Putin không thích Cách mạng kiểu Lenin?

Bản quyền hình ảnhALEXANDER NEMENOV

Image captionÔng Putin cùng đại diện Giáo hội Chính Thống và các tôn giáo khác đặt hoa bên tường Điện Kremlin trong ngày lễ kỷ niệm chiến thắng quân Ba Lan năm 1612

Trong tuần đầu tháng 11 năm nay, Tổng thống Vladimir Putin sẽ không cấm nhưng cũng không tham gia và ủng hộ các lễ kỷ niệm Cách mạng Tháng 10 Nga năm 1917 do Đảng Cộng sản tổ chức, dự kiến kéo dài cả tuần.

Hôm 04/11 năm nay, ông Putin chỉ dự lễ Ngày Thống nhất Quốc gia (National Unity Day), mà chính quyền của ông chọn ra để thay cho lễ Cách mạng Tháng 10, thường được kỷ niệm vào ngày 7/11 theo lịch hiện hành.

Bạn giống Obama hay Putin?

Putin cổ vũ huyền thoại Thế chiến Hai

TV Putin: Dân Nga xem đều dù không tin?

Nhân Ngày Thống nhất Quốc gia năm 2017, ông Putin đề cao 'Khoa học kỹ thuật' và đài truyền hình Nga chiếu hình từ đại lễ trong Sân vận động Luzhniki.

Ông Putin cũng tặng huân chương cho Tổng thống Serbia, Tomislav Nikolic, mà ông nói là "bạn thân của nhân dân Nga".

Putin nói gì về Cách mạng 1917?

Quan điểm của Tổng thống Putin có thể thấy qua một phần diễn văn của ông tại Câu lạc bộ thảo luận quốc tế Valdai ở Sochi hôm 19/10/2017:

"Ngày hôm nay, sự bất bình đẳng gia tăng đang làm nảy nở cảm giác bất công, bị tước đoạt trong lòng hàng triệu người và nhiều quốc gia. Kết quả là sự cực đoan hóa, khao khát thay đổi bằng bất kỳ cách gì, kể cả bạo lực.

Điều này đã từng xảy ra ở nhiều nước, và cả ở Nga. Những tiến bộ công nghiệp, công nghệ thành công được đi theo bằng những biến động và nứt gãy cách mạng. Nó xảy ra vì đất nước đã không giải quyết được mâu thuẫn xã hội và vượt qua sự lỗi thời trong xã hội kịp lúc.

Cách mạng luôn là kết quả của sự thiếu trách nhiệm ở cả những người muốn duy trì, đóng băng trật tự lỗi thời mà rõ ràng phải thay đổi, và những người khao khát đẩy nhanh thay đổi, dùng tới cả xung đột trong nước và đấu tranh mang tính phá hủy.

Ngày hôm nay, khi chúng ta quay lại các bài học của thế kỷ trước, tức Cách mạng Nga 1917, chúng ta thấy những kết quả của nó mơ hồ ra sao. Những sự kiện đó mang lại kết quả tiêu cực, và chúng ta cũng phải thừa nhận cả tích cực, đan xen với nhau.

Hãy tự hỏi: ngày xưa đó liệu có thể đi theo con đường tiến hóa thay vì cách mạng? Liệu chúng ta lẽ ra có thể từ từ, tiệm tiến đi tới thay vì phải trả giá là phá hủy nhà nước, và tàn nhẫn tổn thương hàng triệu sinh mạng.

Tuy nhiên, mô hình xã hội và ý thức hệ nói chung không tưởng đó, mà nhà nước mới thành lập cố gắng thực hiện lúc đầu sau cách mạng 1917, đã là đầu máy chuyển hóa mạnh mẽ trên toàn thế giới (điều này là rõ ràng và cũng phải thừa nhận), cái mô hình đó đã khiến người ta phải đánh giá lại các mô hình phát triển, tạo ra cạnh tranh và mâu thuẫn, từ đó có lợi ích mà theo tôi phần lớn do phương Tây được hưởng. Tôi đang không chỉ nói về những chiến thắng địa chính trị sau Chiến tranh Lạnh. Nhiều thành tựu phương Tây của thế kỷ 20 là phản ứng trước thách thức của Liên Xô. Tôi còn đang nói về việc nâng cao chất lượng sống, hình thành giới trung lưu mạnh, cải tổ thị trường lao động và không gian xã hội, thúc đẩy giáo dục, đảm bảo nhân quyền gồm cả quyền cho người thiểu số và phụ nữ, vượt qua phân biệt chủng tộc mà quý vị nhớ đã từng là hành vi xấu hổ ở nhiều nước kể cả Mỹ, chỉ vài thập niên trước đây.

Cách mạng Tháng 10 'bi thảm mà chẳng đạt gì'

Cộng sản, Sa hoàng, cướp biển Vikings và nước Nga

Nga tập trận Zapad-2017 làm láng giềng lo lắng

Theo sau các thay đổi lớn ở đất nước ta và toàn cầu vào đầu thập niên 1990, một cơ hội tuyệt vời đã có để mở ra chương mới trong lịch sử. Đó là giai đoạn sau khi Liên Xô không còn tồn tại.

Không may, sau khi chia nhau di sản địa chính trị của Liên Xô, các đối tác phương Tây của chúng ta tin vào chính nghĩa của họ và tự tuyên bố là người chiến thắng Chiến tranh Lạnh, và bắt đầu công khai can thiệp công việc các nước có chủ quyền, xuất khẩu dân chủ giống như lãnh đạo Liên Xô từng xuất khẩu cách mạng xã hội chủ nghĩa ra thế giới. Chúng ta đối mặt với sự chia lại khu vực ảnh hưởng và sự mở rộng của Nato.

Tự tin quá thì dẫn tới sai lầm. Hậu quả thật không may. Hai thập niên rưỡi đã lãng phí, nhiều cơ hội bỏ lỡ, và gánh nặng của sự nghi ngờ lẫn nhau."

Ông Putin gần đây cũng nêu quan điểm về Stalin, khi dự lễ khai trương Đài tưởng niệm nạn nhân của Stalin hôm 30/10.

Công trình mang tên Bức tường Đau thương, đặt ở Moscow, tưởng nhớ những người bị Stalin thanh trừng, đặc biệt trong thập niên 1930.

Ngày 30/10 vừa qua cũng là Ngày Nga Tưởng nhớ Nạn nhân Đàn áp Chính trị thời Liên Xô, bắt đầu từ năm 1991.

Chúng ta và con cháu cần nhớ bi kịch của đàn áp, các nguyên nhân, nhưng không có nghĩa là trả đũa nhau, vì chúng ta không thể lại đẩy xã hội đến bờ vực đối đầu nguy hiểm.

Tổng thống Putin

Tại đây, ông Putin đã có những lời mạnh mẽ ngày 30/10 :

"Đối với tất cả chúng ta, đối với các thế hệ tương lai, điều rất quan trọng là phải biết và ghi nhớ thời kỳ bi thảm này trong lịch sử nước ta, khi toàn bộ các tầng lớp, toàn bộ các dân tộc: công nhân và nông dân, kỹ sư và thuyền trưởng, linh mục, quan chức chính phủ, nhà khoa học và nhà văn hóa bị bức hại nghiêm trọng."

"Quá khứ khủng khiếp này không thể bị xoá nhòa khỏi ký ức quốc gia, không có bất cứ điều gì, không có lợi ích cao cả nào cho nhân dân có thể biện minh cho chuyện đó."

