Vì sao TQ thành nền KT lớn thứ hai thế giới, còn VN vẫn lẩn quẩn?

Cả hai nước có những nét tương đồng về lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa.
Cả hai nước bị cho là đảng toàn trị, hạn chế quyền tự do dân chủ con người. 
Cả hai nước mang danh nghĩa chế độ cộng sản, thực chất đã trở thành tư bản đỏ.
Cả hai nước đều chuyển đổi từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trường mang định hướng XHCN. 
TQ đã phát triển và trên đà cạnh tranh ngôi vị với Mỹ, dự trử đưọc tài nguyên chiến lược, thu phục được đa số nhân tâm.
Còn VN đã khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên lẫn lòng tin của người dân gần như cạn kiết.
Tuy mỗi nước có lợi thế, điểm mạnh yếu khác nhau. Dù TQ đã có nền tảng văn hóa vững chắc, có nền công nghiêp cơ bản và đổi mới kinh tế đi trước khá lâu so với VN.
Nhưng những gì TQ đề xướng cải cách chính trị, kinh tế thì VN đều tham khảo áp dụng, gần như một bản sao.
Tại sao người ta 10 thì mình không được 1?.
TC
_____________________

Trung Quốc - “phiên bản đặc biệt của chủ nghĩa xã hội”
Thứ hai, 11 Tháng 5 2015 13:03
Tất cả những gì đang diễn ra ở Trung Quốc được cả thế giới theo dõi chặt chẽ và cũng không làm ai phải ngạc nhiên. Trong 30 năm từ năm 1979, GDP của Trung Quốc đã tăng 15 lần, sản xuất công nghiệp tăng hơn 20 lần; kim ngạch thương mại tăng hơn 100 lần; hoàn thành công nghiệp hóa và tạo ra một cơ sở vững chắc để giải quyết các nhiệm vụ do Đại hội lần thứ XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc (2007) đề ra, biến Trung Quốc từ một “công xưởng của thế giới” thành một “nhà máy của tri thức”.

Trong những năm khủng hoảng, Trung Quốc vẫn tiếp tục tăng trưởng kinh tế với nhịp độ tuy có giảm, song vẫn dẫn đầu thế giới. Năm 2009, GDP tăng 9,2%; năm 2010 - 10,3%; năm 2011 - 9,2%; năm 2012 - 7,6%; năm 2013 - 7,6% và năm 2014 - 7,4%. GDP năm 2014 đạt 10.500 tỷ USD. Và nếu tính theo sức mua tương đương (PPP), thì người Trung Quốc còn cao hơn một chút so với người Mỹ. Cũng phải nói thêm rằng hiện GDP của Trung Quốc đã lớn gấp 6 lần GDP của Nga, khi ông Đặng Tiểu Bình bắt đầu cải cách, nền kinh tế Trung Quốc chỉ bằng 1/3 kinh tế Nga. Dự trữ vàng và ngoại hối của Trung Quốc trong năm 2014 đạt gần 4000 tỷ USD; kim ngạch thương mại cũng hơn 4000 tỷ USD. Công nghiệp sản xuất ô tô tăng với “tốc độ bão táp”: Năm 1978, trước khi cải cách, Trung Quốc đạt sản lượng 149.000 xe ô tô/năm. Đến năm 2010, 2011, mỗi năm nước này đã có thể xuất xưởng 18 triệu xe, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Năm 2012 sản lượng ô tô tăng lên 19 triệu 300 nghìn xe. Năm 2013 đạt 20 triệu xe và năm 2014 lên đến mức 22 triệu xe.

Một trong những thành tựu đầy ấn tượng không thể không nhắc đến của Trung Quốc chính là sự phát triển của khoa học và công nghệ cao. Hàng triệu người Trung Quốc đã được đào tạo đại học và sau đại học tại các quốc gia phương Tây, chủ yếu là tại Mỹ. (Thậm chí ở Mỹ còn có một câu chuyện đùa rằng: Trường Đại học của Mỹ là nơi đào tạo sinh viên Trung Quốc, và là nơi giảng dạy của giáo sư Nga, những người rời bỏ nước Nga đến Mỹ từ thời Liên Xô trước đây).

Nhiều người trong số họ đã trở thành chuyên gia nổi tiếng thế giới và theo tiếng gọi của Bắc Kinh đã trở về tổ quốc, và họ đã được cất nhắc vào những vị trí lãnh đạo của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, các học viện Kỹ thuật, các trường đại học, cũng như các công ty lớn,... Trong giai đoạn 10 năm, từ năm 2000 đến năm 2010, số lượng các nhà nghiên cứu khoa học đã tăng gấp 2,3 lần, đạt 3,18 triệu người. 16 trường đại học của Trung Quốc đã lọt vào danh sách các trường đại học tốt nhất thế giới do tạp chí Times bình chọn năm 2013, trong đó có cả các trường đại học của Hong Kong, trong khi Nga chỉ có một đại diện là Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva mang tên Lomonosov (MGU).

