Còn ai yêu Tiếng Việt vỡ nát?

Bàn về các lỗi trong nói, viết tiếng Việt hiện nay thì nhiều vô thiên lủng, viết cả chục bài cũng chưa hết. Mà có ai nghe ra chăng? Hay lại cho rằng nhiều chuyện, rằng rảnh quá, rằng rách việc? Không nói ra thì tức, tiếc, bực và buồn quá.

TIẾNG VIỆT VỠ NÁT

TQ NAM

Trên báo Văn nghệ số 34, ra ngày 24/8/2019 có bài“Vọng ngoại – Một tư tưởng nô lệ về văn hóa” của tác giả Trần Bảo Hưng phê phán một số trường hợp nói, viết và sử dụng sai từ đang phổ biến hiện nay trong xã hội, tôi xin được có đôi điều trao đổi, bàn lại và bàn thêm. Nhìn chung tôi đồng ý với tác giả bài viết, nhưng thật ra có những cái đã bị phê phán từ rất lâu rồi nhưng … Và cũng có cái tôi không đồng ý.

*

Đầu tiên là cấu trúc làm bởi ai. Nhớ nhiều chục năm trước ông Cao Xuân Hạo đã từng lên tiếng, có điều khi đó cách viết nầy chưa phổ biến lắm, nhưng đôi năm trở lại đây thì nở rộ, không chỉ ở các trang mạng lá cải, tay mơ viết mà có cả ở các trang mạng nghiêm túc, bài do những bậc khoa bảng (trong và ngoài nước) viết. Thật ra đây không phải là vọng ngoại mà (gọi cho đúng tên) là dốt tiếng Việt. Người ta cứ thấy cấu trúc trong tiếng Anh “be do something by someone” là dịch ngay là “làm bởi ai” mà không thấy là tiếng Việt không có cấu trúc bị động. Thử hỏi trong sinh hoạt hằng ngày có ai nói “Con chuột bị ăn bởi con mèo”? Hay ai ai cũng nói “Con mèo ăn con chuột”? Tức chủ ngữ (ngữ pháp) tiếng Việt cũng phải là chủ thể của hành động (ngữ nghĩa). Cấu trúc bị động có trong các ngôn ngữ Ấn-Âu, ai biết tiếng Anh, Nga, Pháp thì thấy rất rõ điều nầy. Cứ thấy người Anh nói, viết có “by” là liền phun ra “bởi” mà không thèm để ý tới “by” trong cấu trúc nầy người Anh muốn chỉ chủ thể hành động không là chủ ngữ của câu (trong tiếng Pháp thì có từ par, tiếng Nga thì danh từ ở cách Năm). Từ “bởi” trong tiếng Việt dùng để chỉ nguyên nhân, xin mời xem Từ điển tiếng Việt (nxb KHXH, 1988, Hoàng Phê chủ biên, tr 102) giải thích nghĩa từ bởi ra sao:

“Bởi”: k. 1 (thường dùng trước một cấu trúc chủ ngữ-vị ngữ) (chữ viết đậm là do người dẫn nhấn mạnhtừ biểu thị điều sắp nêu ra là lý do hoặc nguyên nhân của một việc được nói đến; vì). bởi anh chăm việc canh nông, cho nên mới có bồ trong bịch ngoài (cd.). 2 Từ biểu thị điều sắp nêu ra là người hay vật gây ra trạnh thái đã nói đến. Bị trói buộc bởi tập quán cũ. Trăng lu vì bởi đám mây… (cd.).

Thật ra trong các từ đển Anh-Việt từ by còn có nghĩa là của.

Ví dụ: inspected by xyz phải dịch là kiểm định của xyz chứ không dịch là kiểm định bởi xyz.

“By” còn có nghĩa là bằng. Ví dụ: made by iron nghĩa là làm bằng sắt chứ không là làm bởi sắt.

Hãy thử so sánh thì sẽ thấy cách dùng khác nhau của từ “by” với từ “bởi”:

1.  BY trong tiếng Anh luôn liền sau nó là một danh từ hay một cụm danh từ/danh ngữ (danh từ và tính từ có chức năng tính ngữ) chỉ chủ thể hành động. PAR trong tiếng Pháp cũng y vậy.

2.  BỊ/ĐƯỢC/BỞI trong tiếng Việt luôn liền sau nó là một cụm Chủ-Vị.

Để rõ hơn về Bị, được, bởi tôi xin trích một đoạn của ông Cao Xuân Hạo hết sức thú vị như sau: “Động từ “được” đặt trước một động từ khác diễn đạt các ý nghĩa nói rằng đó là một mối lợi mà chủ thể được nhận (un avantage reçu) hay một kết quả may mắn mà chủ thể thu được (un heureux résultat obtenu):

- Người ấy được khen.

- Tôi được đi xem hát.

