôi thuật lại những thông tin này, hầu như giữ nguyên cách hành văn của người kể, sau khi đã biên tập một số tên người để đảm bảo tính riêng tư. Tôi không chịu trách nhiệm vể độ xác thực của các thông tin dưới đây vì không thực mục sở thị và cũng chưa tự mình kiểm chứng.
*
Bà A ở Huế, người mẫu một thời của hoạ sĩ B, đã sao chép tranh thiếu nữ của hoạ sĩ B khá nhiều, kể cả “nhái”, và chuyển thể sang sơn mài. Hoạ sĩ B rất giận mà không nói được gì, đành từ bỏ người đẹp này. Bà này có cả một đội ngũ làm đồ giả cổ và chép tranh. Đối với họ làm đồ sơn mài là chuyện vặt.
Chuyên gia của hãng Christie’s và bà A này từng là bạn của nhau.
Con gái của bà A từng là bạn thân của ông C, một Việt Kiều chơi đồ cổ có hạng, trước khi ông này qua đời. Cuối những năm 1980 – đầu 1990, ông C này từng về Việt Nam vơ vét tranh, thời đó vừa rẻ, vừa dễ như bỡn, theo kiểu vừa mua rẻ, vừa xin xỏ đổi chác. Có người cũng cho ông ấy mấy cái tranh nhỏ gì đó của Bùi Xuân Phái. Đổi lại, ông đồ cổ tặng cho mấy thứ lặt vặt, kiểu cái bút, bật lửa xịn của Tây, hoặc chai rượu. Như thế là xong, ông kia tít mắt, các cụ nhà mình thấy rượu là hân hoan, không tham gì và cũng ngại chuyện mua bán.
Mình đã nhìn thấy một bức sơn mài rởm Nguyễn Sáng, do bọn người Việt chuyển thể từ một ký hoạ chân dung thiếu nữ của Nguyễn Sáng sang sơn mài. Nguyễn Sáng đi nét rất mạch lạc và khỏe khoắn, tạo mảng và hình khối rõ ràng nên chuyển sơn mài không mấy khó khăn. Sơn mài của Nguyễn Gia Trí cũng bị làm giả rất nhiều, cả trừu tượng lẫn thiếu nữ vườn xuân. Nỗi buồn lớn nhất của vụ việc này là sau khi các bức tranh rởm đi một vòng, cuối cùng lại bị thải đổ về Việt Nam như hắt lại rác rưởi. Bọn lừa đảo kiếm được tiền xong thì cú lừa cuối cùng ngoạn mục nhất là bán lại cho người Việt Nam có tiền mà ngu ngơ, it văn hoá.
Bây giờ chúng còn to mồm khẳng định đấy là những báu vật vô giá của mỹ thuật Việt Nam, thật khôi hài.
Alexandre-Gabriel Decamps Các chuyên gia (1837)
Đề xuất của tôi:
Bảo tàng Mỹ thuật t/p Hồ Chí Minh nên tổ chức một cuộc đối chất giữa các ông Jean-François Hubert và Vũ Xuân Chung với các hoạ sĩ, chuyên gia sơn mài, sơn dầu và nhà phê bình mỹ thuật Việt Nam ngay tại bảo tàng trước sự hiện diện của bộ sưu tập nói trên.
Trong cuộc đối chất này ông Jean-François Hubert cần đưa ra những bằng chứng dựa vào đó ông khẳng định các bức tranh kia là tranh thật của các danh hoạ Việt Nam.
Các hoạ sĩ và chuyên gia Việt Nam cần đưa ra những bằng chứng dựa vào đó họ kết luận các bức tranh đó là giả.
Một hội đồng do bảo tàng kết hợp với hội mỹ thuật thành phố sẽ đưa ra phán quyết cuối cùng.
Đó là cách minh bạch và thuyết phục nhất để giải quyết vụ lùm xùm này.
http://dantri.com.vn/kinh-doanh/tong-cuc-thuy-san-lam-gia-cong-van-cap-chung-nhan-trai-phep-hon-800-san-pham-20160720085428447.htm