Trong 10 năm qua, tỷ trọng sản phẩm công nghệ cao của Trung Quốc so với cả thế giới đã tăng từ 6% lên 22%, trong khi đó tỷ trọng của Mỹ giảm từ 21% xuống còn 15%. (Tỷ trọng của Nga, không tính các thiết bị quân sự, "ổn định" ở mức 0,3 - 0,5%). Với sự hợp tác tích cực của phương Tây, Trung Quốc đã thành lập hai "Thung lũng Silicon", đó là Thâm Quyến và Công viên khoa học Trung Quan Thôn ở Bắc Kinh, cũng như nhiều "công viên khoa học" ở hàng loạt thành phố lớn của đất nước. Tỷ trọng sản phẩm công nghệ cao trong xuất khẩu của Trung Quốc dao động trong khoảng từ 25 - 30%. Các công ty công nghệ cao của Trung Quốc như Lenovo, Huawei, Xiaomi, Coolpad, ZTE đã bắt đầu cạnh tranh thành công trên thị trường thế giới với các tập đoàn nổi tiếng như Apple, Samsung và nhiều công ty khác. Nếu Trung Quốc tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh chóng, có thể không cao như trước, chỉ cần 6 - 7%/ năm, thì trong tương lai không xa, có thể dự đoán các chỉ số GDP, PPP theo GDP của nước này sẽ vượt Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) cộng lại.

Phía trước Trung Quốc, tất nhiên, còn rất nhiều vấn đề khó khăn, nhưng đó là một chủ đề riêng. 

Ngoại diên và nội hàm

Con đường phát triển của Trung Quốc là gì? Để trả lời câu hỏi này, trước tiên chúng ta phải làm rõ các yếu tố trong hiện tượng thành công của Trung Quốc. Thứ nhất, đó là chiến lược phát triển đất nước trong khoảng thời gian 50 - 100 năm. Mục tiêu trung gian là xây dựng một xã hội khá giả toàn diện phải đạt được vào năm 2020 theo Nghị quyết Đại hội XVII của Đảng Cộng sản Trung Quốc (2007). Thứ hai, đó là mô hình cải cách kinh tế-xã hội. Và thứ ba, là chủ đề của cải cách. Trong ba bộ phận cấu thành này, chiến lược phát triển đất nước chiếm vị trí thống soái - đó là xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc.

Nó cũng phải giải quyết một “nhiệm vụ tối quan trọng”, nếu không phải là toàn bộ xã hội, thì ít nhất các tầng lớp ưu tú của đất nước cũng phải cảm nhận được – đó là giành lại cho Trung Quốc vị trí vĩ đại trước đây. Nhưng bản thân thuật ngữ “chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc” có gì khác biệt với ý tưởng của chủ nghĩa cộng sản, thì chưa ai nói tới. Kể từ khi đẩy mạnh các cuộc cải cách, Đảng Cộng sản Trung Quốc thay đổi dần ban lãnh đạo, tạo ra một chất lượng mới, gây ảnh hưởng lớn tới quá trình cải cách.

Nhưng không thể nói về chủ nghĩa xã hội kiểu Trung Quốc khi không nói gì về bản chất của các cuộc cải cách kinh tế và chính trị. Ban đầu, nó đặt ra nhiệm vụ công nghiệp hóa và phát triển công nghệ cao. Bằng cách xây dựng một nền kinh tế mới, chủ yếu thông qua việc phát triển một mạng lưới các đặc khu kinh tế (SEZ), chúng có nhiệm vụ như những chiếc máy hút vốn nước ngoài, thiết bị mới, công nghệ và kinh nghiệm quản lý, điều hành. 

Đối với các tài sản nhà nước, việc cổ phần hóa và tư nhân hóa được hoãn lại sau này. Tuy nhiên, trong những năm đầu cải cách, mục tiêu được nhấn mạnh là phát triển nông nghiệp, thông qua việc chuyển nhượng ruộng đất của công xã cho các hộ gia đình, bởi điều đó sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sản xuất lương thực, thực phẩm và lần đầu tiên sau nhiều năm, Trung Quốc đã có thể tự nuôi được dân mình. Trước năm 1993, Trung Quốc đã xuất khẩu nguyên liệu, bao gồm cả dầu lửa.