Ông nhấn mạnh: "Đàn áp chính trị là bi kịch cho tất cả nhân dân, cho toàn xã hội, đòn tàn nhẫn với đất nước chúng ta, đến tận gốc rễ, văn hóa, ý thức, khiến chúng ta còn chịu ảnh hưởng cho đến bây giờ."

Nhưng ông cũng kêu gọi hòa giải:

"Chúng ta và con cháu cần nhớ bi kịch của đàn áp, các nguyên nhân, nhưng không có nghĩa là trả đũa nhau, vì chúng ta không thể lại đẩy xã hội đến bờ vực đối đầu nguy hiểm."

Ông Putin dẫn lời vợ của tiểu thuyết gia Aleksandr Solzhenitsyn: "Biết, nhớ, lên án và chỉ khi đó mới tha thứ."

Ngày hoàn toàn khác

Từ nhiều năm qua, Điện Kremlin tránh nói đến Cách mạng Tháng 10, mà như lời phát ngôn viên Dimitry Peskov từng hỏi, "Kỷ niệm để làm gì nữa?".

Hồi năm 2011, khi giữ chức Thủ tướng Nga, ông Putin cùng Tổng thống Dmitry Medvedev chọn ngày 4/11 để đi thăm và đặt hoa trước tượng đài doanh nhân Kuzma Minin và Hoàng thân Dimitry Pozharsky.

Bản quyền hình ảnhAFP

Image captionMedvedev và Putin trước tượng đài kỷ niệm Kuzma Minin và Hoàng thân Dimitry Pozharsky với dòng chữ 'Nước Nga nhớ ơn'

Nằm tại thành phố cổ Nizhny Novgorod, đây là tượng đài ghi công hai nhân vật của Nga chống ngoại xâm: cuộc xâm lăng năm 1612 của quân Ba Lan.

Chính ngày đó, 04/11/1612 được ông Putin chọn làm lễ kỷ niệm lớn, thay cho 07/11.

Năm nay, ông cùng các vị tăng lữ của Chính thống giáo quay lại kỷ niệm vẫn hai nhân vật Kuzma Minin và Dimitry Pozharsky ở một điểm tại chân tường Điện Kremlin.

Nhưng vì sao Putin chọn năm 1612?

Trong lịch sử Ba Lan và châu Âu, cuộc chiến của vua Zygmunt III Waza đánh chiếm Moscow, còn gọi là Chiến tranh Dimitriad, không phải là quan trọng.

Bản quyền hình ảnhHULTON ARCHIVE

Image captionMột tranh cổ vẽ lại cảnh quân Ba Lan - Lithuania tiến chiếm Moscow năm 1610 trong cuộc chiến 'Polish-Muscovite War'

Còn có tên là Sigismund, là con của vua Thụy Điển Johan III và Hoàng hậu Ba Lan Katarzyna Jagiellonka, Zygmunt muốn mở rộng bờ cõi sang phía Đông.

Vua Zygmunt đã dùng liên quân với Lithuania và lính đánh thuê Đức, Hungary để tấn công Nga đang suy yếu vì nội loạn.

Trong cuộc chiến 1605-1618, họ chiếm Pskov, bao vây Smolensk, rồi từ năm 1610 đã làm chủ doanh trại Moscow.

Cuộc nổi dậy của dân Moscow năm 1611 có sự hỗ trợ của các nhà buôn và Giáo hội Chính Thống giáo đã đẩy quân Ba Lan ra khỏi thành phố vào năm 1612.

Chiến tranh tạm kết thúc với hòa ước Deulino vào năm 1618 và Nga đã mất nhiều đất đai.

Tuy thế, trong cuộc chiến, lần đầu tiên có sự phối hợp của bốn thành phần dân tộc Nga: người dân, giới doanh nhân, quân đội và tăng lữ để chống ngoại xâm.

Tổng Giám mục Moscow là Germogen bị quân Ba Lan giết chết và sau được Giáo hội Nga phong thánh.

Putin không thích 'cách mạng'

Bản quyền hình ảnhHOANG DINH NAM

Image captionGiới trẻ Việt Nam dưới Tượng Lenin ở Hà Nội. Tại Nga, Tổng thống Putin lại muốn thay đổi cái nhìn của nước ông về Lenin

Các yếu tố này là cần thiết để ông Putin tạo ra biểu tượng mới mang tinh thần dân tộc, thay cho chủ nghĩa cộng sản bài trừ tôn giáo của Cách mạng Tháng 10.

Quả vậy, mọi buổi lễ 4/11 đều có mặt các chức sắc của Giáo hội Chính thống giáo Nga.

Lithuania lại nêu lo ngại về Nga

Putin: Bắc Hàn 'thà ăn cỏ còn hơn từ bỏ hạt nhân'

Ông Dzerzhinsky được dựng tượng ở VN là ai?

Tranh cãi về trận Liên Xô đánh Ba Lan

Giáo hội Nga cũng coi Cách mạng Tháng 10 là "đại thảm họa về tâm linh" cho dân tộc Nga, và coi đó là một thử thách "của thời kỳ tàn sát" với đức tin Ki Tô.

Theo Masha Lipman viết trên The New Yorker, ông Putin cũng không can thiệp để ngăn các lễ kỷ niệm Cách mạng Tháng 10 do Đảng Cộng sản Nga chủ xướng.

Nhưng khẩu hiệu của họ, 'Cách mạng sống mãi" là điều ông Putin không thích.

Muốn duy trì ổn định cho quyền lực của mình, ông Putin không ưa lời kêu gọi lật đổ, cách mạng hoặc bất cứ xáo trộn gì đến từ đường phố.

Bản quyền hình ảnhGETTY IMAGES

Image captionĐội Cận vệ Đỏ thời Cách mạng vô sản năm 1917 - Giáo hội Chính thống Nga nói các đơn vị Bolshevik đã tàn sát nhiều tăng lữ

Hôm 05/11, cảnh sát Nga giải tán biểu tình do nhà hoạt động đối lập Vyacheslav Matsev tổ chức, kêu gọi 'Cách mạng Nhân dân' để 'lật đổ bạo chúa Putin'.

Chừng 380 người đã bị bắt ở Saint Petersburg và Moscow trong ngày.

Trong khi đó, Đảng Cộng sản Nga cáo buộc chính phủ Nga cố tình làm dân chúng thờ ơ với dịp kỷ niệm 100 năm Cách mạng tháng Mười.

Đảng này vừa ra báo cáo "100 năm sau - Cách mạng không bị quên lãng".

Báo cáo nhắc tới một thăm dò toàn quốc hồi tháng Chín.

Theo thăm dò này, 58% người Nga không biết có dịp kỷ niệm 100 năm, và chỉ có 29% biết rõ.

Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Nga Sergei Obukhov nói chính phủ Nga "bịt miệng vấn đề này để người dân bình thường không phải chọn đứng về phe nào".

Theo BBC Tieng Viet

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Việt Nam từng văn minh như Nhật

Tháng 9 năm 1987 tôi rời Hà Nội vô Sài gòn nhận công tác, chỗ tôi dừng chân tá túc đầu tiên là cổng Phi Long (khu vực Lăng Cha Cả). Cũng là Việt Nam nhưng Sài Gòn tạo cho tôi những cảm xúc choáng ngợp và kinh ngạc, không phải vì Sài Gòn giàu có, cái mà tôi choáng ngợp chính là sự văn minh, lịch thiệp và tử tế của người dân Sài Gòn.

