Lần đầu đi sinh hoạt 'Cà phê thứ 7' gặp gỡ

Lần đầu tiên sinh hoạt "Cà phê thứ 7"

Mạc Văn Trang

Mình đúng là dân ngoại thành, nay mới lần đầu tham dự một buổi sinh hoạt “Cà phê thứ 7”.

Thì ra hình thức sinh hoạt này là sáng kiến của Nhạc sĩ Dương Thụ, người gắn bó với Hà Nội từ thơ ấu; nên ông muốn – như lời ông mở đầu buổi sinh hoạt – làm một cái gì đó nhỏ nhoi để duy trì một kiểu sinh hoạt văn hóa Hà Nội. “Cà phê thứ 7” rất Hà Nội và có gì đó mang phong cách của thị dân Pháp. Đó là nơi gặp gỡ của các tầng lớp thị dân, chủ yếu giới trí thức, để nghe giới thiệu những nghiên cứu, sáng tạo mới về khoa học, văn học, âm nhạc, hội họa… và cùng nhau vừa dùng cà phê vừa trao đổi một cách tự do, thoải mái, thân thiện…một kiểu văn minh tình thần của người dân đô thị.

Buổi sinh hoạt hôm nay, PGS TS Đinh Khắc Thuân trình bầy TƯ LIỆU VÀ LỊCH SỬ VỀ NHÀ MẠC, một phần lấy từ Luận án Tiến sĩ ông bảo vệ tại Pháp và một phần những nghiên cứu mới gần đây. Ông trình bầy vắn tắt hơn 1 giờ và phần trao đổi hơn một giờ, sôi nổi, liên tục đến hơn 5 giờ chiều mới dừng. Không ngờ một vấn đề chuyên sâu về lịch sử mà mọi người lại quan tâm sâu sắc đến vậy. Có vài điều thú vị:

- Từ 1945 đến gần đây, dưới chính thể cách mạng, nhưng các sử gia viết sách giáo khoa từ phổ thông đến đại học, khi viết về nhà Mạc vẫn theo y như các sử quan thời phong kiến Lê - Trịnh, không tìm kiếm các tư liệu khách quan mới mà chỉ chép theo sách cũ và bình luận theo kiểu tuyên giáo. Đã bị sử gia cũ quy gán cho là “ngụy” thì mọi cái đều xấu xa, không công nhận là một triều đại (?).

- Những sử liệu từ sách của nhà Minh, nhà Thanh mà thư viện của Pháp lưu giữ được, cũng như nghiên cứu gần 200 văn bia thời Mạc, nghiên cứu các gia phả, các di tích đình, chùa, tượng, các hoa văn chạm khắc, đồ gốm… thời Mạc đã cho thấy sức sống của cả một triều đại. 

Có những chi tiết thú vị:

+ Thời Lê ruộng đất thuộc nhà vua, vua phân cho các quan cai quản (quan điền); thời Mạc thực hiện “quân điền”, chia ruộng về đến các làng và có quyền mua bán ruộng…

+ Thời Mạc chấn hưng Phật giáo và chủ trương Đạo Phật, Nho, Lão “đồng nguyên”, phát triển Đình làng, Đạo quán, xây nhiều chùa… Các bia đều ghi khuyến Thiện, tích Thiện…Các vợ vua, hoàng thân đều chăm lo xây chùa, làm việc thiện. Có lẽ vì thế, sau khi nhà Mạc cai quản đất nước, chỉ dăm năm, thiên hạ thái bình, thịnh trị… 

+ Lần đầu tiên các thợ thủ công làm đồ gốm được ký tên vào sản phẩm, thể hiện tôn trọng sáng tạo cá nhân…

+ Nhà Mạc cũng khuyến khích Thiên Chúa giáo, còn tìm thấy lá thư vua Mạc gửi thư cho linh mục nói về giảng Đạo và có một công chúa nhà Mạc theo Thiên chúa giáo…

+ Mọi người đều tâm đắc với lời di chúc nổi tiếng của Đại thần Mạc Ngọc Liễn: Cấm không được mời người Minh vào trong nước, làm dân ta lầm than cực khổ, đó là cái tội lớn không gì bằng! Có lẽ nhờ thế, 6 đời vua nhà Mạc ở Cao Bằng 90 năm, dù khó khăn, nhưng quyết không để quan quân nhà Minh, Thanh vượt sang biên giới nước ta, Thác Bản Giốc, Ải Nam quan và giải biên cương tổ quốc phia Bắc vân nguyên vẹn…