Ba động từ “bị”, “mắc”, “phải” đặt trước một vị từ khác diễn đạt cái ý nói rằng đó là một sự bất lợi mà chủ thể phải chịu (un désavantage subi):

- Người kia bị đánh.

- Nó phải phạt.

- Anh ấy mắc lừa.

Ở đây, các từ được, bị, mắc, phải được coi là động từ (verbe) bình thường (chứ không phải trợ từ – auxiliaires) và ba tác giả tuyệt nhiên không nhắc đến thái bị động (voix passive)”.

(Tiếng Việt – Văn Việt – Người Việt (nxb Trẻ, 2001), Nhân đọc lại một cuốn sách cũ, trang 44).

Cách nói, viết dịch sai này hiện lan tràn tới khó chịu và đáng xấu hổ, thậm chí xuất hiện trên cả các đài truyền hình trung ương lẫn địa phương. Hôm nay mà ông Cao Xuân Hạo sống dậy, không biết ông có còn than tiếng Việt què quặt, dị dạng nữa hay một từ nào thê thảm hơn để diễn tả?

*

Về cách viết tắt có chữ K, tôi có phần chấp nhận. Chữ K du nhập vào tiếng Việt có lẽ bắt nguồn từ sự cố máy tính Y2K hồi cuối thập niên 1990. K là viết tắt chữ kilo trong các thứ tiếng Anh, Pháp, v.v. có nghĩa là một ngàn, và K được dùng như một ký hiệu. Nếu như là một ký hiệu thì ta chấp nhận được như các ký hiệu đã quen bấy lâu như kg, km, l, v.v. đã du nhập vào tiếng Việt và đã được Việt hóa; vả lại ngôn ngữ có tính tiết kiệm. Cái sai ở đây là 2K nghĩa là 2.000 đồng, tức thiếu mất chữ đồng, vậy nên nói hay viết 2K là nói cụt, vô nghĩa. Tức cũng là dốt.

*

Về những cái tên MobilFone, VinaFone, v.v. tôi cũng có cái nhìn khác. Thật ra đây chỉ là những cái tên tắt. Một doanh nghiệp có thể có một cái tên đầy đủ cùng một cái tên tắt đễ dễ tạo thành thương hiệu, tiện trong quảng cáo, làm logo, v.v. thường thấy trên thế giới. có điều người ta khéo hơn mình. Ví dụ Hàn có Hyundai, mà Huynday là phiên âm Latinh của âm Hán- Cao Ly có nghĩa Hiện đại. Pháp có France Telecom viết tắt từ société française de télécommunications (Công ty Viễn thông Pháp). Tại miền Nam trước năm 1975 cũng có nhiều công ty tạo tên tắt như vậy: Vicasa (Việt Nam cán sắt, nay là CT CP thép Biên Hòa), Vissan (Việt Nam kỹ nghệ súc sản, nay cũng vậy, nhưng thêm Cổ phần).

Tôi không quá khắt khe, nhưng hãy coi chừng: Viettel bị đọc, nói là Việt Teo! Học đòi ở đây tệ nhất là các cơ quan nhà nước. Ủy ban Nhân dân Phường mà cũng dịch ra tiếng Anh làm gì, hội nhập với thế giới phẳng, toàn cầu hóa chăng? Có anh Tây nào cần biết tới Ủy ban Nhân dân Phường khi tới Việt Nam chơi hay làm việc? Mà liệu các anh Tây vào thì lấy đâu ra nhân viên biết tiếng Tây tiếng U đặng giao dịch? Cao lắm là phun ra mỗi tiếng Hế lô (thay vì Hê Lốô cho đúng trọng âm, ngữ điệu tiếng Anh).

*

Một cái học đòi- dốt tiếp là “xuống cấp”

Có xuống cấp hay không? Hơn mười năm nay các tổ chức nhà nước, truyền thông giới trí thức và bàn dân rất hay nghe mấy cụm từ văn hóa xuống cấp, giáo dục xuống cấp, đạo đức xuống cấp, nhà xuống cấp, v.v. nghe sau thấy khó hiểu quá.

Để dễ hình dung, trước tiên ta thử tìm hiểu cái sự phân cấp nhà. Theo các văn bản luật và pháp quy ban hành và hiện hành thì nhà có bốn cấp: biệt thự thuộc cấp I, nhà kiên cố thì cấp II, nhà bán kiên cố thì cấp III, nhà với vật liệu tạm bợ thì cấp IV. Vậy có hay chăng, một cái biệt thự sau vài chục năm bỏ hoang sắp sụp đổ thì thành nhà cấp IV (nhà tranh vách đất) chứ không còn thuộc cấp I  biệt thự? Lại phì cười văng nước miếng!