Các mô hình cải cách do chính người Trung Quốc thiết lập (gọi là “cải cách và mở cửa” – lấy việc mở cửa ra thế giới thay cho công thức cũ tự lực cánh sinh, dựa vào sức mình) có sự kết hợp khéo léo giữa kế hoạch với thị trường. Kế hoạch, đưa ra hàng năm, mang tính chất định hướng (gợi mở) hơn là mệnh lệnh cứng nhắc. Trong giai đoạn đầu cải cách, chủ yếu nhà nước xây dựng hạ tầng cơ sở, phát triển các SEZ. Đầu tiên, cộng đồng người Hoa ở nước ngoài (Hoa kiều) gửi vốn đầu tư về các SEZ, điều đặc biệt là lòng tận tâm của Hoa kiều đối với quê hương họ thật đáng kinh ngạc! 

Chính sách công nghiệp cũng được suy tính rất sâu sắc. Chẳng hạn, các nhà chức trách Trung Quốc đã hạn chế nghiêm ngặt việc nhập khẩu các loại xe có động cơ và do đó buộc các công ty nước ngoài phải thành lập các công ty con ở Trung Quốc để sản xuất xe hơi với điều kiện nội địa hóa tối đa. Kết quả là, nền kinh tế đã trở nên cạnh tranh và được thế giới công nhận là nền kinh tế thị trường. 

Những biến đổi lớn cũng đã diễn ra trong hệ thống chính trị. Từ khi Đặng Tiểu Bình lên nắm quyền, phong cách làm việc của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã thay đổi mạnh mẽ. Trong đảng thực hiện việc lấy phiếu thăm dò uy tín sơ bộ đối với danh sách ứng cử viên các cơ quan được bầu trong Đảng Cộng sản Trung Quốc. Nạn quan liêu ngày càng bớt đi, cởi mở hơn, thông tin được phản hồi, phong cách văn hóa khoa trương và những phát biểu chỉ biết hứa mà không thực hiện… đang dần dần biến mất. Người Trung Quốc có thể tự do ra nước ngoài và quay trở về.

Ở đất nước này cũng đã ngừng tâng bốc các nhà lãnh đạo. Đảng thực sự tham gia nhiều hơn vào nền kinh tế, chứ không phải chỉ nói tới ý thức hệ. Con đường phát triển, thăng tiến của các nhà lãnh đạo đảng gắn trực tiếp với những thành công trong sản xuất; và những năm gần đây cũng gắn liền với các thành quả trong các lĩnh vực xã hội và bảo vệ môi trường.

Các cuộc bầu cử chính quyền cấp dưới được tiến hành trên cơ sở cạnh tranh, với sự tham gia của những người không đảng phái. Hội nghị chính trị hiệp thương nhân dân Trung Quốc (CPPCC), được thành lập từ thời kỳ đầu tiên mới thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, bị lãng quên trong những năm tháng Cách mạng Văn hóa Trung Quốc, đang ngày càng tăng cường hoạt động. Tham gia CPPCC bao gồm cả các thành viên không phải là cộng sản, nhưng mọi hoạt động đều dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, CPPCC đại diện trong các cơ quan quản lý nhà nước ở mọi cấp độ khác nhau. 
Đặng Tiểu Bình kiên quyết bảo vệ quan điểm cho rằng hai người đứng đầu Nhà nước – Đảng Cộng sản Trung Quốc (Tổng Bí thư Trung ương Đảng kiêm Chủ tịch Trung Quốc) và Thủ tướng Chính phủ Trung Quốc chỉ được giữ chức vụ đó không quá hai nhiệm kỳ 5 năm (tổng cộng 10 năm). Quy định này được đưa vào Điều lệ Đảng và Hiến pháp và phải được nghiêm chỉnh thực hiện, để có thể loại trừ hoàn toàn sự xuất hiện một nhà độc tài mới và sự khởi đầu một chiến dịch đàn áp mới, đồng thời cũng cho phép thường xuyên đổi mới các nhà lãnh đạo hàng đầu của đất nước.

Đây cũng là một đòn quyết liệt và nghiêm trọng nhất về chống tham nhũng ở các cấp quyền lực cao nhất. Tất cả các nhà lãnh đạo sau khi đã nghỉ hưu không được hưởng quyền miễn trừ và đều phải bị phán quyết giống như tất cả các công dân khác. Cũng phải nói thêm rằng do tội tham nhũng, nhiều nhà lãnh đạo Trung Quốc, bao gồm cả các ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc đã phải ngồi trên ghế bị cáo, lâm vào cảnh lao lý, kể cả bị tử hình. 