Có nhiều vấn đề các cử tọa nêu ra trao đổi sôi nổi, nhưng được xem như những gợi mở cùng tiếp tục suy ngẫm, nghiên cứu… Ỏ đây không ai có thẩm quyền kết luận dứt khoát thế này hay thế kia…

Điều thú vị nữa là trong buổi sinh hoạt này gặp được bao nhiêu anh em họ Mạc, gốc Mạc và nhiều bạn bè quý mến, như TS Nguyễn Xuân Diện, nhà văn Vũ Ngọc Tiến, TS Nguyễn Quang A … Đặc biệt, lúc ra khỏi phòng họp, gặp một phụ nữ nhỏ nhắn, giản dị, nắm tay mình, bảo: bác biết em không, bác vẫn hay vào trang FB của em và coment…Nhìn quen quá, hóa ra chị Lê Thị Minh Hà, vợ anh BA SÀM - Nguyễn Hữu Vinh, vẫn “gặp” trên hình ảnh! Ôi người phụ nữ quá mảnh mai, nhìn yếu đuối thế này mà phải gồng mình lên, đem hết nghị lực và trí tuệ ra để chống chọi với bao nghịch cảnh, đòi công lý cho chồng. Anh Ba Sàm bị bắt giam hơn một năm rồi, nhà cầm quyền vẫn không tìm ra chứng cứ kết tội, cũng giống như trường hợp Bọ Lập, nhưng anh vẫn chưa trả tư do? Mỗi chúng ta đặt vào hoàn cảnh của anh chị càng thấy bức bối, xót xa…

12/12/2015

M.V.T

Một số hình ảnh tại cuộc tọa đàm:

 Nhà văn Vũ Ngọc Tiến - một người chuyên viết tiểu thuyết lịch sử

  

Bài và ảnh: Mạc Văn Trang 

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Làm báo trong kỷ nguyên số: Đổi mới đi cùng thách thức

Sự thích nghi với xu hướng dẫn đến hàng loạt thay đổi từ nhận thức đến kỹ năng, các tác động đối với hoạt động nghề nghiệp, thực trạng và thử thách… là những vấn đề nóng được nêu ra xoay quanh chủ đề “Người làm báo trong kỷ nguyên số” do Trung tâm Bồi dưỡng Nghiệp vụ báo chí – Hội Nhà báo Việt Nam và Tạp chí Nghề báo phối hợp tổ chức tại TPHCM ngày 25.4 với hơn 30 tham luận và sự quan tâm, tham gia của nhiều cơ quan báo đài Trung ương, địa phương trên cả nước.

Chủ tọa buổi hội thảo: Đ/c Huỳnh Dũng Nhân, Phạm Quốc Toàn, Đinh Thị Thúy Hằng, Nguyễn Thành Lợi (từ trái qua)

Xu hướng toàn cầu

“Vừa làm vừa điều chỉnh” là nhận định của Ông Phạm Quốc Toàn – Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam trước thực tế nền tảng kỹ thuật, kỹ năng tác nghiệp, tổ chức hoạt động ở các tòa soạn cũng như nền tảng văn hóa báo chí chưa thực sự hoàn thiện để thích ứng với thời đại kỷ nguyên số. Dẫu vậy “đổi mới là tất yếu” – ông khẳng định. Đơn cử như trong một chuyến làm việc với lãnh đạo Đà Nẵng cùng đoàn báo chí Thái Lan, ông nhận thấy, chỉ trong 10 phút, các phóng viên nước bạn đã đăng tải thông tin ban đầu về cuộc gặp gỡ lên các trang điện tử, tin bài sâu thì được “để dành” cho sóng truyền hình tối cùng ngày. Cùng quan điểm trên, Phó Giáo sư – Tiến sĩ Đinh Thị Thúy Hằng – Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí - Hội Nhà báo Việt Nam cho biết “báo chí Phương Tây hiện đại hoạt động theo chiến lược “số đi đầu” nghĩa là thông tin khi phóng viên thu thập sẽ được xuất bản trước hết trên mạng, sau đó mới được xử lý cho báo in, hoặc phát thanh, truyền hình”. 