Trong Nhiệt đới buồn (Tristes Tropiques), Claude Lévi-Strauss nói rõ là ông không quan niệm thứ văn hóa cao với thấp mà chỉ có các loại hình văn hóa khác nhau. Để cụ thể ông đưa ra một sự so sánh: dân thành phố New York tự hào mình là người văn minh, thuộc nền văn hóa bậc cao nhưng lại tàn phá thiên nhiên; còn thổ dân vùng Amazon còn sống đời hoang dã lại sống cùng và bảo vệ thiên nhiên! Vậy, Lévi-Strauss đặt câu hỏi, ai văn minh hơn ai, ai thuộc nền văn hóa cao hơn? Mà cũng không cần nhìn qua trời Tây, xứ ta cũng có người cùng thời với Lévi-Strauss hỏi tương tự, đó là bác sỹ Nguyễn Cảnh Chi. Khi đó ông, theo lời của ông Nguyên Ngọc, khi đi điền dã cao nguyên trung phần, vị bác sỹ nầy nhận xét: trong khi người sắc tộc ở đó cũng nhiều chí, rận như người Việt và họ cũng ngồi bắt chí, rận cho nhau. Cái điều khác là người sắc tộc thì dùng hai móng tay ép cho chí, rận cho chết chứ không đưa lên miệng cắn cái bép như người Việt! Và ông đặt câu hỏi: ai biết vệ sinh hơn ai?

*

Rồi Văn hóa hay không là văn hóa? Do, như được biết, hiện có đâu độ 300 định nghĩa khác nhau, tôi không chép ra đây một loạt định nghĩa của riêng học giả nào, tôi xin nêu cách mình quan niệm của mình từ sự học của bản thân. Văn hóa là từ gốc Nhât- Hán- Việt, do là khi người Nhật tiếp xúc với phương Tây rồi dịch các sách Tây cho dân mình học, họ đã dịch từ “culture” ra tiếng Nhật bằng cách dùng các gốc từ Hán mà cấu tạo từ mới Văn hóa, người Hán và người Việt cứ theo đó mà đem vào tiếng mình, thậm chí các từ văn hóa, giai cấp, công sản, v.v được Trung Quốc xem là từ ngoại lai dù được viết bằng chữ Hán. Truy nguyên này được nhiều tác giả đề cập. Do vậy, theo thiển ý tôi, để xác định nội hàm của từ văn hóa, ta phải nhìn lại xem từ “culture” trong tiếng Anh là gì, ví dụ:

LiveScience: Culture is the characteristics and knowledge of a particular group of people, encompassing language, religion, cuisine, social habits, music and arts. Văn hóa là một nhóm các đặc trưng và kiến thức của một nhóm người cụ thể, bao gồm ngôn ngữ, tín ngưỡng, ẩm thực, tập quán xã hội, âm nhạc và nghệ thuật).

Cambridge dictionairy: the way of life, especially the general customs and beliefs, of a particular group of people at a particular time (cách sống, đặc biệt là phong tục và niềm tin chung, của một nhóm người cụ thể tại một thời điểm cụ thể).

Và đặc biệt là Tuyên bố chung của UNESCO về đa dạng văn hóa năm 2002 với định nghĩa: “Reaffirming that culture should be regarded as the set of distinctive spiritual, material, intellectual and emotional features of society or a social group, and that it encompasses, in addition to art and literature, lifestyles, ways of living together, value systems, traditions and beliefs”. (Tái xác nhận rằng văn hóa phải được xem là tập hợp các đặc trưng diện mạo về tâm hồn, vật chất, tri thức và tình cảm của xã hội hay một nhóm xã hội, và rằng nó bao gồm cả nghệ thuật và văn học, lối sống, cách chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và niềm tin).

Cái chung nhất của các định nghĩa nầy thì (1) văn hóa luôn là một tập hợp các giá trị của một cộng đồng, (2) văn hóa không riêng chỉ những gì hay, gì tốt, gì đẹp mà phải bao hàm cả xấu, dở, tệ! Vậy nhưng, không hiểu sao từ độ sau năm 1975 người Sài Gòn lại nghe mấy thứ “vô văn hóa”, “mất văn hóa”, “trình độ văn hóa”; độ mươi năm trở lại đây lại nghe thêm “văn hóa giao thông”, “văn hóa công sở”, thậm chí “văn hóa phong bì” mà phì cười văng nước miếng! Vậy thì đã có văn hóa tất phải có phi văn hóa = phản văn hóa (theo kiểu vật chất với phản vật chất hay hạt với phản hạt vậy), nghĩa là làm gì có chuyện vô với mất ở đây? Sao không dịch “reading culture” là thói quen đọc sách, ví dụ vậy, dịch là văn hóa đọc sách nó mới sang chăng? Từ “culture” trong tiếng Anh còn có một nghĩa khác (thứ hai) là thói quen kia mà! Riêng tôi thích nhất là một câu của bậc trí giả nào đó (M. Goorki?) mà nay không còn nhớ, đại ý văn hóa là thế giới thứ hai do con người tạo nên bên cạnh nhiên giới. Còn nhớ xưa kia bà nội tôi có lần chửi ai đó “thằng cha, con gái mẹ mầy không biết dạy mầy, đồ mất dạy!” chứ bà không hô là vô hay mất văn hóa chi cả. Hóa ra một bà già mấy lần học bình dân học vụ mà mỗi lần đọc truyện Tàu cứ phải đánh vần to tiếng mà rành tiếng Việt hơn các nhà khoa bảng thời “ra ngõ gặp tiến sỹ”!