(Ảnh qua Pinterest)

Trái ngược với dân Hà Nội, người Sài Gòn rất tử tế và thật lòng, mỗi lần đi chơi không biết đường về, khi chúng tôi hỏi đường, mọi người dường như không nề hà, chỉ bảo ân cần, nếu họ không biết, họ hỏi người khác rồi tận tình hướng dẫn cho chúng tôi. Người Sài Gòn niềm nở dễ mến, ào ào nhưng nhân hậu và thật lòng. 

Đi uống cà phê, đầu tiên nhân viên ra lau bàn sạch sẽ rồi mới nhẹ nhàng hỏi khách: “Anh uống (ăn) gì ?”, khi thanh toán cũng thật nhẹ nhàng, thối tiền tử tế cho khách xong bao giờ cũng có câu: “Cám ơn anh! Lần sau nhớ ghé quán em”. Có thế thôi, nhưng đối với tôi, lần đầu không khỏi kinh ngạc, vì Hà Nội không bao giờ được nghe những câu như thế. Đi mua bán, đi chợ ở Sài Gòn, câu cửa miệng thường trực của các tiểu thương người Sài Gòn là “Cám ơn…! Lần sau nhớ ghé”. Thật! Buôn bán như vậy thì làm sao mà không có lần sau kia chứ(!).

Một lần tôi ghé nhà thằng “lính” (cấp dưới tôi) ở Thủ Đức, nó là dân gốc Sài Gòn. Điều làm tôi kinh ngạc nhất là khi thằng em trai nó đi học về, nó khoanh tay cúi gập người và chào một lượt quanh nhà: “Con thưa má, thưa ba con đi học về!”, “Em chào anh ba em đi học về”. Quay sang tôi, nó khựng lại giây lát rồi chào: “Em chào anh… em mới đi học về!”

Chưa hết đâu, không phải chỉ người Sài Gòn, khi tôi về vùng huyện Đất Đỏ, tỉnh Đồng Nai (nay thuộc Bà Rịa – Vũng Tàu), vùng quê chân chất nhưng cũng văn minh không kém. Hôm đó tôi đi coi hát (xem cải lương), tôi rất kinh ngạc khi mọi người rất trật tự, không la ó, chen lấn xô đẩy hoặc sàm sỡ con gái, phụ nữ như ngoài Bắc, họ vỗ tay tán thưởng ca sỹ những đoạn ca dài hơi hoặc ca hay. Tôi rất ngạc nhiên các bạn ạ!

Trên đây tôi chỉ sơ lược được vài điều khiến tôi “kinh ngạc” vào thời điểm đó. Kinh ngạc trước những cái mà nhà trường hồi đó đã dạy tôi là “tàn dư của chế độ cũ”.

Đấy, các bạn thấy đấy, đã “giải phóng” được 12 năm nhưng người Sài Gòn vẫn giữ được nét văn minh lịch sự vốn có của họ. Nhưng, cho đến nay thì có thể do “Bắc hoá” nên hầu như những nét văn minh đó đã trở thành quá khứ.

Quay trở lại điều tôi muốn nói, mấy ngày nay, tràn ngập các trang mạng là hình ảnh lãnh đạo và nhân viên của cây xăng Nhật bản IQ8 cúi gập người chào và cám ơn để tỏ lòng tri ân khách hàng, người thì ca tụng, kẻ thì chê bai họ “làm màu” với nhiều ý kiến trái chiều. Việc báo chí và các trang mạng “lên đồng” với hành động mà nhiều người thấy lạ của ông Hidoki Honfo đứng dưới mưa gập người chào khách có phải là điều bất thường không(?) Xin trả lời là không(!) Điều bất thường lại là chính chúng ta, Việt nam ta đã từng như thế, cũng văn minh không kém người Nhật tý nào. Nhưng chỉ có điều… những điều như thế đã trở thành quá khứ(!).

Theo Facebook Duy Tu Ha
(Trí Thức)

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Bình Nhưỡng né trừng phạt như thế nào?

TTO – Các trừng phạt không thể ngăn được Triều Tiên phát triển vũ khí hay thậm chí xuất khẩu thiết bị quân sự ra nước ngoài. Tờ South China Morning Post mới đây tổng hợp các cách mà Bình Nhưỡng đã né cấm vận.

Nhà lãnh đạo Kim Jong Un chỉ đạo chương trình hạt nhân của Triều Tiên – Ảnh: Reuters

Tuần trước, Bộ tài chính Mỹ đã tiết lộ Triều Tiên đã sử dụng cơ chế đặc biệt để bán các mặt hàng như than, trong đó có sự hậu thuẫn rất lớn của Nga và Trung Quốc.
Thứ nhất, Triều Tiên sử dụng hình thức đổi chác trực tiếp mà không cần sử dụng tiền, không để lại dấu vết giao dịch. Trong một số trường hợp, nước này nhận thanh toán bằng USD, euro hay nhân dân tệ trong bối cảnh đồng won (KPW) của nước này mất giá trầm trọng, còn khoảng 1.000 won đổi một USD, theo Washington Post.

Chẳng hạn với mặt hàng xuất khẩu chủ lực là than, Bộ tài chính Mỹ dẫn ví dụ một công dân Trung Quốc tên Chi Yupeng sử dụng công ty vật liệu Dandong Zhicheng để đổi các bộ phận tên lửa, hạt nhân lấy thép, than của Bình Nhưỡng.

Cách mà Triều Tiên vận chuyển than cũng ly kỳ như phim. Trợ lý bộ tài chính Mỹ phụ trách tài chính khủng bố Marshall Billingsley tiết lộ các tàu hàng từ Trung Quốc thường tắt thiết bị định vị để tránh bị theo dõi trước khi vào các cảng của Bình Nhưỡng để lấy than. Những hình ảnh này được chụp lại từ vệ tinh. Sau đó, các tàu này sẽ trở lại nơi đã tắt định vị, bật lại thiết bị và chạy thẳng sang Nga.

Trong khi đó, theo tờ Manila Bulletin của Philippines, 18 quốc gia Thái Bình Dương mới đây đã đồng loạt kiểm tra lại toàn bộ tàu đăng ký ở khu vực này sau khi Fiji phát hiện 20 tàu mang cờ Fiji nhưng không đăng ký. Ngoại trưởng New Zealand Gerry Brownlee lo ngại tàu hàng của Triều Tiên gắn cờ giả của các nước để tránh cấm vận.

“Như chúng tôi biết thì GDP được công khai của Triều Tiên không đủ lớn để hỗ trợ chương trình hạt nhân mà họ đang vận hành nên phải có chợ đen hoặc đường ngoài đi vào quốc gia này” – Ông Brownlee nói.

Ngoài khoản tiền từ xuất khẩu, Bình Nhưỡng cũng có nguồn thu nhập ổn định khoảng 500 triệu USD từ hơn 100.000 lao động ở nước ngoài.

Theo thông tin của SCMP, Triều Tiên cũng thành lập các công ty bình phong để tạo tài khoản ngân hàng chuyển tiền quốc tế. Tờ này dẫn một báo cáo của Liên Hiệp Quốc khẳng định Glocom, một công ty sản xuất thiết bị liên lạc quân sự của Bình Nhưỡng, có vô số công ty bình phong như vậy.

“Một hóa đơn thôi cũng thường phải đi qua một loạt giao dịch” – báo cáo viết.