Việc phát triển báo điện tử, xây dựng một tòa soạn đa phương tiện, tận dụng các công cụ mạng xã hội để thu thập, sản xuất và đưa thông tin tới người đọc một cách nhanh nhất và đa chiều về thông tin đang xảy ra là xu hướng thời đại của báo chí hiện nay thay cho kiểu cũ. Bước chuyển này “cần sự thay đổi mạnh mẽ” là ý kiến chung của các đại biểu tham dự hội thảo. Nhà báo Đỗ Danh Phương - TBT báo Người lao động cho biết “Tòa soạn đa phương tiện là hiện thực, một phóng viên, một biên tập viên vừa làm báo giấy, vừa làm báo điện tử, vừa làm truyền hình cũng là thực tế yêu cầu công việc. Hình thức đó đang được tổ chức tại báo Người Lao Động. Để hoạt động nhuần nhuyễn như hôm nay, tòa soạn đã phải mất hơn một năm thay đổi về nhận thức, kỹ năng.” 

Hội thảo thu hút rất nhiều đại biểu tham dự từ HNB Phía Bắc và phía Nam

Nói về bước phát triển báo điện tử tại đơn vị mình, Nhà báo Nguyễn Đại Bàng – TBT báo Du lịch chia sẻ “Thay đổi từ trang thiết bị đến nhận thức của cơ quan báo chí, sau nữa là đổi mới tư duy, kỹ năng của phóng viên… trở thành tòa soạn đa phương tiện. Song để thay đổi tư duy, nhận thức đến phương pháp từ cách làm báo kiểu cũ chỉ tập trung vào kỹ năng riêng sang kiểu mới là điều không hề dễ dàng.” Cùng nhận định với quan điểm trong một tòa soạn muốn vừa làm báo in, báo giấy, báo hình là rất khó, Ông Dương Vũ Thông – Hội Nhà báo TPHCM nhận định “Đó là do cơ chế, ràng buộc cần tháo gỡ. Ngay chính các trường đại học chủ yếu vẫn đào tạo các nhà báo tương lai thiên về báo viết, còn báo hình và báo mạng chưa thực sự chuyên sâu.”

Thực tế đã thấy, các trang báo điện tử tiên phong như Vnexpress, VietNamNet, Dân trí… luôn cập nhật thông tin nhanh, phong phú, giao diện đổi mới cùng một lượng độc giả rất ổn định. Bên cạnh các ấn phẩm báo in, các tờ như Tuổi Trẻ, Thanh Niên, hay truyền hình như VTC,… cũng từng bước phát triển chuyên nghiệp trang báo điện tử riêng. Ngay cả các tờ báo địa phương, dù trang điện tử được xây dựng chỉ sơ khai là phiên bản từ báo in, song cũng đang vào cuộc. Thế mới thấy, dù xuất phát từ báo in, phát thanh hay truyền hình, thì việc sở hữu thêm một trang báo điện tử là điều tất yếu. “Ở Việt Nam chỉ còn rất ít các cơ quan báo địa phương chưa có trang điện tử, hoặc đang trong quá trình xây dựng” - bà Thúy Hằng cho biết.

Thách thức đặt ra

Nói về mặt trái của nghề báo trong kỷ nguyên số, Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân – Phó Chủ tịch Hội Nhà báo TPHCM – TBT Tạp chí Nghề báo cho biết “Công nghệ thông tin trong kỷ nguyên số có thể đem những câu chuyện của giải Nobel hay chuyện của khoa học viễn tưởng đến với bạn đọc nhưng cũng có thể đem cả những chuyện thâm cung bí sử, những chuyện chó cán xe, chuyện phòng the, hậu trường văn nghệ sĩ… vào thực đơn thông tin của một bộ phận bạn đọc”. 

Đ/c Đào Kim Phú - Cục trưởng cục PT-TH và TTĐT phía Nam

Đứng ở góc độ là một bạn đọc thường xuyên của các trang báo điện tử, Ông Đào Kim Phú – Trưởng cơ quan đại diện phía Nam Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử chia sẻ “ Từ người đọc báo truyền thống cầm tờ báo chuyển sang đọc báo trên điện thoại, ipad… là một tiện ích rõ ràng. Song, tôi băn khoăn nhất ở tính chính xác. Với việc đăng tải thông tin vô tội vạ của một số trang điện tử, đã tạo nên cho độc giả cảm giác phải cảnh giác, đề phòng với thông tin.” Ông nhấn mạnh “Chúng ta đang ở thời điểm vội vàng phát triển với những thông tin cướp giết hiếp, gieo những văn hóa không lành mạnh. Sản phẩm báo chí có tốt là do ở người sản xuất, là do đào tạo, cách nghĩ, cách làm của giới trẻ”. 