Cuối cùng, xin chớ xé vụn văn hóa ra thành nhiều mảnh mà thật ra đó chỉ là những thành tố cấu thành văn hóa mà thôi!

*

Bàn về các lỗi trong nói, viết tiếng Việt hiện nay thì nhiều vô thiên lủng, viết cả chục bài cũng chưa hết. Mà có ai nghe ra chăng? Hay lại cho rằng nhiều chuyện, rằng rảnh quá, rằng rách việc? Không nói ra thì tức, tiếc, bực và buồn quá. Từ lâu rồi tôi không xem truyền hình nữa, đọc báo thì chỉ đôi tờ. Tại sao? Tôi lười, tôi không có thời gian, hay…? Không, tôi kinh sợ phải nghe hay đọc cái thứ tiếng Việt, chữ Việt vỡ nát ấy…

Nguồn: Văn Nghệ

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Mười chuyện tiếu lâm có thể đưa bạn vào tù ở Đông Đức

Jonathan Miltimore

Phạm Nguyên Trường dịch

Người Mĩ có truyền thống chế giễu các chính trị gia. Một số truyện hay, một số không hay hoặc không gây cười. Xin không nói tới hay hoặc gây cười, người Mĩ cho rằng đương nhiên là họ có quyền chế giễu các chính trị gia và các nhà lãnh đạo của chúng ta.

 Tình hữu nghị của các khọm CS

Khác nhau giữa Obama và Chúa? Chúa không nghĩ mình là Obama.

Chính quyền Trump dùng cái gì thay cho emails? Máy fax.

Cười cợt các nhà lãnh đạo chính trị dường như là một trò tiêu khiển được cả hai đảng, cả cánh hữu và cánh tả chấp nhận. Có nhiều lí do. Các công trình nghiên cứu chứng tỏ rằng câu chuyện vui mang lại lợi ích về mặt tâm lí, về mặt xã hội và tinh thần. Người ta sử dụng chuyện tiếu lâm để nâng đỡ tinh thần cho nhau, để làm giảm căng thẳng và chế giễu những cái vô lý và giáo điều.

Do sức mạnh tiềm tàng của nó mà trong quá khứ nhiều người không coi tiếu lâm là trò đùa. Gần đến kỉ niệm 30 năm ngày Bức tường Berlin sụp đổ, cần lưu ý rằng người Đông Đức đã từng đối mặt với nguy cơ bị bỏ tù vì chế giễu nhà nước.

Bodo Müller, một tác giả của những truyện tiếu lâm Đông Đức, nói rằng Stasi (tên chính thức là Bộ an ninh quốc gia) coi tiếu lâm là tuyên truyền lật đổ. The Lives of Other (Cuộc đời của những người khác), có lẽ là bộ phim hay nhất thế kỷ 21 (ý kiến của một chàng trai), cho thấy sự kinh hoàng mà một câu chuyện tiếu lâm không đúng lúc có thể gây ra.

Müller nói rằng, Stasi điều tra người kể những câu chuyện tiếu lâm. Stasi tới nhà người kể chuyện và thẩm vấn bạn bè và hàng xóm của người đó. Trong số 100 người tìm được trong công trình nghiên cứu của Müller, có 64 người bị kết án. Những người kể chuyện tiếu lâm thường bị bị kết từ một đến ba năm. Ít nhất có một người bị bốn năm tù (anh ta hẳn đã kể một câu chuyện cười đến vỡ bụng, tương tự như chuyển Tổng bí thư Honecker hôn Brezhnev). Tất nhiên, các bị cáo không bao giờ bị kết án vì kể chuyện tiếu lâm. Thay vào đó, họ bị kết án “tuyên truyền chống nhà nước và phản động”, còn những truyện tiếu lâm mà họ kể thì không bao giờ được đọc công khai.

Truyện tiếu lâm sau đây nói về hai nhà lãnh đạo cộng sản Đông Đức là Wilhelm Reinhold Pieck và Otto Grotewohl, đã đưa một người đàn ông ra tòa vào năm 1956.

Pieck và Grotewohl tới thăm Stalin ở Moskva.

Stalin đưa cho họ một chiếc ô tô. Nhưng khi muốn đi thì họ mới biết rằng xe không có động cơ. 

Stalin nói: “Các bạn không cần động cơ vì các bạn sẽ đi từ trên đồi xuống

Dưới đây là 10 truyện tiếu lâm phổ biến ở Đông Đức – trong đó có những chuyện về Trabant, chiếc ô tô tồi tệ nhất trong lịch sử - nhưng gần như chắc chắn là quá nóng (hoặc quá trung thực) đối với Stasi. 

