Một nhà quan sát về 'dữ liệu lớn' nói về thách thức của việc thu thập và sử dụng thông tin cá nhân tại Việt Nam, nước mới bắt đầu bước vào lĩnh vực này.
Trả lời phỏng vấn với BBC News Tiếng Việt bên lề một hội thảo về phân tích dữ liệu tại Hà Nội hôm 09/03, ông Lê Ngọc Sơn, thành viên nghiên cứu quốc tế về truyền thông trong khủng hoảng của Đại học Công nghệ Ilmenau, Đức, cũng đưa ra đánh giá về bảo mật và an ninh mạng.
BBC: Đầu tiên, ông có thể khái quát khái niệm Big Data là gì?
Ông Lê Ngọc Sơn: 'Big Data' là khái niệm để chỉ một hiện tượng khá phức tạp. Tức là nền kinh tế dựa vào khoa học dữ liệu. Về mặt dữ liệu là tất cả các loại dữ liệu, cực kỳ lớn với độ phức tạp rất cao và đa dạng, có thể là dữ liệu cá nhân hay khoa học, và từ dữ liệu đó người ta mới chiết suất ra đằng sau đó là gì.
Dữ liệu nằm trong sách vở thì là một chuyện nhưng dữ liệu nói lên điều gì lại đòi hỏi sự tính toán, thống kê và suy luận của các nhà khoa học về dữ liệu. Tức là số liệu 'có hồn' chứ không phải số liệu 'chết'. Với sự phát triển của khoa học công nghệ và thuật toán thì người ta có thể đọc được thông tin đằng sau dữ liệu đó là gì.
Lấy ví dụ như việc thu thập hành vi người dùng bây giờ ở trên các mạng xã hội, thì đó là các dạng dữ liệu rất rộng trên toàn cầu còn việc xử lý dữ liệu đó để đọc ra rằng hành vi của người dùng trên mạng xã hội là gì chẳng hạn thì cái đấy có thể gọi là việc tổng hợp dữ liệu từ Big Data.
BBC:Ở Việt Nam được biết đang có xu hướng thu thập và xử lý cái gọi là 'Big Data' nhưng vấn đề chính là gì?
Lê Ngọc Sơn: Những tập đoàn như Vingroup hay Viettel đầu tư rất nhiều tiền, hàng nghìn tỉ, vào các viện nghiên cứu Big Data thì xét về mặt phát triển của đất nước thì đây là điều đáng mừng, và cái nắm bắt xu thế phát triển tất yếu về khoa học thì đầu tư theo hướng đó là rất tốt và là tín hiệu đáng mừng và đó kể như là mặt lợi.
Tuy nhiên nhìn về đằng sau bức tranh đó thì cũng cần phải hỏi đó là cái gì và thử cân nhắc xem là có thách thức nào mà cần phải nhìn trước không. Ví dụ Viettel chẳng hạn thì không phải bây giờ họ mới nghiên cứu mà đã nghiên cứu từ khá lâu rồi.
Và họ có dự án là 'social listening' tức là lắng nghe trên mạng xã hội nói cái gì thì dự án đó tập trung khá lớn là về mặt chính trị thôi, tức là để giải quyết các nhu cầu về hiểu biết về mặt chính trị trong quản lý xã hội thì tôi không muốn bàn sâu vào cái đó.
Thế nhưng "ông lớn" như là Vingroup đầu tư vào Big Data, hành vi của người dùng chẳng hạn, thì đúng là một mặt họ sẽ làm tốt hơn cho việc bán hàng của họ chẳng hạn. Tức là họ nắm được hành vi người dùng thì sẽ bán được các sản phẩm của họ tốt hơn và phục vụ các dự án khoa học của họ tốt hơn.
Nhưng chúng ta sẽ nghĩ xem là nếu, chẳng hạn trong tương lai gần, một chủ tư nhân lớn, một đại gia rất lớn trong lĩnh vực kinh tế mà nắm luôn được cả việc xã hội nghĩ gì, làm gì thì ai nắm được những người như thế thì sẽ nắm được thiên hạ.
VK.COM
Chúng ta lấy ví dụ trong cuộc tranh cử tổng thống Hoa Kỳ giữa Donald Trump và Hillary Clinton thì dư luận dường như đã bị điều phối bởi ai đó có tiền chẳng hạn. Vậy thì trong tương lai gần chúng ta có phải đối mặt với những bài toán đó hay không.