Nói về vai trò của phóng viên đối với báo chí hiện đại, Nhà báo Phạm Thục nhận thấy “Phóng viên làm báo điện tử rất cần nhanh, nhưng cũng phải hiểu rằng thông tin đi rất nhanh, qua nhiều ngõ ngách và chuyển thể rất nhiều. Khi bài viết đưa ra xã hội, đầu tiên là đạo đức của người viết, sau nữa là tập thể vì tác phẩm đăng báo dù là báo giấy hay báo điện tử cũng không phải là sản phẩm của cá nhân”. Chị ví von “mỗi người cần tự trang bị một cái thắng để đạp thắng lại”. 

Là một nhà báo, đồng thời là giảng viên thân thiện với sinh viên, Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân chia sẻ thực trạng “Khi các báo truyền thống hầu như ổn định, ít có những thay đồi đáng kể thì sinh viên báo chí ra trường hầu như chỉ còn cánh cửa rộng mở ở các báo mạng, trang tin điện tử,… Một số nhà báo trẻ cũng tâm sự phải biết theo gu của báo mới được đăng, viết như thầy cô dạy ở trường thì chỉ có… treo niêu”. 

Góp vào một lời khuyên dành cho những phóng viên trẻ, nhà báo Quang Quý – báo Nhân Dân cho biết anh có hướng dẫn một nhóm các bạn sinh viên báo chí thực tập, khi các bạn nộp bài, anh nhận được rất nhiều thông tin, ảnh được lấy từ trên mạng. Từ đó, anh nhận thấy “Phóng viên trẻ tiếp cận công nghệ nhanh là rất tốt, nhưng sau đó lại bị phụ thuộc vào internet.”

Nhà báo Hoài Nam – Trưởng Ban Thư ký biên tập Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM cũng nhìn nhận đó là con dao 2 lưỡi, bởi lẽ “Thói ỷ lại và tính lười biếng sẽ hình thành và lớn lên từ đây, thế mới có chuyện sai thông tin, cắt ghép, xào bài…”. 

Ở một góc nhìn bao quát hơn, Ông Phạm Quốc Toàn cho rằng mặt trái của kỷ nguyên số, khi thông tin thiếu chính xác, giật gân, câu khách hay chuyện vi phạm bản quyền chính ở trước hết đạo đức nghề nghiệp – “là vấn đề nóng khiến xã hội bức xúc, những người làm báo chân chính xấu hổ”. Vấn đề quản lý báo chí cũng còn nhiều bất cập vì sự việc đã tồn tại một thời gian dài vẫn chưa có tờ báo nào bị xử lý mạnh tay. 

Đó cũng chính là khó khăn của người làm báo điện tử hiện nay được Nhà báo Đỗ Danh Phương nhắc đến “sự phát triển của nhiều trang báo điện tử dẫn đến cạnh tranh thông tin. Có tình trạng tin, bài vừa đăng lên báo điện tử đã bị trang báo khác, hay nhiều trang thông tin tổng hợp sao chép rất nhanh trong khi những tờ báo chân chính đã phải vất vả mới có được thông tin đó”.

Ông Alex Titolo - Tùy viên văn hóa, báo chí của Tổng Lãnh sự quán Mỹ tại TP.HCM, khách mời của hội thảo, cho biết ở Mỹ cũng có sự chuyển đổi mạnh mẽ từ báo in sang báo điện tử. Các tòa soạn báo chí đều phải tìm cách thích nghi, đưa thông tin phù hợp với nhu cầu, thói quen của người đọc.

Giải pháp phổ biến của các tòa soạn Mỹ như Washington Post hay New York Times đang thực hiện để cạnh tranh thông tin trên báo điện tử là bên cạnh sản xuất các tin bài quốc tế, họ còn ưu tiên nhiều tin bài liên quan đến địa phương mà mình đang sống, đồng thời tiếp cận các đối tượng phù hợp đề khai thác quảng cáo. Song ông khẳng định “mục đích của báo chí không phải tìm kiếm quảng cáo, báo chí dù sử dụng ở phương tiện nào thì cũng phải đảm bảo vai trò thông tin chính xác, không thiên vị độc giả.”