1. Tại sao sĩ quan Stasi lại là những lái xe taxi tuyệt vời đến thế? – Vừa lên xe là họ đã biết tên và địa chỉ của anh rồi.

2. Đặc điểm tốt nhất của Trabant là gì? - Có một lò sưởi ở phía sau để làm cho bàn tay của anh luôn ấm khi anh đẩy nó.

3. Chủ nghĩa tư bản là người bóc lột người. Trong chủ nghĩa xã hội, hoàn toàn ngược lại. 

        

4. Nếu sa mạc trở thành nước xã hội chủ nghĩa thì sao? – Ban đầu không sao… nhưng sau đó thì cát cũng không còn. 

5. Tại sao Stasi làm việc trong nhóm ba người? - Cần một người biết đọc, một người biết viết, còn người thứ ba là để theo dõi hai thằng trí thức kia.

            6. Stasi tổ chức thi tiếu lâm chính trị. Giải nhất? Mười lăm đến hai mươi năm.

7. Dùng chuối làm la bàn như thế nào? - Đặt quả chuối lên Bức tường Berlin. Đầu bị cắn sẽ chỉ về hướng đông. (Chuối là của hiếm và được người Đông Đức rất thích, trái ngược với Tây Đức, chuối được bán khắp nơi)

8. Cuộc thăm dò ý kiến trên đường phố ở ba nước khác nhau: “Xin cho biết ý kiến của bạn về tình trạng khan hiếm thịt vừa được công bố”? Ở Mĩ người được phỏng vấn hỏi lại: “Khan hiếm là cái gì?” Ở Ba Lan người ta hỏi: “Thịt là gì”? Còn ở Đông Đức, người ta hỏi lại: “Ý kiến là gì?”

 

9. Làm sao bắt được một chiếc Traban? - Chỉ cần vất kẹo cao su lên đường cao tốc. (ám động cơ Trabant quá yếu)

           10.  Tại sao Erich Honecker ly hôn? - Vì Brezhnev hôn ngọt hơn vợ ông ta*. 

*Câu chuyện tiếu lâm này liên quan tới cái hôn hữu nghị xã hội chủa nghĩa, còn gọi là Brezhnev hôn 3 lần. Xemlink này

 Jonathan Miltimore là biên tập viên FEE.org. Các bài viết của ông được đăng trên TIME magazine, The Wall Street Journal, CNN, Forbes, and Fox News.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Có một gã Tây viết văn tiếng Việt

Marko viết văn từ năm 14 tuổi, vì như gã nói, ngay từ nhỏ gã đã là một người sống nội tâm và thích đối thoại cùng con chữ. Văn chương trong quan điểm của gã không phải để cố đạt tới một giá trị nào đó ghê gớm, mà đơn giản chỉ để giúp con người phá tan những ảo tưởng trong đời sống của mình

CÓ MỘT GÃ TÂY VIẾT VĂN TIẾNG VIỆT

DIỆP XƯA

Năm năm trước, ở cái thành phố này, gã là một "Tây ba lô" chính hiệu. Năm năm sau, vẫn ở thành phố này, gã bỗng nhiên xuất hiện trong vị thế của một nhà văn, với một cuốn tiểu thuyết viết bằng tiếng Việt - thứ tiếng mà gã phải đánh vật suốt 4 năm qua. Tôi lục tung lại ký ức của mình để xem lần gần nhất một "ông Tây" viết tiểu thuyết bằng tiếng Việt là khi nào, và thực sự không nhớ nổi. Nếu ký ức của tôi chính xác thì gã có thể là người nước ngoài đầu tiên làm điều này. Và đấy là cơn cớ để tôi hẹn gã.

Cao ráo và nhỏ gọn, trắng trẻo và mắt xanh, vẻ ngoài của gã toát lên cái chất "Tây" điển hình. Và tôi ngờ là chỉ cần vẻ ngoài ấy thôi, gã sẽ hút hồn không ít cô gái Việt. Đấy là tôi ngờ thế, chứ không hỏi thẳng gã, vì tôi có nghe nói một bộ phận cô gái Việt rất thích trai "Tây" thì phải.

Trên một diễn đàn nào đó, hình như người ta còn kể tỉ mỉ quá trình các cô gái Việt lên phố "Tây ba lô" ở cả Hà Nội lẫn Thành Phố Hồ Chí Minh để có cơ hội giao lưu, gặp gỡ với trai "Tây". Có lẽ bắt trúng cái tâm lý này mà Nicolas - nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết "Phố Nhà Thờ" của gã, tự cho phép mình cái quyền đượcphung phí tình cảm với các cô gái Việt. Mà còn hơn thế nữa, Nicolas thường nhìn những gì diễn ra ở đất nước này, thành phố này bằng con mắt của một "ông Tây" bề trên. Thế là anh ta phán xét, anh ta soi mói, anh ta chỉ trích, anh ta hưởng thụ...".