Học trò của Bukharin

Vì hầu như tất cả những thay đổi ở Trung Quốc được thực hiện theo các mô hình thay đổi từ từ, loại trừ hoàn toàn các phương pháp sốc, nên khái niệm “chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc” cũng được thay đổi liên tục. Trong những năm đầu cải cách, những thay đổi ở Trung Quốc có phần nào giống với thực tế NEP của Liên Xô (Chính sách kinh tế mới được thực hiện trong giai đoạn (1921 – 1929). Ngẫu nhiên, Đặng Tiểu Bình năm 1926, theo học tại Liên Xô (trường Đại học Lao động phương Đông) và khẩu hiệu ở Liên Xô khi đó là “Hãy làm cho đất nước giàu hơn!”, hưởng ứng khẩu hiệu của Nikolai Bukharin “Hãy làm giàu!”. 

Đặng Tiểu Bình là một người thực dụng và không mù quáng đi theo các lý thuyết. Ngược lại, ông thực hành và từ đó tổng kết, rút ra kinh nghiệm. Phát biểu tại Đại hội XIII Đảng Cộng sản Trung Quốc (1987), ông nói: “Chủ nghĩa xã hội là gì? Chủ nghĩa Mác là gì? Về điều này trước đây chúng ta đã quan niệm không hoàn toàn rõ ràng. Chủ nghĩa Mác gắn tầm quan trọng nhất vào sự phát triển lực lượng sản xuất... Nhiệm vụ cốt lõi cơ bản nhất trong chủ nghĩa xã hội là sự phát triển của lực lượng sản xuất”. Các tài liệu Đại hội XIII Đảng Cộng sản Trung Quốc cho biết: “Tất cả những gì đáp ứng lợi ích của nhân dân, mà chủ nghĩa xã hội xác lập, đều đã được đem đến cho họ”. Nhiều người vẫn nhớ câu châm ngôn nổi tiếng của Đặng Tiểu Bình “mèo trắng hay mèo đen không quan trọng, miễn là bắt được chuột” (Mao Trạch Đông không bao giờ tha thứ cho Đặng Tiểu Bình về câu nói này. Khi nói về Đặng Tiểu Bình, ông bảo: “Người này đã không bao giờ thừa nhận đấu tranh giai cấp như một khâu quyết định. Đối với ông ta, mèo trắng hay mèo đen, chủ nghĩa Mác hay chủ nghĩa đế quốc, cũng đều như nhau”). 

Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc là “vật chất sống”, nó biến đổi theo đời sống riêng của nó. Một trong những thí dụ sinh động là: Trong những năm 1980, Đặng Tiểu Bình nói rằng không thể cho phép hiện đại hóa theo kiểu tư bản: Vốn nước ngoài “không thể pha loãng những thể chế xã hội chủ nghĩa của chúng ta”. “Chúng ta kiên quyết giữ vững nguyên tắc xã hội chủ nghĩa và không cho phép xảy ra phân cực”.

Ông tuyên bố: “Mục tiêu của chủ nghĩa xã hội không phải để tạo ra sự phân cực, mà là phải làm cho tất cả mọi người sống sung túc, giàu có. Nếu chính sách của chúng ta gây ra sự phân cực, có nghĩa là chúng ta đã thất bại. Nếu ở Trung Quốc xuất hiện giai cấp tư sản mới, có nghĩa là chúng ta đang thực sự quay trở lại con đường sai lầm”. Thế nhưng, giai cấp tư sản và sự phân cực xã hội đã xuất hiện ngay khi Đặng Tiểu Bình còn sống và ông chấp nhận chúng như là điều không thể tránh khỏi. 

Người kế thừa Đặng Tiểu Bình là Giang Trạch Dân, cựu Thị trưởng Bắc Kinh, cũng tích cực ủng hộ các khẩu hiệu của Đặng Tiểu Bình về đẩy mạnh làm giàu. Nhưng ông phải đối mặt với tình trạng khó xử, tương tự như cuộc đấu tranh giữa những người cộng sản Bolshevik (Liên Xô) trong NEP: tiếp tục tiến lên có nghĩa là phải chấp nhận lợi ích xã hội đa giai cấp; quay trở lại có nghĩa là theo đuổi cuộc đấu tranh chống sở hữu cá nhân và phải xã hội hóa toàn bộ.
Nhưng vì người Trung Quốc vẫn rất nhớ chính sách cộng sản hóa của Mao Trạch Đông đã gây ra nạn chết đói hàng loạt và đã bắt đầu gặt hái thành quả cải cách, nên rất ít người muốn trở lại quá khứ. Và vào năm 2001, Giang Trạch Dân nêu lên ý tưởng “Ba đại diện”, theo đó Đảng Cộng sản Trung Quốc cần phải đại diện cho “lực lượng sản xuất tiên tiến, văn hóa tiên tiến” và lợi ích của đông đảo quần chúng.