Ngọc Trường

Nguồn tin: Theo nghebao.org

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Thảm họa "Big Bang Châu Á" - cả thế giới rung chuyển

• Hiểm họa núi lửa "thiên đường" chờ ngày bùng nổ
• Hình ảnh mới nhất về siêu núi lửa Hawaii
• Núi lửa tại Chile bất ngờ phun trào sau hàng thập kỷ im lìm

Sự kiện làm cho tất cả các phong vũ biểu ở Luân Đôn giật cao lên gấp 7 lần và cả thế giới rung chuyển trong vài phút.

Krakatoa là một ngọn núi lửa còn hoạt động trên vành đai lửa Thái Bình Dương. Nó đã hình thành nên một hệ thống quần đảo gồm bốn đảo chính tại eo biển Sunda của Indonesia, giữa đảo Sumatra và đảo Java.

 

“Vụ nổ Big Bang” ngày 27 tháng 8 năm 1883, là một trong những thảm họa tồi tệ nhất của lịch sử nhân loại. Nó đã cướp đi sinh mạng của 36.417 người, phá hủy toàn bộ 165 ngôi làng và thành phố, làm 132 ngôi làng bị tàn phá nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nhiều khu vực trên thế giới.

 

Lật lại sự kiện “Vụ nổ Big Bang Krakatoa”

 

Sơ đồ của đảo Krakatoa trước khi nó phun trào ngày 27 tháng 8.

 

Núi lửa Krakatoa hoạt động mạnh mẽ nhất trong hai ngày 26, 27 tháng 8. Mặc dù từ tháng 5, nó đã bắt đầu có những dấu hiệu phun trào. Vụ nổ đầu tiên xảy ra vào lúc 17 giờ 07 phút (giờ địa phương) ngày 26 tháng 8. Không lâu sau đó, hàng loạt các vụ phun trào với cường độ thấp hơn đã xảy ra liên tục, trung bình 10 phút lại có một đợt phun trào dung nham nhưng sức công phá không lớn. 

Vụ phun trào thứ hai, thứ ba xảy ra vào lúc 5 giờ 30 phút và 6 giờ 44 phút (giờ địa phương) ngày 27 tháng 8. Và đến 10 giờ 02 phút, vụ nổ thứ tư đã tạo ra một đợt sóng thần với sức tàn phá ghê gớm. Trong vòng một giờ sau đó, sóng đạt đến độ cao đỉnh điểm 37m, phá hủy hàng trăm làng mạc, thị trấn. Và đến 10 giờ 52 phút, nhiều vụ nổ nhỏ hơn tạo ra những cuộn xoáy hình nón với các đợt sóng khá lớn trên biển. Sự sụp đổ cuối cùng của "bức tường" Krakatoa diễn ra vài giờ sau đó, vào lúc 16 giờ 38 phút.

 

Quá trình tiếp cận eo biển Sunda của sóng thần.

 

Âm thanh của vụ nổ đạt tới 180dB (dB là đơn vị đo cường độ âm thanh) ở khoảng cách 160km. Bất cứ ai trong khoảng cách 20km đã phải chịu cường độ âm thanh 200dB, trong khi giới hạn tối đa của thính giác chúng ta là 115dB. Những chấn động của nó có thể cảm nhận thấy ở thành phố Perth, Australia - cách xa đó tới 3.110 km và thậm chí cả ở đảo Rodriges gần Maurice - cách xa nơi thảm họa xảy ra 5.000 km. 

Thậm chí, nó còn làm cho tất cả các phong vũ biểu (dụng cụ dùng để đo áp suất khí quyển) ở Luân Đôn giật cao lên gấp 7 lần và cả thế giới rung chuyển trong vài phút.

 

 

 

Với chỉ số phun trào ở mức độ 6, sức nổ của núi lửa này tương đương 200 megaton, gấp 13.000 lần sức công phá của quả bom nguyên tử Little Boy (13 đến 16 kiloton) ném xuống thành phố Hiroshima tháng 8 năm 1945. Vụ phun trào này đã làm các khối đá, tro bụi và đá bọt bắn ra xa 25 km.

Ước tính các vụ phun trào cuối cùng, lượng đá bọt bắn ra cũng cao tới khoảng 34 đến 50 dặm trên bầu trời (54 đến 80km). Lượng bụi trải dài tới 3.000 dặm (4.828 km) trong 10 ngày sau đó, toàn Trái Đất bị bao chùm bởi khói bụi của vụ nổ này. Lưu huỳnh trong tro phản ứng với ozon khí quyển gây ra cảnh hoàng hôn sống động trên toàn thế giới. Nhiệt độ toàn cầu giảm xuống và sự gián đoạn khí hậu kéo dài tới 5 năm.