Để rồi đến một ngày, cô gái đích thực của anh ta rời bỏ anh ta. Và anh ta thấy mọi thứ sụp đổ rồi" - gã kết luận như thế. Tôi hỏi thêm:

- Đến lúc sụp đổ rồi, anh ta mới nhận ra mình đã có những ứng xử hoàn toàn lầm lẫn?

- Dạ đúng rồi!

- Marko này, (tên thật của gã là Marko Nikolic), anh hỏi thật nhé, nhân vật Nicolas trong tiểu thuyết chính là hoá thân của em phải không?

- Quả thật, Nicolas là em, nhưng là em của một phiên bản cũ. Nicolas tự phụ, ích kỷ, tuy nhiên nó là sự ích kỷ đến từ hoàn cảnh sống, chứ không phải từ một nét tính cách bẩm sinh nào đó.

- Vậy thì qua nhân vật Nicolas và cuốn tiểu thuyết này, rốt cuộc em muốn gửi đến độc giả điều gì?

- Một trong những điều em muốn nói đến đó là những góc khuất của cộng đồng người nước ngoài ở Việt Nam. Họ có những góc khuất mà người Việt Nam không hiểu được. Có những khác biệt mà người Việt Nam không hiểu được. Em chỉ lấy ví dụ: rất nhiều người định cư lâu dài ở đây, nhưng không hề muốn tìm hiểu và hoà nhập với văn hoá Việt Nam. Họ vẫn muốn ứng xử theo đúng văn hoá của họ, mà đôi khi chỉ là một phần tiêu cực trong văn hoá của họ thôi, cho nên tạo ra nhiều lầm lẫn.

Nghe Marko nói tới đây, tôi chợt nhớ lại một đoạn trong tiểu thuyết "Phố nhà thờ" của Marko, khi hai nhân vật thầy giáo đối thoại với nhau quanh chuyện dạy tiếng Anh ở đất nước này. Cả hai đều là người nước ngoài đến Việt Nam, và họ mau chóng nhận ra nhiều gia đình Việt Nam bây giờ coi tiếng Anh là cánh cửa vạn năng mở ra cả một chân trời mới, thế là người ta không ngại vung tiền cho con cái học tiếng Anh.

Và thế là hàng loạt các trung tâm tiếng Anh với lời quảng cáo "người dậy là thầy bản xứ" mọc ra như nấm. Ai dè, rất nhiều người trong đó chỉ là Tây ba lô, thường dạy học một cách qua loa, thiếu phương pháp, thiếu trách nhiệm, và rất nhiều người thậm chí còn dạy chui, không có giấy phép, không có chứng chỉ hành nghề.

Thực ra thì chính Marko cũng đang dạy tiếng Anh cho một trung tâm lớn ở Hà Nội. Gã quen và hiểu bản chất của rất nhiều người ngoại quốc ở Hà Nội đang hành nghề giống như mình. Thành thử, khi gã hạ bút viết những câu như thế này trong cuốn tiểu thuyết của mình thì chắc chắn những bậc phụ huynh nào đang muốn gửi con vào những trung tâm tiếng Anh đắt tiền với hàng loạt những lời quảng cáo "trên trời" sẽ phải tìm hiểu, suy nghĩ cho thấu đáo: "Dạy tuỳ thích, dạy bừa mà thôi. Chơi Game, rèn luyện phát âm, làm trò chơi ô chữ, giết thời gian. Học sinh vui trong lớp thế là đủ rồi. Phụ huynh không biết thực tế hoặc không có lựa chọn nào khác".

Marko viết văn từ năm 14 tuổi, vì như gã nói, ngay từ nhỏ gã đã là một người sống nội tâm và thích đối thoại cùng con chữ. Văn chương trong quan điểm của gã không phải để cố đạt tới một giá trị nào đó ghê gớm, mà đơn giản chỉ để giúp con người phá tan những ảo tưởng trong đời sống của mình. Chính từ những ảo tưởng mà con người lầm lạc. Chính từ những ảo tưởng mà con người không nhận ra bản chất đích thực của hạnh phúc. "Và một hôm, tôi chợt nhận ra mình đã đánh mất Trà My, em sẽ chẳng bao giờ quay lại cuộc đời tôi nữa. Và song song với sự nhận ra đó, tôi cũng nhận ra giá trị của cái không còn" - nhân vật chính trong "Phố Nhà Thờ" đã cám cảnh thốt lên như vậy.

Nói chuyện văn chương mãi cũng mệt, tôi đột nhiên hỏi Marko: "Em nghĩ gì về người Việt Nam?". Gã cười, rồi hỏi lại: "Điểm tốt hay chưa tốt?". Tôi bảo "Cả hai, và hãy nói về điểm chưa tốt trước nhé". Không cần nghĩ ngợi, tư duy gì nhiều, gã liệt kê rành mạch 3 điểm "chưa tốt" của người Việt trong mắt gã. Một là người Việt thường nghĩ ngắn, chứ ít khi nghĩ dài.