Điều đó có nghĩa là Đảng Cộng sản Trung Quốc cần phải mở rộng cửa, tiếp nhận vào Đảng tất cả những đại diện ưu tú nhất của nhân dân. Như vậy, Đảng Cộng sản Trung Quốc không những trở thành đảng của giai cấp công nhân, như đã ghi trong điều lệ, mà còn chuyển đổi thành một đảng của toàn dân. Trên thực tế hiện nay, nhiều người giàu có, bao gồm các triệu phú và tỷ phú, đã trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc. 

Nhà báo và là nhà văn Richard McGregor (người Australia hiện đang sống ở Mỹ), người đã nhiều năm đứng đầu văn phòng Thời báo Tài chính Anh (Financial Times) ở Bắc Kinh, người rất hiểu về Trung Quốc, đã bày tỏ quan điểm cho rằng “thành phần Đảng Cộng sản Trung Quốc đã thay đổi cùng với những biến đổi xã hội trong thập kỷ qua. Các nhà lãnh đạo đã thoát khỏi gốc rễ giai cấp vô sản một cách có hệ thống, để đổi lấy một liên minh với các tầng lớp giàu có và thành công hơn, được sinh ra từ nền kinh tế thị trường”. 

Đảng, đã có thời chủ yếu là các đảng viên công nhân và sau đó là nông dân, bây giờ thì chủ yếu lựa chọn các sinh viên tài năng và doanh nhân giàu có. Họ đại diện cho các nguồn phát triển nhanh nhất trong số các đảng viên mới của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Vì vậy, trong giai đoạn 2002-2007 số lượng đảng viên cộng sản có nguồn gốc xuất thân này đã tăng 255% và 113% tương ứng. Nhiều người trong số họ sẵn sàng tham gia hàng ngũ đảng, để đổi lại sẽ nhanh chóng tiếp cận, leo lên các bậc thang danh vọng, nghề nghiệp. 

Người kế nhiệm ông Giang Trạch Dân, nắm cương vị Tổng Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc là Hồ Cẩm Đào đã gọi chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc là một thành tựu quan trọng trong quá trình “Trung Quốc hóa chủ nghĩa Mác”. Ông cho rằng “đây là một hệ thống lý luận khoa học, bao gồm học thuyết của Đặng Tiểu Bình, các ý tưởng quan trọng ‘Ba đại diện’ và quan điểm phát triển khoa học những ý tưởng và chiến lược khác có ý nghĩa to lớn”. Nhưng sự phân tầng xã hội trong những năm cải cách đã đi quá xa tới mức Hồ Cẩm Đào phải thay đổi khẩu hiệu “Hãy để đất nước có nhiều người giàu có hơn!” bằng khẩu hiệu: “Hãy để đất nước có ít người nghèo hơn!”.

Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới

Nhiều tác giả theo lối cũ vẫn gọi Trung Quốc là quốc gia cộng sản. Mặc dầu, trên thực tế, theo đánh giá của Viện nghiên cứu Hồ Nhuận ở Thượng Hải, Trung Quốc hiện có 317 tỷ phú và hiện đứng thứ hai thế giới sau Mỹ về chỉ số này. Đảng Cộng sản Trung Quốc theo thành phần xã hội chủ yếu là các tầng lớp sống sung túc và những người giàu có, ít giống với các Đảng Cộng sản khác. Chính vì thế đang diễn ra nhiều cuộc tranh luận về chủ đề Trung Quốc đang xây dựng cái gì và rồi sẽ đi tới đâu. Những người cộng sản Liên bang Nga vẫn nhìn nhận Trung Quốc như một nước xã hội chủ nghĩa và Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn là một Đảng Cộng sản. Nhiều nhà phân tích cánh hữu cũng tin rằng Trung Quốc vẫn là một quốc gia cộng sản, nhưng mô hình kinh tế Trung Quốc có quá nhiều vốn, sẽ gặp nhiều khó khăn và bế tắc.

Phương Tây từ lâu đã đặt câu hỏi về bản chất cộng sản của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Nhưng quan điểm của các nhà phân tích phương Tây về thực tại Trung Quốc cũng rất khác nhau. Richard McGregor trong bài viết dưới tựa đề “5 huyền thoại về Đảng Cộng sản Trung Quốc”, được xuất bản trên tạp chí Chính sách đối ngoại của Mỹ trong tháng 1-2/2011, đã đưa ra một phụ đề: “Trung Quốc - một quốc gia cộng sản chỉ trên danh nghĩa”.