 

Cảnh hoàng hôn sống động sau vụ nổ Krakatoa (ảnh minh họa).

 

Mức độ ngập lụt từ thảm họa sóng thần và sự sụp đổ của núi lửa Krakatoa.

 

Hình ảnh được ghi nhận bởi các đồng hồ đo thủy triều tại San Francisco, Honolulu và tại cảng Moltke, Nam Georgia, Mỹ.

 

Trong khoảng mười giờ đồng hồ, đảo Rakata đã thay đổi đáng kể.

 

Bảy tuần sau khi Krakatoa phun trào.

 

Bản đồ hiển thị phần còn lại của đảo.

 

Và dưới đây là video sử dụng phương pháp hình ảnh stop motion (các hình ảnh liên tục) để diễn tả lại toàn bộ thảm họa này.

 

Theo M.H.L

Phần nhận xét hiển thị trên trang

5 cuộc Đại Tuyệt chủng đáng sợ trong lịch sử Trái đất

• 6 loài động vật có khả năng hồi sinh trong tương lai
• Những loài vật tuyệt chủng do bàn tay con người
• Hành trình diệt vong của Trái đất từ quá khứ đến tương lai

Ngược dòng lịch sử tìm hiểu về 5 cuộc Đại Tuyệt chủng trên Trái đất và đi tìm lời giải cho cuộc Đại Tuyệt chủng thứ 6.

Trong suốt 4 tỉ năm lịch sử, Trái đất đã trải qua không biết bao nhiêu lần biến động và tất cả những lần thay đổi đó đều góp phần tạo nên một hành tinh sống tuyệt vời như ngày nay. 

Đã có lần Trái đất tưởng chừng như đã đến Ngày Tận thế khi trải qua những lần “trở mình khó chịu” của thiên nhiên. Nhưng cuối cùng, Hành tinh Xanh vẫn chứng minh được sức sống mãnh liệt của mình khi vẫn đứng vững sau 5 cuộc Đại Tuyệt chủng…

1. Tuyệt chủng Ordovic - Silur

Đây là cuộc Đại Tuyệt chủng đầu tiên, xảy ra cách đây 440 - 450 triệu năm. Trong giai đoạn này có nhiều cuộc tuyệt chủng liên tiếp xảy ra tiêu diệt 17% số họ, 50% số chi và được coi là cuộc tuyệt chủng lớn thứ hai trong lịch sử nếu tính theo số loài bị tiêu diệt.

Vào kỷ Ordovic, khoảng 49% các chi động vật biển đã biến mất hoàn toàn khi cuộc tuyệt chủng kết thúc, các ngành động vật khác cũng suy giảm đi nhiều. Đến nay, giả thuyết về nguyên nhân cuộc tuyệt chủng được chấp nhận nhiều hơn cả là vụ nổ tia gamma của một ngôi sao gần Trái đất làm cho carbon dioxide trong khí quyển sụt giảm mạnh. Điều này đã ảnh hưởng tới Trái đất, tạo ra một thời kỳ băng hà kéo dài 0,5 - 1,5 triệu năm.

Sự tăng giảm của mực nước biển qua các kỷ băng hà liên tiếp theo chu kì đã tạo nên nhiều “hốc sinh thái” trên lục địa. Sự đa dạng sinh học suy giảm dần, đặc biệt các loài có môi trường sống bị hạn chế ở vùng thềm lục địa và nhiệt đới cũng chịu ảnh hưởng lớn.

Vào thời gian kết thúc, sông băng tan chảy đã làm cho mực nước biển dâng lên. Từ đây, các bộ, họ còn sống sót bắt đầu hồi phục, cùng với đó, sự đa dạng sinh học sẽ gia tăng, mở ra một kỷ mới.

2. Tuyệt chủng Devon 

Đã có những bằng chứng khảo cổ cho thấy, đây là cuộc tuyệt chủng liên hoàn có thể đã kéo dài đến 20 triệu năm. Cuộc tuyệt chủng bắt đầu cách đây khoảng 360 triệu năm, ngay trước thời điểm chuyển giao giữa kỷ Devon sang kỷ Cacbon. 