Trong nhiều trường hợp, các nhân viên ngoại giao cũng tham gia mở các tài khoản liên ngân hàng dưới tên mình hoặc tên các công ty bình phong.

Kết quả là Triều Tiên khá thành công trong việc buôn bán vũ khí, thậm chí đào tạo quân sự cho một số nước đặc biệt là ở châu Phi. “Cuộc điều tra của LHQ cho biết khách hàng bao gồm Angola, Congo, Eritrea, Mozambique, Namibia, Syria, Uganda và Tanzania”.

Cuối cùng, Bình Nhưỡng cũng cải tiến các thiết bị phi quân sự thành thiết bị quân sự. Chẳng hạn trong đợt phô diễn quốc phòng hồi 4-2017, hình ảnh từ truyền thông cho thấy chiếc xe chở tên lửa hàng nhân của Triều Tiên là từ hãng xe Sinotruk của Trung Quốc. Công ty này chỉ thừa nhận bán xe dân sự cho Bình Nhưỡng.

Một tàu chở khách của Triều Tiên trên sông Yalu – Ảnh: Reuters

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Nguồn gốc về văn hóa Nga

Cộng sản, Sa hoàng, cướp biển Vikings và nước Nga

Tàu trên sông ở Novgorod

Trong lúc người Moscow và St Petersburg tranh cãi xem Xô Viết hay Sa hoàng là nét định hình nên văn hóa Nga, thì dân vùng Novgorod nói đó chính là Vikings, cướp biển vùng Bắc Âu.

Một trăm năm trước, cuộc cách mạng đã đưa nước Nga từ đế quốc chuyển sang cộng sản - từ hàng thế kỷ dưới quyền trị vì của các Sa hoàng sang thời của các vị vua Xô viết đỏ.

Tại St Petersburg, những cung điện xa hoa gợi nhớ về cuộc sống hoang tàng của các vị hoàng đế Nga, còn tại Moscow, các tòa nhà chọc trời chân phương mộc mạc thì nhắc đến sự tồn tại lạnh lẽo dưới sự cai trị độc tài.

Đã một thế kỷ trôi qua kể từ khi người Nga đứng trước ngã rẽ giữa hai giai đoạn quan trọng của lịch sử đất nước, thế nhưng nhiều người vẫn thấy hoang mang về chuyện giai đoạn nào và thành phố nào có ảnh hưởng lớn nhất tới văn hóa Nga ngày nay, lớn tới mức làm dấy lên tinh thần ái quốc sâu sắc trong các công dân.

Thế nhưng trong lúc người dân Moscow và St Petersburg tranh cãi xem Xô Viết hay Sa Hoàng định hình nên văn hóa Nga, thì người dân vùng Veliky Novgorod (hay được biết đến với cách gọi giản dị hơn là Novgorod) nói đó chính là cướp biển Vikings.

Novgorod, Vikings và nhà nước Kievan Rus

Nhìn thoáng qua, Novgorod (nằm cách khoảng 200km về phía nam St Petersburg, dọc theo sông Volkhov) có vẻ như vẫn đang đóng băng trong thời Xô Viết, không có gì đặc biệt.

Bến tàu hỏa thì lặng lẽ, còn các đường phố chạy dăng dăng đầy các tòa nhà bê tông buồn tẻ, xấu xí và có phần khắc khổ.

Nhưng một khi vào bên trong khu vực Novgorod Kremlin được canh phòng cẩn mật, một trong những thành cổ nhất ở Nga, bạn sẽ cảm nhận được tầm quan trọng lịch sử của nơi này: nơi nước Nga đã ra đời, theo cách nói của người vùng Novgorod.

Novgorod Kremlin là một trong những tòa thành cổ nhất tại Nga

Vào Thế kỷ 9, Novgorod là một khu tập trung buôn bán thịnh vượng nằm trên tuyến đường giao thương quan trọng của Varagian (từ ngữ của thời Trung Cổ dùng để gọi cướp biển vùng Bắc Âu, Vikings).

Đời sống tại Novgorod nhộn nhịp. Các thương gia đem vải quý, đồ kim loại, rượu vang và đá hổ phách từ vùng Địa Trung Hải tới để đổi lấy các món đồ làm từ lông chồn ermine xa xỉ, kiếm cong và lông chồn marten nổi tiếng của vùng Novgorod.

Tuy nhiên, xã hội thời đó ở Novgord khá vô kỷ cương; chuyện đánh nhau xảy ra như cơm bữa giữa người Novgorod với các cộng đồng cư dân lân cận.

Để thiết lập trật tự, người Novgorod đã mời tộc trưởng hùng mạnh của người Varagian khi đó là Hoàng tử Rurik tới thiết lập một chính quyền công bằng. Rurik chấp nhận, và đã từ Scandinavia tới lãnh đạo thành phố vào năm 862.

Sau khi Rurik qua đời vào năm 879, người bà con của ông là Oleg lên nắm quyền, mở rộng đế chế, chiếm miền đất phía bắc nơi về sau trở thành St Petersburg, chiếm phía nam, xuống tới tận Kiev (cách xa Novgorod tới hơn 1.000km), và thống nhất các bộ lạc Slavic và Phần Lan kế bên để tạo thành nhà nước Kievan Rus.

Novgorod phát triển thịnh vượng. Nhờ được giới lãnh đạo của Kievan Rus trao quyền tự trị khá lớn, thành phố đã tự do phát triển các hệ thống pháp luật riêng; những người đứng đầu thành phố được bầu ra theo nhiệm kỳ có hạn định. Nơi đây có thể được coi là chính quyền dân chủ đầu tiên ra đời ở vùng đất nay là nước Nga.

Ngày nay, những bức tường gạch đỏ có từ thời Trung Cổ của Novgorod Kremlin, một địa điểm Di sản Thế giới của Unesco, là nơi có Bảo tàng Nhà nước Thống nhất Novgorod, nơi trưng bày các hiện vật, các triển lãm thể hiện chi tiết lịch sử thành phố, và Bãi Yaroslav, nơi từng là khu chợ to lớn thời Thế kỷ 16.

Ở ngay chính giữa kremlin là Tượng đài Nghìn năm Nhà nước Nga, với bức tượng điêu khắc Hoàng tử Rurik đứng ở vị trí dẫn dắt. Tượng các nhân vật quý tộc, gồm cả Mikhail Romanov và Catherine Đại Đế được xếp lần lượt theo hình xoắn trôn ốc từ trên xuống, theo trình tự lịch sử nước Nga. Nhân vật nổi bật nhất luôn là Rurik.

"Rurik trong nước Nga đương đại là một nhân vật mang tính biểu tượng với một vầng bí hiểm xung quanh," 

Adrian Selin, giáo sư và nhà là nghiên cứu cao cấp tại Khoa Sử Trường Đại học Kinh tế St Petersburg, nói.

Tượng đài kỷ niệm Nghìn năm Nước Nga vinh danh Hoàng tử Rurik, huyền thoại đặt nền móng thành lập nên nhà nước Kievan Rus

Theo thời gian, Rurik đã trở thành huyền thoại đầy tính biểu tượng khiến Liên Xô cấm việc đưa vào sách vở rằng ông là người xây dựng nên nước Nga. Thậm chí chính quyền Liên Xô còn đi xa hơn với việc tuyên bố rằng câu chuyện về nhân vật này thật ra chỉ là sản phẩm sáng tạo của sách vở.