Bài viết này đưa ra một diễn đàn đã làm dấy lên cuộc tranh luận nảy lửa, tham gia trong đó là những người có trình độ kiến thức khác nhau và thái độ khác nhau đối với Trung Quốc. Ví dụ, một thành viên diễn đàn dưới cái tên The Magus nhấn mạnh: “Cộng sản là dựa trên nền kinh tế - một nền kinh tế tập thể, kế hoạch tập trung. Tất cả các phần còn lại chỉ thuộc loại thứ yếu. Nếu không có chính sách kinh tế cộng sản thì không có chủ nghĩa cộng sản. Bởi vậy, trên thực tế Trung Quốc được gọi là quốc gia cộng sản chỉ trên danh nghĩa”. Nhiều người đồng ý với ý kiến này. Tuy nhiên, một số ý kiến khác lại nhấn mạnh vào một thực tế cho thấy Trung Quốc vẫn là một quốc gia cộng sản: không có hệ thống đa đảng, không phân chia quyền lực, không tôn trọng tự do báo chí, nhân quyền... Khi nói về tương lai của Đảng Cộng sản (và đương nhiên, về Chính phủ Trung Quốc), thì phần lớn đều ủng hộ quan điểm cho rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc là một “đảng-nhà nước” sớm hay muộn cũng sẽ rời khỏi chính trường.

Trong trường hợp tiếp tục phát triển nhanh chóng, tại Trung Quốc sẽ xuất hiện hàng chục triệu người có học thức cao, giai cấp trung lưu trở nên đông đảo, cộng đồng doanh nghiệp có ảnh hưởng, mức sống của người dân sẽ được nâng cao, ý thức quần chúng sẽ biến đổi. Và khi đó Đảng Cộng sản, hoặc là biến thành một đảng dân chủ, hoặc sẽ bị chia rẽ, giống như nhiều trường hợp ở các nước xã hội chủ nghĩa trước đây. Khi đó, phe phái nào hướng tới con đường tập trung phát triển dân chủ sẽ giành chiến thắng.

Một khả năng khác là tốc độ tăng trưởng giảm, tỷ lệ thất nghiệp và nghèo đói tăng mạnh. Đó là những yếu tố dẫn đến sự không hài lòng đối với đảng cầm quyền và xuất hiện phe đối lập, được hình thành trong cuộc tranh giành quyền lực giữa các cộng đồng người Trung Quốc, cũng như giữa các thành viên của Đảng Cộng sản. Điều đó buộc đảng cầm quyền phải rời khỏi chính trường. Trong trường hợp đó, cả đảng cầm quyền cũng như chế độ nhà nước Trung Hoa sẽ trở lại như trong quá khứ. Tuy nhiên, một số người vẫn khẳng định Đảng Cộng sản Trung Quốc có thể tiếp tục nắm chính quyền, với điều kiện chế độ này biến thành một chế độ sô-vanh, gây hấn.

Có thể thấy rõ, đã xuất hiện những cơ hội rất lớn để xây dựng ở Trung Quốc một kiểu xã hội xã hội-dân chủ phiên bản đặc biệt. Thực tế là hiện nay khu vực tư nhân đã chiếm ưu thế trong nền kinh tế Trung Quốc và nó không gây trở ngại cho quá trình xây dựng này. Hiện nay, trong tất cả các nước xã hội-dân chủ, nền kinh tế đều là kinh tế tư bản chủ nghĩa, nhưng sự khác biệt với các nước được gọi một cách ước lệ "tư bản chủ nghĩa", là ở chỗ phương pháp phân chia công bằng hơn các tài sản quốc gia, khoảng cách rất hẹp giữa người giàu và người nghèo, mức độ rất cao tình đoàn kết dân tộc và tính nhân văn trong các mối quan hệ xã hội.

Điều quan trọng không phải là Trung Quốc sẽ được gọi là một nước tư bản, một nước xã hội chủ nghĩa, hay một cái tên gì khác nữa; và đối với đảng cầm quyền của nó cũng vậy. Chẳng hạn, ở nước Nga, không phải chỉ có một tờ báo cánh tả “Moskovsky Komsomolets” được gọi cái tên như vậy, nhưng cái tên này không hề ngăn cản bản chất tờ báo này là như thế nào. Theo các nhà phân tích nghiêm túc, trong một tương lai gần Trung Quốc sẽ không biến đổi thành một nền dân chủ tự do. Nhưng ở một mức độ phát triển cao hơn nữa, Trung Quốc chắc chắn sẽ xây dựng một xã hội dân chủ. Chỉ có điều đây cũng sẽ là một xã hội dân chủ “đặc sắc Trung Quốc”./.