Trước lúc bước vào cuộc tuyệt chủng, lục địa là mảnh đất của thực vật bậc thấp và những loài côn trùng đầu tiên, còn đại dương là nơi có các rạn san hô khổng lồ chiếm ưu thế và sự tiến hóa mạnh mẽ của các loài cá đang diễn ra. 

Theo nhà cổ sinh học McLaren, một thiên thạch có đường kính lớn đã va chạm với Trái đất, gây nên những đợt sóng thần, tàn phá hệ sinh thái bờ biển, đồng thời gây xáo trộn các tầng biển sâu. 

Một nguyên nhân khác là sự phát triển mạnh mẽ của thực vật đã làm giảm CO2, khiến khí hậu trở nên lạnh hơn, nhiều sinh vật không thích nghi được đã bị tiêu diệt. 

Các sinh vật biển là nạn nhân chủ yếu: những rạn san hô - ngôi nhà của sinh vật biển chết hàng loạt kéo theo sự tuyệt chủng của rất nhiều loài. Ước tính có khoảng 19% số họ, 50% số chi và 70 % số loài đã bị tuyệt diệt trong cuộc tuyệt chủng này.

3. Tuyệt chủng Permi - Trias

Đây là sự kiện tuyệt chủng khủng khiếp nhất trong lịch sử khi đã tuyệt diệt phần lớn sinh vật trên Trái đất, thiết lập lại gần như toàn bộ hệ thống sinh giới. Các nhà cổ sinh cho biết đã có đến hơn 90% sinh vật biển và 70% sinh vật trên cạn đã bị xóa sổ hoàn toàn.

Các bằng chứng khảo cổ cho thấy, nguyên nhân chính của hiện tượng trên là do sự vận động kiến tạo mạnh mẽ của lớp vỏ Trái đất, gây nứt gãy, dồn nén các mảng lục địa. 

Sự phun trào magma lên bề mặt Trái đất đã nhấn chìm tất cả trong biển lửa. Bên cạnh đó, bụi và khí carbonic tràn ngập không khí, gây hiệu ứng nhà kính khiến Trái đất càng trở nên nóng hơn bao giờ hết. Dưới đại dương, các dòng hải lưu thay đổi đã làm biến mất nhiều hệ sinh thái, sự sống trở nên vô cùng mong manh. 

Một nguyên nhân nữa được cho là góp phần gây ra vụ đại tuyệt chủng đẫm máu này là sự va chạm của thiên thạch có bán kính 500km với Trái đất. Vết tích của vụ va chạm này được tìm thấy ở Nam Cực năm 2006 bởi các nhà khoa học thuộc trường Đại học Tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ.

Phải mất một thời gian rất lâu sau đó, sự sống mới được khôi phục lại dần dần từ những sinh vật nhỏ may mắn sống sót trong đó có một số nhóm bò sát.

4. Tuyệt chủng Trias - Jura

Đây là cuộc tuyệt chủng đánh dấu ranh giới giữa kỷ Trias và kỷ Jura, xảy ra cách đây 199,6 triệu năm. Cuộc Đại Tuyệt chủng này có tác động sâu sắc đến đời sống sinh vật trên đất liền và trong lòng đại dương.

Nhiều loài động vật có xương sống trong đại dương và bò sát biển đã biến mất, ngoại trừ thằn lằn cá, thằn lằn chân chèo. Các động vật không xương như ngành tay cuốn, ngành thân mềm, lớp lưỡng cư và đặc biệt là bò sát phụ lớp thằn lằn cổ (trừ khủng long) ở đất liền cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Khoảng 23% số họ, 48% số chi đã bị tuyệt chủng.

Người ta vẫn chưa chắc điều gì đã gây ra sự kiện tuyệt chủng cuối kỷ Tam Điệp. Các nhà khoa học dự đoán, một hiện tượng phun trào núi lửa lớn đã xảy ra. Tuy nhiên gần đây, các nghiên cứu đã chỉ ra khá chính xác khoảng thời gian cuộc tuyệt chủng diễn ra và vụ va chạm của sao băng tạo nên hồ Manicouagan (Canada). Bằng chứng này chứng minh, có thể chính vụ va chạm là nguyên nhân trực tiếp khơi mào cuộc tuyệt chủng này.

Sự kiện tuyệt chủng đã loại bỏ nhiều loài động vật lớn trên Trái đất, tạo điều kiện cho khủng long thống trị hành tinh suốt kỷ Jura và kỷ Phấn Trắng (Creta). Khủng long làm chủ toàn bộ mặt đất, trong khi đó các vùng nước ngọt là địa phận của tổ tiên loài cá sấu ngày nay (thuộc lớp phụ thằn lằn), nhóm thằn lằn cổ rắn và thằn lằn cá trở thành bá vương biển cả.