"[Giới chức Liên Xô] bác bỏ việc coi đây là một con người có thật, bởi cái tên của ông nghe giống như tiếng Đức hoặc của ngôn ngữ vùng bán đảo Bắc Âu Scandinavia chứ không phải là tiếng Slavo như cách mà người Nga hiện đại tự định danh mình," Selin giải thích.

Nhưng người Novgorod thì nói Hoàng tử Rurik là có thật, và rằng ông cùng những người thân tín giúp thành lập nên một số nét đặc trưng của văn hóa Nga.

Truyền bá Chính thống giáo

Đồng thời với việc tuyên bố mình là nơi sinh ra nước Nga, Novgorod cũng là một trung tâm quan trọng trong việc truyền bá rộng rãi dòng Chính thống giáo Nga.

Vladimir Đại Đế, vị vua trị vì Kievan Rus từ năm 980 đến năm 1015, đã quyết định sẽ thống nhất thần dân của mình đi theo một tôn giáo chung sau khi xảy ra hàng loạt các cuộc xung đột giữa người Thiên Chúa giáo và những người theo tà giáo.

Sau khi phái các học giả đi nghiên cứu tôn giáo trên thế giới, Vladimir chọn Thiên Chúa Chính thống giáo; ngày nay giáo hội Chính thống giáo Nga đóng vai trò quan trọng trong nền văn hóa và chính trị Nga, với các vị tu sĩ Chính thống giáo thậm chí còn làm lễ ban phước cho các loại vũ khí của Nga.

Không lâu sau khi Vladimir Đại Đế đem Thiên Chúa Chính thống giáo vào Kievan Rus, Đại giáo đường Thánh Sophia, Nhà Thông thái của Thượng Đế (Cathedral of St Sophia The Wisdom of God) được khởi công xây dựng. Đây là nhà thờ cổ nhất được xây dựng tại Nga.

Được xây cất bằng các khối đá nguyên khối, công trình thể hiện cả sự khiêm nhường lẫn sức mạnh của người Novgorod.

Đại giáo đường này là một trong những công trình đầu tiên có kiến trúc mái vòm hình củ hành có trong các công trình kiến trúc nổi tiếng nhất của Nga, trong đó có Đại giáo đường St Basil nổi tiếng ở Moscow, là công trình được xây hơn 500 năm sau Đại giáo đường St Sophia.

Từ Kievan Rus đến Russia

Nếu như nơi này có những đóng góp quan trọng như thế vào nền văn hóa đất nước, thì tại sao Novgorod thường bị Moscow và St Petersburg coi nhẹ trong những câu chuyện về lịch sử Nga?

Đại giáo đường St. Sophia là nhà thờ cổ nhất Nga và là một trong những nơi đầu tiên có kiến trúc củ hành

"[Novgorod] chưa phải là một phần của nước Nga cho tới khi Moscow chinh phục được nơi này vào năm 1478," Nancy Kollmann, giáo sư lịch sử tại Đại học Standford và là tác giả của cuốn Đế chế Nga 1450-1801, nói.

Vào giữa thế kỷ 13, người Mông Cổ (được biết đến với tên gọi người Tatars) xâm chiếm Kievan Rus.

Người Tatar thiết lập chế độ cai trị trên đất Rus và thay thế xã hội dân chủ của vùng đất này bằng một chế độ phong kiến. Điều này gây chia rẽ đất nước, và dẫn đến sự trỗi dậy của Đại công tước Moscow.

Novgorod, vốn tự trở thành một quốc gia riêng sau khi tan rã khỏi Kievan Rus, đã bị sức mạnh ngày càng tăng của Nga đe dọa. Cuộc xung đột giữa hai nhà nước thời Trung Cổ trở thành cuộc khủng hoảng vào năm 1471, khi quân Novgorod yếu kém vô tình đụng độ với quân Moscow tại Chiến trường Shelon.

Novgorod thảm bại, các thủ lĩnh phải đầu hàng Moscow.

Kết quả là Novgorod mất độc lập, các lãnh đạo được bầu chọn của vùng bị thay thế bằng những người trung thành với Moscow.

Tác giả Alexander Herzen người Nga hồi Thế kỷ 19 cho rằng nếu như Novgorod chinh phục Moscow thì Đế chế Nga có lẽ đã không bao giờ tồn tại.

Người Novgorod vẫn kỷ niệm cội rễ Varangian của mình bằng âm nhạc, các vũ điệu và bằng cả việc học cách sử dụng vũ khí

Tuy nhiên, ảnh hưởng của Kievan Rus thì vẫn còn đó.

Đại Công tước Moscow tiếp tục gọi vùng đất đó là Rus, và từ này đã được tiến hóa thành 'Russia' (nước Nga) trong thời gian từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 16.

Tên gọi Russia (Nga) giữ vị trí vững chắc khi Peter Đệ Nhất thành lập ra Đế chế Nga và rời đô từ Moscow tới St Petersburg vừa được phát hiện ra vào đầu thập niên 1700.

Cho dù những người Cộng sản xóa nhòa cái tên Nga bằng cách dùng tên gọi Cộng hòa Liên bang Xô Viết (Liên Xô) vào năm 1917, nhưng Nga lại được dùng trở lại sau sự sụp đổ của Liên Xô hồi 1991.

Người Novgorod không quên cội rễ của mình.

Ở nơi cách rất xa các bức tường Điện Kremlin, những mảnh nhỏ về niềm tự hào văn hóa vẫn thể hiện rõ trong đời sống hiện đại. Những buổi biểu diễn chương trình ca múa nhạc dân tộc Novgorod tại Nhà hát Dân gian Kudesy của thành phố nói về cội rễ văn hóa Varangian; tại câu lạc bộ lịch sử và dân tộc học Novgorod Rhat, người ta được dạy về các kỹ năng làm vũ khí, áo giáp từ thời Hoàng tử Rurik.

Nguồn gốc về văn hóa Nga vẫn đang tiếp tục là chủ đề tranh luận. Ít nhất thì với những người tại Novgorod, họ biết về lịch sử của mình và biết về những nét đặc biệt đã tạo nên huyền thoại.

Amy McPherson

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Liệu Google, Facebook có rời khỏi khi Việt Nam siết chặt an ninh mạng

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Bác Thông lại nói liều:

Đội thổi kèn khóc thuê

Tôi khùng, bật tivi coi cái lễ tưởng nhớ CMT10, thấy thế này:

Việc cúng là của người Nga, nhưng xứ ta thích ôm rơm rặm bụng, thôi thì cho qua, nhưng chả biết có mời khách Nga, cụ thể là Đại sứ Nga tại HN dự không. Tôi không nghe giới thiệu một tây Nga nào, hay là không mời, hay là mời nhưng "nó" không dự. Thấy có vài ông mũi lõ, chả biết có phải Nga, nhưng nếu có Đại sứ Nga dự chẳng hạn mà không giới thiệu thì quả thật mấy vị tổ chức vụ này chỉ tầm cỡ tổ chức event làng xã.

Ngó thấy mấy anh tây ấy mặt cứ nghệt ra khi nghe ông lão đọc văn diễn cảm, tinh những từ hoa mỹ, tôi biết là chúng chả hiểu gì, có lẽ tới ngồi cho vui thôi.