Gã chứng minh bằng việc rất nhiều người Việt mà gã quen biết không hề thấy nhức nhối với vấn đề ô nhiễm môi trường, bởi lý do: "Ô nhiễm thì kệ ô nhiễm, tôi sống thì tôi vẫn sống".

Gã cau mặt lại và bảo: "Họ không hề nghĩ rằng ô nhiễm gây ra những hậu quả lâu dài. Có thể bây giờ họ vẫn sống, nhưng 4 năm nữa thì sao? 5 năm nữa thì sao? 50 năm nữa thì sao? Thế hệ con cháu họ thì sao?". Chỗ này thì khác hẳn so với người châu Âu, vì theo gã người châu Âu thường có cái nhìn lý tính, dài hơi hơn nhiều.

Thứ hai, rất nhiều người trẻ Việt Nam sống ảo. "Họ thường phô ra tất cả những gì đẹp nhất của mình lên mạng ảo. Chính vì quá quen sống ảo, ứng xử với cái ảo nên cuối cùng trở lại cuộc đời thì họ lại bối rối, không biết phải ứng xử ra sao" - Marko vừa nhún vai vừa nói.

Gã còn nói thêm, cùng với "sống ảo" thì những người trẻ mà gã gặp trong các quán cà phê thường cúi mặt vào điện thoại và lướt mạng quá nhiều. "Người Việt thích lướt mạng hơn đọc sách, phải không anh?" - gã hỏi ngược lại tôi.

Hỏi mà cũng như tự trả lời rồi, vì năm ngoái, rất nhiều tờ báo Việt Nam đăng tin: một năm, một người Việt đọc trung bình khoảng 4-5 quyển sách, trong khi con số này ở châu Âu dao động từ 40 - 50 quyển. Và cuối cùng, Marko nhận xét người Việt xính ngoại, ưa hình thức. Tôi hơi sốc với hai chữ "xính ngoại" thốt lên từ miệng gã, nên đã hỏi lại: "Em hiểu rõ nghĩa từ này chứ?". "Rõ chứ! Rõ anh ạ" - Gã trả lời.

Gã kể lại chuyện thấy những người bạn nhất định phải mua một cái áo thuộc nhãn hiệu nổi tiếng này/ một cái quần thuộc nhãn hiệu nổi tiếng kia, rất tốn tiền, trong khi theo gã: "Có khi mặc đồ made in Việt Nam còn đẹp hơn thế nhiều. Mà em toàn mặc đồ made in Việt Nam anh ạ".

Thế rồi gã kể về trào lưu của một bộ phận nào đó những người trẻ Việt chạy theo văn hoá phương Tây, và cứ nghĩ một cách lầm lẫn rằng đã là "Tây" thì cái gì cũng tốt. "Trong cuốn tiểu thuyết của em, em đã chỉ ra nhiều góc khuất của cộng đồng Tây ở Việt Nam.

Cũng có những góc khuất như thế ở Tây, vì vậy, không phải cứ hễ Tây là đều tốt cả. Thật tiếc là nhiều người trẻ Việt Nam chỉ chạy theo các giá trị phương Tây, mà không hiểu chính giá trị văn hoá của mình". Riêng về điểm tốt của người Việt thì gã bảo: "Người Việt rất lạc quan anh ạ. Trong hoàn cảnh nào cũng lạc quan. Đấy là điều phương Tây phải học".

Tính đến lúc này, sau 5 năm ở Việt Nam gã đã đi phượt khắp từ Bắc vào Nam và cho biết rất thích thú với văn hoá Việt. Mặc dù mới 33 tuổi nhưng gã đã đi qua 70 nước trên thế giới, và đến lúc này thì khẳng định là sẽ gắn bó lâu dài với Việt Nam. Hiện tại, gã đang yêu một cô gái Việt, và đừng bất ngờ nếu ít nữa sẽ chính thức trở thành rể Việt.

"Em sẽ tiếp tục quan sát Việt Nam và tích luỹ thêm vốn liếng cho mình để viết cuốn thứ 2. Viết xong cuốn thứ nhất, em hết vốn rồi" - Marko bảo. Và gã còn bảo luôn: "Nếu cuốn thứ nhất nói về cộng đồng người nước ngoài ở Việt Nam thì cuốn thứ 2, em dự định sẽ nói về đời sống Việt Nam với sự chênh lệch giàu nghèo và sự xuất hiện của một tầng lớp mà bây giờ người Việt gọi là "đại gia".