Cuộc tuyệt chủng mở ra thời kì cực thịnh của bò sát với sự thống trị của khủng long.

Tuy nhiên, khi thời đại của bò sát đang vô cùng thịnh vượng thì Trái đất gặp thảm họa tiếp theo - cuộc đại tuyệt chủng Creta - Paleogen.

5. Tuyệt chủng Creta - Paleogen

Sự kiện tuyệt chủng này xảy ra vào cuối kỷ Creta cách đây khoảng 66,5 triệu năm, đánh dấu sự kết thúc của Đại Trung sinh và bắt đầu Đại Tân sinh bằng kỷ Paleogen. Khoảng 17% số họ, 50% số chi và 75% số loài đã bị tuyệt chủng sau biến cố này.

Dựa trên các bằng chứng khảo cổ được tích lũy qua quá trình nghiên cứu, các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng, sự kiện tuyệt chủng này là do một hoặc nhiều thảm họa đồng thời gây ra, như sự tác động mạnh mẽ của các thiên thạch (tạo nên các hố Chicxulub ở Mexico, Boltysh ở Ukraina) hoặc do mực nước biển tụt xuống, núi lửa phun trào mạnh mẽ tạo ra hiện tượng “bẫy Deccan” tàn phá nghiêm trọng sinh quyển Trái đất.

Các sự kiện địa chất đó đã làm giảm lượng ánh sáng và mức độ quang hợp, dẫn đến sự phá hủy hệ sinh thái Trái đất trên quy mô lớn. Khí hậu khô hơn, chuỗi thức ăn cũng bị phá vỡ. 

Khủng long là loài động vật có xương sống bị ảnh hưởng đầu tiên khi môi trường thay đổi, sự đa dạng loài giảm đáng kể. Cùng với đó, một số loài thực vật, động vật không xương sống cũng biến mất trên Trái đất, tạo điều kiện cho lớp thú phát triển và dần chiếm ưu thế. 

Cuộc tuyệt chủng kỷ Creta - Paleogen mang tính chất không đồng đều. Có những sinh vật bị tuyệt chủng hoàn toàn, một số khác chịu ảnh hưởng nặng nề, số còn lại hầu như không chịu tác động đáng kể nào.

6. Liệu có xuất hiện một cuộc Đại Tuyệt chủng thứ 6?

Tất cả các cuộc tuyệt chủng trong lịch sử đều do thiên nhiên gây ra, diễn ra có tính chu kỳ. Mỗi sự sụp đổ đồng thời mở ra một kỷ nguyên mới, tạo điều kiện phát triển cho nhiều sinh vật có sức sống mạnh mẽ. Câu hỏi được các nhà khoa học đặt ra là, liệu cuộc Đại Tuyệt chủng thứ 6 có xuất hiện?

Và thực tế, nó đang có dấu hiệu manh nha bắt đầu… Lần này không phải do thiên nhiên nữa, mà chính con người đang tiến hành cuộc “tự sát”. Sẽ không phải là núi lửa phun trào, thiên thạch va chạm, mực nước biển thay đổi đột ngột, mà là ô nhiễm môi trường, suy thoái sinh cảnh, mất cân bằng sinh thái, biến đổi khí hậu… 

Tốc độ tuyệt chủng hiện nay nhanh gấp 4.000 lần thời kì khủng long, mọi tác động của con người đều để lại hậu quả nặng nề cho thiên nhiên, khó có thể phục hồi lại. Việc khai thác quá mức các nguồn tài nguyên mà không bảo tồn, gìn giữ đã làm mất dần đi sự sống của toàn bộ sinh giới.

Các nhà khoa học dự đoán, nếu tình hình vẫn tiếp tục tiếp diễn, chưa đầy một thế kỷ nữa, cuộc tuyệt chủng hàng loạt sẽ chính thức bắt đầu, con người rồi sẽ chịu chung số phận với những loài khủng long. Nhưng liệu, sau cuộc tuyệt chủng đó, con người có may mắn sống sót và sự sống được khôi phục lại hay không?

* Bài viết sử dụng tư liệu tham khảo từ các nguồn: BBC, Wikipedia...

Phần nhận xét hiển thị trên trang