Mấy ông lý cựu xứ này, để ý trên hàng ghế đầu thấy ông có ông không. Điều đáng lưu ý là cựu thủ tướng 3X không có mặt. Có thể được mời, có thể không. Trong đám lý cựu, đều dễ nhận thấy lâu nay, anh nào xuất thân dân Bắc thì rất thích lễ lạt, thích làm long trọng viên, háo danh, cứ có hơi lễ là xuất hiện, như anh Nông Mạnh, Lê Phiêu, Sinh Hùng; còn đám Nam hình như mạng đặc tính Nam Bộ, thôi là thôi, không lằng nhằng, như anh Khải, anh Triết, anh Anh (Hồng Anh chứ không phải Đức Anh), anh Sang (tuy nhiên anh này lại vừa có mặt). Tôi thích tính cách Nam hơn.

Cứ như ông cụ non nhưng già lý luận nói sáng nay "Cách mạng Tháng Mười Nga đã mở ra thời đại mới cho lịch sử nhân loại" thì phải hiểu rằng cuộc cách mạng này đúng là mở ra một thời đại mới, nhưng cần nói rõ điều mà cụ non cố tình giấu: đó là thời đại nghèo đói bị bóc lột, kìm hãm kiểu mới, do người cộng sản nắm quyền cai trị. Nói chính xác, nó đã kìm hãm nhân loại suốt trăm năm nay, đã đẩy nhân loại vào sự chia rẽ hai phe, đã gây ra bao nhiêu cuộc chiến tranh, đấu đá, đã chồng chất xương máu của cả trăm triệu sinh mạng ở khắp nơi.

Nói đâu xa, chính nước Nga nếu không bị cuộc cách mạng này, có lẽ giờ đây nước Nga chả kém gì những nước phồn vinh cực thịnh hàng đầu thế giới. Chính vì vậy, họ phải xóa sạch, làm lại từ đầu, chỉ có điểu vẫn còn vướng một tay gốc KGB hung hăng độc tài nên chưa bay cao được.

Không thể hiểu nổi, một đám người vẫn được coi (hoặc tự nhận) là tinh hoa của đất nước mà lại ngồi nghe ông lão cổ hủ chê bai phê phán "việc xa rời những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin của những người lãnh đạo cao nhất của đảng (CS Liên Xô) lúc đó", coi sự thay đổi của Liên Xô là "biến cố đầy bi kịch", chê chủ nghĩa tư bản tàn bạo bóc lột... rồi cùng nhau vỗ tay tán thưởng.

Xin thưa với các ông, các ông coi đó là bi kịch, chê bai những người làm nên cuộc thay đổi vĩ đại đó là sai lầm, nhưng hầu hết nhân loại lại tán đồng, khen ngợi, coi đó là dấu mốc lịch sử phát triển vĩ đại. Các ông cứ "khư khư mình buộc lấy mình vào trong" thì tránh sao "vậy nên những chốn thong dong/ở không yên ổn ngồi không vững vàng/ma đưa lối quỷ đưa đường/lại tìm những chốn đoạn trường mà đi". Tôi nói thật, nhiều người dân như tôi vẫn hằng trông đợi xứ này có được những con người như Gorbachov, Eltsin để dân này nước này tháo cũi sổ lồng mà bay lên, chứ các ông đứng đó ngồi đó mà chê bai mạt sát người ta, không biết ngượng.

Ông bạn tôi, Vũ Trường Thành, một thương binh, cựu chiến binh thành cổ Quảng Trị, cùng đơn vị với Đinh Thế Huynh, vừa viết rằng "mấy chục người chết chưa tìm thấy xác, hàng nghìn người mất mát nhà cửa, tài sản, đói rét tang thương như vậy mà vưỡn đi khóc mướn thương vay cái xác thiên hạ đã quẳng đi, đã chôn hàng chục năm rồi. Đúng là l... không ngứa, ngứa xung quanh... Rởm!".

Bão gió ngập lụt tang tóc như thế, cả mấy tỉnh điêu tàn, hơn 100 người chết, hàng trăm người còn mất tích chưa tìm được, mà kéo nhau ra hội trường ngồi than khóc cho một cuộc cách mạng đổ máu kìm hãm nhân loại, kể ra cũng mặt dày.

Nguyễn Thông

Phần nhận xét hiển thị trên trang

NGUYỄN MINH CHÂU và một thái độ cầm bút quyết liệt

“Đã gọi là tiểu thuyết thì bản thân thể loại không có chuyện né tránh hiện thực, hay nói đúng hơn, những nhà tiểu thuyết chân chính không được phép né tránh mô tả hiện thực muôn vẻ, kể cả cái ác, vì cái ác bao giờ cũng mạnh mẽ và lẫm liệt, đầy mưu ma, chước quỷ, còn cái thiện thì lại ngu ngơ và ngây thơ, thường rất cả tin... Nhà văn mô tả cái ác để lột mặt nó ra và cũng là để nâng giấc cho những con người cùng đường, tuyệt lộ, bị cái ác hoặc số phận đen đủi dồn vào chân tường, những con người cả tâm hồn và thể xác của họ bị hắt hủi và đọa đầy đến ê chề, hoàn toàn mất hết lòng tin vào con người và cuộc đời. Vậy thì nhà văn phải đứng về phía họ, bênh vực họ. Nói thế có vẻ  sáo mòn, nhưng mà thật đấy ông ạ. Tôi là tôi ớn nhất những nhà văn máu cá, cứ lấy an toàn làm gốc, chơi trò chơi hiền lành, vô sự, tưởng rằng cả đời không hại ai, không làm điều ác với ai. Nhưng cái tội tày đình là tội khiếp đảm trước cái ác. Rồi thì quen chung sống với  nó,  coi như là không có nó ở trên đời này vậy...”.

“LÃO KHÚNG” TRONG LÒNG BẠN BÈ

TRUNG TRUNG ĐỈNH

Số phận nghiệt ngã thường dành cho những người chân thật, đa cảm và cả nghĩ. Đó là nhận xét mang đậm chất chủ quan của tôi, mỗi khi nhớ tới nhà văn Nguyễn Minh Châu. Tôi cứ hình dung thấy ông ngồi ngơ ngẩn trước bàn, trước trang giấy, xung quanh ngổn ngang những vật dụng gia đình thời bao cấp, nào bếp dầu, nào lọ dưa, thùng gạo, nơi góc hẹp dành riêng cho ông để viết văn. Chiếc đèn dầu cố hữu để sát chân chiếc đèn điện có chụp hình phễu, thêm vào đó ông chủ của nó còn cẩn thận bọc kỹ một lớp giấy báo phòng khi đêm hôm làm việc, vợ và các con không phải bận tâm vì ánh sáng, vì cái thói lọ mọ của mình. Ông là một trong số không nhiều nhà văn Việt Nam suốt đời lúc nào cũng đau đáu nghĩ tới việc viết. Dường như mọi sự bận tâm đối với ông đều liên quan đến cái nghề, và dường như chính cái nghề đã tạo nên tính cách Nguyễn Minh Châu.

1. 