Thì đó là những thứ nhắc nhở cho giới học thuật và giới quản trị xã hội phải có cái nhìn xa hơn là liệu những dữ liệu đó sẽ được dùng vào việc gì và ai sẽ được dùng những dữ liệu lớn đó và chia sẻ các tài nguyên đó thế nào thì được gọi là công bằng chẳng hạn. Tức là trong một nền kinh tế số thì những thứ như thế rất cần được cân nhắc kỹ bởi nếu không nó sẽ đặt ra những bài toán về quản lý xã hội cực kỳ ghê gớm và tất nhiên sẽ ảnh hưởng rất lớn tới xã hội".
BBC:Kể như đó là tài sản cá nhân nhưng cũng là tài sản tầm cỡ quốc gia. Với thực trạng và nguy cơ tin tặc đánh cắp dữ liệu thì Việt Nam đã và đang làm gì để bảo mật và đảm bảo dữ liệu đó không bị rò rỉ ra ngoài thưa ông?
Lê Ngọc Sơn: Đó là bài toán và thách thức rất lớn đối với Việt Nam vào lúc này xét trên hai khía cạnh. Thứ nhất là về kỹ thuật và thứ hai là về chính sách. Về kỹ thuật thì câu hỏi là công nghệ nào có thể bảo vệ được chúng ta tốt nhất các thông tin của mình. Tức là ta cứ hình dung các dữ liệu của một quốc gia bị nắm bởi một quốc gia khác thì điều đó nguy hiểm thế nào.
Thứ hai, từ nhu cầu về kỹ thuật lại đặt ra một bài toán về chính sách. Nghĩa là sự tiệm tiến của việc quả trị xã hội tốt thì phụ thuộc vào các chính sách thông minh sẽ quản lý xã hội thế nào. Tức là cần phải có các chính sách đi trước thời cuộc. Tức là chính sách đó phải nắm được các trào lưu về công nghệ.
Để có được chính sách thông minh thì cần những nhà quả trị xã hội thông minh và lập ra các chính sách thông mình. Vì vậy chúng ta cần chính sách. Tức là chúng ta cần đội ngũ kỹ trị giỏi. Tức là họ phải có kinh nghiệm trong những chuyên ngành này.
Và đôi cạnh việc quản lý thì còn cần để các công ty công nghệ trong nước phát triển nữa. Chính lực lượng nòng cốt về tương lai bởi các công ty nội địa mới là giữ được phên giậu quốc gia về an ninh mạng chứ chúng ta không thể trông đợi một nước khác mang đến cho chúng ta an ninh mạng.
Tức là phải phát triển các đội ngũ khởi nghiệp hiện nay, phát triển họ lên, thậm chí có các vườn ươm doanh nghiệp để có thể nuôi chí họ bởi họ mới là nòng cốt của công nghệ quốc gia chứ không phải các công ty nước ngoài bởi đã là nước ngoài thì mục tiêu của họ là lợi nhuận và khi vì lợi nhuận thì người ra sẵn sàng làm mọi thứ.
Thì đó là những yêu cầu đặt ra đối với những nhà kỹ trị, những nhà lãnh đạo cần phải có về tầm nhìn như thế nhằm khuếch đại thêm sự phát triển về công nghệ, ý tưởng lạ ý tưởng mới.
Và điều đó chỉ có thể xảy ra nếu chúng ta khoáng đạt hơn, vượt qua các biên giới và định kiến để khuyến người người trẻ làm ra được các sản phẩm công nghệ tốt."
Cũng có mặt tại hội thảo, bà Lê Thắm, nghiên cứu sinh năm thứ ba tại Trường Dược thuộc Đại học Maryland nói với BBC về thực trạng dùng Big Data tại Hoa Kỳ trong ngành y tế.
"Tại Hoa Kỳ khác với Việt Nam hay châu Âu ở chỗ có rất nhiều công ty bảo hiểm. Các dữ liệu Big Data thuộc lĩnh vực này trong tiếng Anh gọi là Administrative Claim Data là dữ liệu từ các nhà chi trả bảo hiểm ở Mỹ, có thể từ chính phủ hoặc công ty tư nhân.
"Các bệnh theo tên khoa học sẽ có code riêng và được mã hóa và phục vụ rất tốt cho việc ra chính sách cho số lượng lớn bệnh nhân và chúng tôi dùng rất nhiều cơ sở dữ liệu cũng như phân tích dữ liệu này," bà Lê Thắm nói với BBC.
Xem thêm các bài về blockchain, bitcoin và start-up:
Phần nhận xét hiển thị trên trang