Bài của Alexey Vasilyevich Kiva, Tiến sĩ Khoa học Lịch sử, Chính trị học đăng trên Báo Độc lập (Nga) ra ngày 22/4/2015

Thùy Anh (gt)

Nguồn: Nghiencuubiendong

Việt Nam và Trung Quốc trong nền kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trần Văn Thọ
GS Đại học Waseda, Nhật Bản

Trung Quốc và Việt Nam: Giống và khác nhau như thế nào?

Trong khoảng 30 năm qua, nhất là từ thập niên 1990, kinh tế Trung Quốc phát triển mạnh mẽ. Từ năm 1980 đến 2008 bình quân mỗi năm tăng 10%, sau đó giảm nhưng vẫn giữ mức 7%. Trung Quốc đã trở thành công xưởng thế giới và từ năm 2010 là nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới.

Việt Nam từ khi đổi mới đến năm 2007 bình quân mỗi năm chỉ phát triển độ 7% và từ 2008 đến nay giảm còn trên dưới 6%. Khoảng cách phát triển giữa Việt Nam và Trung Quốc ngày càng nới rộng (Hình 1 và Hình 2). Vào năm 1984, GDP đầu người của Trung Quốc chỉ hơn Việt Nam độ 30%, nhưng năm 2013 khoảng cách đó tăng lên tới 3,5 lần. Ngoài ra, nhập siêu của Việt Nam trong mậu dịch với Trung Quốc lớn ở mức dị thường, công nghiệp Việt Nam phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc.

Nguồn : tham khảo từ World Bank, World Developmnet Indicators

Nguồn : tham khảo từ World Bank, World Developmnet Indicators

Gần đây nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi: Tại sao thành quả phát triển của Trung Quốc hơn hẵn Việt Nam, mặc dù cùng một thể chế chính trị, cùng một mục tiêu cơ bản về phát triển xã hội. Năm 1991, Việt Nam đưa ra mục tiêu xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, còn Trung Quốc vào năm 1992 cũng phát biểu phương châm cơ bản là xây dựng kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa hoặc xây dựng chủ nghĩa xã hội mang màu sắc Trung Quốc.

Việc so sánh trình độ phát triển của hai nước không đơn giản vì cần khảo sát nhiều yếu tố cả chất và lượng. Nhưng GDP đầu người là chỉ tiêu tổng hợp nhất có thể tạm dùng để so sánh vì sự khác nhau giữa các nước về chỉ tiêu này cũng phản ảnh trình độ khác nhau về sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, về cơ cấu hàng công nghiệp xuất khẩu, v.v. Dĩ nhiên nếu chất lượng phát triển (hiệu suất đầu tư, ảnh hưởng môi trường, tình trạng phân phối thu nhập) rất khác nhau thì tốc độ tăng trưởng GDP cao hơn chưa hẵn đáng được đánh giá cao. Nhưng giữa Trung Quốc và Việt Nam, chất lượng phát triển có thể nói không chênh lệch nhiều.

Có thể có người giải thích sự chênh lệch phát triển do có khác biệt về điều kiện ban đầu. Chẳng hạn, thứ nhất, Trung Quốc bắt đầu cải cách mở cửa trước Việt Nam 8 năm. Nhưng yếu tố này không mạnh. Ngược lại lý luận về lợi ích của nước đi sau hoặc lý luận về sự hội tụ (convergence) cho thấy những nước đi sau dễ phát triển với tốc độ cao hơn nước đi trước. Thứ hai, quy mô thị trường có thể giúp công nghiệp Trung Quốc sản xuất có hiệu suất và nhanh chóng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Yếu tố này có tác dụng đối với những ngành công nghiệp khởi đầu bằng thay thế nhập khẩu, sản xuất cho thị trường trong nước. Nhưng đối với công nghiệp hướng vào xuất khẩu (khuynh hướng phát triển chủ đạo tại châu Á từ cuối thập niên 1980), quy mô thị trường trong nước không quan trọng. Tỉnh Quảng Đông của Trung Quốc có điều kiện địa lý giống Việt Nam, đã phát triển mạnh mẽ từ giữa thập niên 1990 nhờ sử dụng hiệu quả tư bản và công nghệ nước ngoài để đẩy mạnh công nghiệp hóa hướng vào thị trường thế giới.