Thế đấy! Gã nói hai tiếng "đại gia" như người Việt, và "bắt bệnh" xã hội Việt Nam một cách tinh quái chẳng kém gì người Việt. Thật lòng, tôi đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên của gã vì tò mò xem một người nước ngoài viết văn bằng tiếng Việt sẽ như thế nào, còn bây giờ tôi đang chờ đợi và hy vọng sau vài năm nữa sẽ ngấu nghiến đọc cuốn thứ 2 của gã, không phải với tâm thế này. Mà đấy sẽ là tâm thế của một người phải đọc để còn "tỉnh" ra nhiều thứ.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Lại có 'đường lưỡi bò' trên phần mềm theo dõi điện mặt trời ở phía Nam

TTO - Ngày 8-11, nguồn tin của Tuổi Trẻ Online cho biết Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vừa phát đi thông báo đến các đơn vị thành viên về việc phát hiện bản đồ 'đường lưỡi bò' trong phần mềm theo dõi vận hành điện mặt trời ở phía Nam.

• Kiểm tra toàn bộ điện thoại nhập từ Trung Quốc nghi có 'đường lưỡi bò'
• Tịch thu 7 ôtô Trung Quốc có 'đường lưỡi bò' phi pháp
• Philippines làm visa dán đè chết 'đường lưỡi bò' của Trung Quốc

Bản đồ "đường lưỡi bò" phi pháp trên ứng dụng theo dõi vận hành hệ thống điện mặt trời trên mái nhà - Ảnh chụp màn hình

Cụ thể, văn bản của EVN cho biết hiện nay trên thị trường khu vực miền Nam xuất hiện thiết bị biến đổi điện mặt trời (gọi là inverter) xuất xứ từ nước ngoài có phần mềm theo dõi vận hành hệ thống điện mặt trời trên mái nhà chứa hình ảnh bản đồ "đường lưỡi bò".

Theo EVN, sự việc trên là một thủ đoạn tuyên truyền xuyên tạc của nước ngoài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh quốc gia và chủ quyền lãnh thổ Việt Nam, vi phạm các quy định của pháp luật hiện hành.

Để chấm dứt và ngăn chặn sự việc trên, EVN yêu cầu các đơn vị thành viên và người đại diện phần vốn của EVN thực hiện nhiều giải pháp.

Trong đó, EVN yêu cầu các đơn vị kiểm tra, rà soát tất cả các thiết bị, phần mềm, tài liệu kỹ thuật nhằm phòng ngừa khi mua sắm, kịp thời phát hiện và loại bỏ hình ảnh bản đồ có "đường lưỡi bò".

Với trường hợp phát hiện các thiết bị, phần mềm, tài liệu kỹ thuật của đối tác, khách hàng sử dụng hình ảnh bản đồ có "đường lưỡi bò", EVN yêu cầu các đơn vị báo cáo và phối hợp với chính quyền địa phương làm việc với đối tác, khách hàng sử dụng các thiết bị trên.

Bên cạnh đó, EVN cũng đề nghị nếu đối tác, khách hàng sử dụng điện không hợp tác và khắc phục, các đơn vị phải ngừng thực hiện giao dịch, mua bán hoặc cung cấp các dịch vụ liên quan.

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online chiều 8-11, đại diện Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) đã cung cấp ảnh chụp phần mềm có tên ZeverCloud có hình ảnh “đường lưỡi bò” phi pháp và cho biết gần đây hình ảnh bản đồ “đường lưỡi bò” phi pháp lại xuất hiện trên app trong sự kiện về năng lượng tái tạo.

Đồng thời, vị đại diện này cho biết EVNSPC đang rà soát và sẽ sớm ban hành văn bản cảnh báo rộng rãi.

Theo tài liệu của Tuổi Trẻ Online, trước đó ngày 30-10, Công ty Điện lực Kiên Giang đã phát văn bản thông báo, nêu rõ một nhà cung cấp thiết bị inverter Zeversolar (Trung Quốc), kèm theo ứng dụng theo dõi sản lượng điện phát ra của hệ thống năng lượng mặt trời (app ZeverCloud) có hình ảnh không đúng với quy định của pháp luật Việt Nam và Công ty Điện lực Kiên Giang cũng yêu cầu các đơn vị thành viên khẩn trương thực hiện nhiều biện pháp ngăn chặn.

Trước đó, tại buổi họp báo thường kỳ Chính phủ vào ngày 5-11, Bộ trưởng - Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng cho biết cần phải cảnh giác, không để "đường lưỡi bò" phát tán tràn lan ở Việt Nam, đồng thời đại diện Bộ Công thương cũng cam kết sẽ ngăn chặn hành động tương tự xảy ra đối với tất cả các hoạt động trong ngành và lâu dài phải tiến hành biện pháp kỹ thuật để ngăn chặn tình trạng này.

Yêu cầu kiểm soát chặt hàng hóa có 'đường lưỡi bò'

TTO - Tăng cường việc kiểm tra, giám sát trong các hoạt động để ngăn chặn và xử lý nghiêm trường hợp hàng hóa có hình ảnh, thông tin về "đường lưỡi bò" ảnh hưởng đến an ninh, chủ quyền quốc gia.

NGỌC HIỂN

Phần nhận xét hiển thị trên trang