Ngày ấy, tôi cho rằng mình gặp may khi có quyết định được điều về công tác tại Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Phải nói những ngày mới về nhận việc,  được ngồi họp chung, bàn chung công việc với các nhà văn đàn anh như Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Trọng Oánh, Lê Lựu, Thu Bồn,  Ngô Thảo... đối với tôi là cả một sự kỳ lạ của cuộc đời lính tráng. Tôi vô cùng ngạc nhiên khi lần đầu tiên bước vào căn phòng khá rộng ở đầu hồi dãy nhà cấp bốn phía sau tòa soạn, nơi nhà văn Lê Lựu, Trưởng ban Văn, đang ở vì sự tối tăm và hôi xì xì mùi nước điếu thuốc lào và mùi ẩm mốc. Trưởng ban của tôi đã biến căn phòng rộng thênh thành cái hang bởi đám tủ không cánh và ngổn ngang chăn màn quần áo. Cái bàn trà xiêu vẹo cùng mấy chiếc ghế gỗ cũng xiêu vẹo kê sát tường, chính giữa phòng. Trên mặt bàn một lũ một lĩ chén uống nước nhiều chủng loại cáu bẩn. Ấy thế mà suốt ngày “căn hầm” cứ xoành xoạch kẻ ra người vào tấp nập. Nhà văn Nguyễn Minh Châu cũng hay tới đây, nhưng ông thường nhằm vào lúc ít người.

Tôi nhớ mãi buổi chiều u ám tôi đang được Lê Lựu đãi món bún lá với mắm tôm và đậu phụ rán cùng  món kể lại cốt truyện và ý tưởng truyện ngắn mới nhất của Nguyễn Minh Châu. Câu chuyện về vợ một anh chàng ngư phủ rất hay bị thằng chồng vũ phu đánh đập, hành hạ.  Lạ lùng thay là chị ta không những không phản ứng mà còn xin hắn, có đánh thì để lên đến bờ rồi hãy đánh nữa kia. Có phải chị ta yêu hắn không? Không! Một trăm lần không, một ngàn lần không! Nhưng mà chị không thể không sống với hắn.  Người ta khuyên chị nên bỏ quách hắn đi, ngay cả ông thẩm phán toà án nhân dân huyện cũng không kìm chế được, đã nói với chị ta rằng: “Ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng. Cả nước không có một người chồng nào như hắn”, và ông đã khuyên chị ta bỏ chồng, mặc dù vẫn nhớ chức năng nhiệm vụ của mình là phải hoà giải.  Nhưng mà chị ta thì vẫn một mực chắp tay vái lạy các người rằng,  để cho chị yên, chị đã nghĩ kỹ rồi. Cuối cùng người ta cũng khám phá ra, chị ta chịu đựng chỉ là để tồn tại cái gia đình cùng với những đứa con. Một gia đình đi biển, sống bằng nghề biển mà không có hắn, không có đàn ông thì...”. Nói đến đây Lê Lựu ngắc giọng lại, nhìn ra ngoài. Có tiếng xe đạp lạch xạch trước cửa “hang”. Lê Lựu nhận ra tiếng lạch xạch quen thuộc ấy, bảo tôi: “Bác Châu đấy”, rồi vội lấy bát đũa ra “mời ông anh”. Nhưng tôi thấy “ông anh” không có vẻ xởi lởi vui vẻ như những buổi tới chơi tán gẫu thường ngày. Lê Lựu và tôi rối rít mời ông cùng ngồi xuống chiếu.

Nhưng Nguyễn Minh Châu vẫn ngồi trên chiếc ghế tựa, lấy thuốc ra hút rồi nói với Lê Lựu: “Ông cho mình lấy lại cái truyện ngắn mình gửi hôm nọ có được không ?”. Lê Lựu nhìn ông, có vẻ không hiểu:“Sao lại lấy lại? Em đã cho đánh máy rồi mà”. Ông vẫn một mực: “Nhưng  mình nghĩ lại rồi. Không nên in lúc này Lựu ạ. Để khi nào nó nguôi nguôi đi cái đã”.

Lê  Lựu nói tiếp: “Em vừa kể cho thằng Đỉnh nghe. Em nói thật nhá, bác đừng sợ, truyện ngắn này hay thế, đẹp thế thì có gì mà sợ? Cứ để đấy, em cho “đi" ngay số này thôi mà”. Nguyễn Minh Châu chuyển thái độ, những ngón tay run run dụi tàn thuốc vào cái gạt tàn đầy ự mẩu, với vẻ mặt căng thẳng: “Ông lấy ngay về hộ tôi, Mình có đưa cho Thu đọc, nó bảo, anh mà cho in lúc này rất không có lợi, rất dễ bị suy diễn. Mình thấy Thu nói đúng đấy”.

Ông chơi rất thân với nhà thơ Nguyễn Trung Thu, công tác ở Ban Văn hoá văn nghệ Trung ương. Hễ cứ viết xong cái gì, ông cũng đem sang nhà cho bạn “duyệt” trước. Lê Lựu buông bát đũa, đứng dậy: “Anh để đấy em, thằng nào “đánh” em chịu”. Nguyễn Minh Châu cười: “Ông chịu thế nào được ?”. Lê Lựu khẳng định: “Được! Phải có cách chứ. Cứ thật thà như bác với lại ông Thu có mà...”. Nói rồi anh lấy giấy bút cắm cúi viết. Tôi tò mò ghé xem.

Té ra Lê Lựu viết một lá thư cho Nguyễn Minh Châu với nội dung rất ngắn gọn rằng: "Hôm nọ, lúc chờ xe đi Đại Lải, anh ghé phòng em chơi, mải chuyện nên lúc đi anh bỏ quên cái túi cói ở sau lưng ghế, em thấy có bản thảo truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” nên mạo muội đọc trộm, thấy nó hay nên mạo muội đem in, vì dạo này thiếu truyện hay quá, mà anh thì lại ở tít trên ấy, thành thử em không kịp xin ý kiến tác giả, nay có thằng Đỉnh lên, em viết thư này xin lỗi anh và em hứa, nếu có gì sai sót, em xin anh cho em được hoàn toàn chịu trách nhiệm. Cáo lỗi anh vậy. Lựu...".

Tôi lại thêm một lần ngạc nhiên thấy Nguyễn Minh Châu cứ ngồi lặng thinh với vẻ mặt thẫn thờ sau khi đọc “lá thư”. Lê Lựu pha xong ấm nước, rót mời ông, nhưng Nguyễn Minh Châu không uống mà lặng lẽ đứng dậy, lặng lẽ kéo đôi dép lê ra khỏi “hang”, không hề quay nhìn lại chúng tôi lấy một lần. Tôi có cảm giác, cái lặng lẽ mà ông để lại phía sau lưng mình, cho chúng tôi, như có một lỗ thủng!

2. 

Tôi nhớ có lần, tôi đang mải mê đánh máy một cái gì đó, chợt thấy có bóng người  phía ngoài cửa kính, lúc ấy là giữa trưa, cơ quan vắng hoe. Hẳn có ai muốn tìm mình, tôi nghĩ và ra mở cửa. Nhà văn Nguyễn Minh Châu với cái túi cói xách tay cũ mèm, với đôi dép lê lẹp xẹp đang đứng tần ngần dưới sân. Tôi nắm bàn tay hâm hấp nóng, khô và mềm của ông kéo vào phòng với giọng suồng sã: “Mời ông anh vào nhà, gớm, nom ông anh cứ như người mất hồn ý”. Ông thụ động bỏ cái túi lép dưới chân ghế, ngồi bơ phờ nhìn tôi, rồi cười nhợt nhạt: “Ông đang viết cái gì?”. Tôi đáp: “Viết lách gì đâu anh. Em đang phải làm một việc chẳng vui vẻ tí nào”.

Ông lấy thuốc ra hút. Tôi hí hoáy pha trà, nhận ra trên gương mặt tái nhợt của ông thoáng ánh lên vẻ giễu cợt chua chát. Ông bảo: “Kể đời con người ta cũng vô nghĩa lý thật. Lấy nhau, bỏ nhau, hay ở với nhau cũng đều là vớ vẩn cả. Cứ mỗi ngày sống là một ngày chồng thêm lên cho mình một nỗi buồn”. Tôi ngồi im, chờ nghe ông, cứ tưởng đó là khúc dạo đầu cho một bài diễn thuyết về triết lý sống nào đó, chắc là hay lắm đây. Ai dè ông lại ngồi thuỗn ra, vẻ chán nản còn hơn cả cái thằng tôi đang chán nản như thấy mình đang vữa ra. Tôi lên tiếng: “Báo cáo “bác Khúng”, tôi chuyển giọng, gọi ông bằng cái tên “lão Khúng” mới nổi tiếng gần đây nhằm phá không khí ngột ngạt. Bác là bác quá lắm đấy. Em có cảm giác lúc nào bác cũng thảng thốt với những ý nghĩ đen tối, u uất. Thức đêm vừa vừa thôi ông anh ạ”.

Tôi không ngờ  “lão Khúng” của tôi lại phá lên cười. Cái lối cười phá lên ấy, bề ngoài có vẻ khoái trá, nhưng bên trong thì nẫu buồn. Tôi nghiêm nghị rót trà và nghiêm nghị nói: “Anh Châu này, em muốn kể cho anh nghe câu chuyện mà em đang viết quá”. Ông lặng lẽ lấy quyển sách của ông mới in đưa cho tôi, nói: “Tặng ông quyển này. Đọc nhau đã mệt lại còn định đuổi nhau bằng cái sự kể lể...”.

Tôi không tự ái vì biết tính ông hay giễu cợt, không phải giễu cợt ai khác mà chính là ông giễu cợt cả ông lẫn cái nghề của mình. Tôi tâm sự: “Em viết sắp xong rồi. Nhưng càng về cuối càng trì trệ thế nào ấy. Một nhân vật suốt đời tin vào cấp trên. Một nhân vật suốt đời tin vào tôn giáo. Một nhân vật suốt đời tin vào vật chất. Một nhân vật suốt đời tin vào tình cảm. Họ đều là những người rất tốt, trong sáng, họ sẵn sàng quên mình hy sinh cho niềm tin yêu của mình để mong đóng góp cho đời. Vậy mà sao cuối cùng, tất cả cuộc đời của họ đều bi kịch thế. Có phải chỉ vì họ không còn biết cái thân mình là ai không ? Buồn lắm. Em chỉ muốn kêu gọi con người, trước hết phải tự biết cái thân mình là ai cái đã, rồi thì hãy tin...”.

Ông chợt lên tiếng: “Ông viết xong chưa?”. “Dạ sắp”, tôi đáp. Nguyễn Minh Châu nói với giọng giễu cợt: “Góp ý cho ông thế nào được. Nhưng mà này, cuộc sống cứ trớ trêu thế mới là cuộc sống chứ. Trong đám nhân vật chắc chắn là rất nhem nhuốc của ông, giá mà có một thằng chẳng tin cái gì cả. Nó chỉ tin nó, còn mọi thứ chung quanh đều là phương tiện. Phải bắt cái thằng này ghé vai gánh hết những phần mà lũ người kia không gánh được, cũng có thể không biết đường nào mà gánh, hoặc có gánh cũng sợ hãi, vừa đụng tới là đã run bắn cả thần hồn lẫn thần xác lên rồi. Còn cái thằng này nó gánh cứ ngon ơ, hoặc giả có vẻ ngon ơ, nhưng kỳ tình, cu cậu cũng đang gánh bi kịch, không phải của riêng bản thân mà là của cả cái đám người kia cộng lại. Được như thế cuốn sách của ông sẽ có lối thoát. Đã gọi là tiểu thuyết thì bản thân thể loại không có chuyện né tránh hiện thực, hay nói đúng hơn, những nhà tiểu thuyết chân chính không được phép né tránh mô tả hiện thực muôn vẻ, kể cả cái ác, vì cái ác bao giờ cũng mạnh mẽ và lẫm liệt, đầy mưu ma, chước quỷ, còn cái thiện thì lại ngu ngơ và ngây thơ, thường rất cả tin... Nhà văn mô tả cái ác để lột mặt nó ra và cũng là để nâng giấc cho những con người cùng đường, tuyệt lộ, bị cái ác hoặc số phận đen đủi dồn vào chân tường, những con người cả tâm hồn và thể xác của họ bị hắt hủi và đọa đầy đến ê chề, hoàn toàn mất hết lòng tin vào con người và cuộc đời. Vậy thì nhà văn phải đứng về phía họ, bênh vực họ. Nói thế có vẻ  sáo mòn, nhưng mà thật đấy ông ạ. Tôi là tôi ớn nhất những nhà văn máu cá, cứ lấy an toàn làm gốc, chơi trò chơi hiền lành, vô sự, tưởng rằng cả đời không hại ai, không làm điều ác với ai. Nhưng cái tội tày đình là tội khiếp đảm trước cái ác. Rồi thì quen chung sống với  nó,  coi như là không có nó ở trên đời này vậy...”.

Bỗng ông ngưng nói. Tôi có cảm giác như không phải ông đang bàn luận, góp ý cho tôi mà ông đang giãi bày những suy nghĩ, những ý tưởng cho một sáng tác nào đó của ông. Chuyện tôi vừa kể, chẳng qua chỉ là cái cớ, là chất kích thích cho dòng cảm xúc đang nung nấu trong cái đầu bơ phờ của ông. Nhưng dù sao tôi cũng phải tranh thủ ông anh, phải lôi ông anh ra khỏi khu vực trầm uất để mà còn học mót được đôi điều. Và tôi vội đứng lên, nắm chặt bàn tay nóng hâm hấp của ông, nói: “Tuyệt văn vời. Chỉ cần anh gợi ý như thế là em đã bắt được cái thằng ấy rồi. Nó cũng không phải là tội phạm, mà nó là nô lệ, là nạn nhân cho quan niệm sống ích kỷ, cá nhân chủ nghĩa...”.

Ông chen ngang: “Ôi giời, ba hoa với nhau thì dễ, nhưng ngồi vào bàn là cái thằng TA với thằng cha NHÀ VĂN cứ chành choẹ với nhau, làm cho ngòi bút lúc thì hăng máu, lúc thì quằn lại”. Tôi lại ấn ông ngồi xuống, nói: “Thì ta có phải là thánh đâu, cũng còn phải tính toán trăm chiều chứ đâu có phải khoát tay một phát là lên đến giời”. Ông liền bảo: “Thế cho nên độc giả người ta mới chán phè các bố. Chưa viết đã tính toán thì còn nói làm gì”. Nói rồi ông xách túi, kiên quyết ra về. Tôi biết không thể giữ ông, đành lẵng nhẵng theo ra cổng. Ông lúi húi dắt chiếc xe đạp ra ngoài  và tôi đi bên ông, cứ hy vọng ông sẽ nói thêm một đôi lời gì nữa. Nhưng ông vẫn im lặng. Tôi đành: “Anh về nhé”, và ông quay lại, thoáng nhìn tôi: “Tôi về nhé”, rồi gác chân lên xe, ông cúi mình đạp trên đường phố vắng. Chúng tôi chia tay nhau nhạt nhẽo và buồn tẻ đến nao lòng. Hồi ấy ông chưa biết ông đang bị bệnh.

Phần nhận xét hiển thị trên trang