Yếu tố nào giải thích chênh lệch thành quả phát triển?

Ngoài ra còn một số yếu tố khác về điều kiện ban đầu nhưng theo tôi những yếu tố sau đây quan trọng hơn, có tính cách quyết định hơn.

Thứ nhất, chủ nghĩa phát triển (developmentalism) hay ý thức hệ?

Chủ nghĩa phát triển nguyên nghĩa là sự can thiệp mạnh mẽ của nhà nước vào thể chế thị trường để động viên các nguồn lực vào mục tiêu đẩy mạnh phát triển và với thành quả đó khẳng định sự chính thống của người đang lãnh đạo đất nước. Áp dụng khái niệm này vào trường hợp một nước theo thể chế xã hội chủ nghĩa chuyển sang kinh tế thị trường, đó là sự mạnh dạn tạo điều kiện cho kinh tế thị trường phát triển, vai trò của nhà nước chỉ nhằm giải quyết những vấn đề mà kinh tế học gọi là sự thất bại của thị trường (giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn và các nguồn lực khác, đầu tư trong các lãnh vực cung cấp dịch vụ công cộng, bảo vệ môi trường, v.v..). Điểm mấu chốt của chủ nghĩa phát triển ứng dụng cho trường hợp này là không để ý thức hệ (chủ nghiã xã hội) níu kéo khả năng phát triển.

Có thể nói lãnh đạo của Trung Quốc đã dứt khoát theo chủ nghĩa phát triển. Tuy đề ra chủ trương xây dựng kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa nhưng trên thực tế hầu như họ gác lại một bên lý tưởng đó mà tập trung phát triển lực lượng sản xuất. Cụ thể là cho kinh tế tư nhân tự do phát triển và tạo điều kiện thuận lợi cho nước ngoài đến đầu tư trục tiếp (FDI). Trong thập niên 1980, phe bảo thủ còn mạnh nhưng phe cải cách đã theo phương châm “Thực tiễn là thước đo chân lý” lấy thành quả cải cách bước đầu thuyết phục được những người bảo thủ và tiếp tục cải cách. Khi thấy khu vực phi quốc doanh phát triển mạnh, và thành hình một giới lãnh đạo doanh nghiệp mới, thay vì kiềm hãm họ để bảo vệ lý tưởng vì giai cấp công nông, Trung Quốc đã đưa ra thuyết Ba đại diện (năm 2002) để tu chỉnh lý tưởng, mục tiêu của Đảng cộng sản.

Khác với Trung Quốc, Việt Nam không theo chủ nghĩa phát triển mà thường để ý thức hệ chính trị chi phối quá trình cải cách. Điển hình là tranh luận trong giới lãnh đạo vào giữa thập niên 1990 về 4 nguy cơ mà Việt Nam đang trực diện, trong đó những lãnh đạo theo hướng cải cách chủ trương “nguy cơ tụt hậu” là quan trọng nhất cần khắc phục để đẩy mạnh phát triển, trong khi giới bảo thủ thì cho “chệch hướng chủ nghĩa xã hội” là nguy cơ lớn nhất. Tiếc là phía cải cách không đủ mạnh nên ảnh hưởng của tư tưởng bảo thủ kéo dài nhiều năm, bỏ mất nhiều thời cơ phát triển. Chẳng hạn chính sách đổi mới quyết định năm 1986 chủ trương đa dạng hóa chế độ sở hữu tư liệu sản xuất nhưng đến năm 1990 mới có Luật doanh nghiệp trong đó thừa nhận sự tồn tại của doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên đó chỉ mới thừa nhận, phải đợi đến năm 1999 mới có Luật doanh nghiệp mới, cho phép doanh nghiệp tư nhân đầu tư trong mọi lãnh vực mà luật không cấm. Sau đó, do phương châm quốc doanh chủ đạo, hoạt động của doanh nghiệp tư nhân cho đến hiện nay vẫn gặp khó khăn như ta đã biết.

Thứ hai là vai trò của chính quyền địa phương. Tại Trung Quốc, chính quyền địa phương cũng có tinh thần của “chủ nghĩa phát triển”. Các địa phương cạnh tranh nhau trong quá trình phát triển. Đặc biệt doanh nghiệp hương trấn (township village entreprises, TVEs) phát triển mạnh mẽ ở nông thôn các tỉnh ven biển là nhờ chính quyền địa phương tạo mọi điều kiện thuận lợi về thông tin, về vốn, nhất là về thủ tục hành chánh. Hình thái của TVEs là sở hữu tập thể nhưng chính quyền địa phương cho hoạt động như doanh nghiệp tư nhân. Địa phương phát triển là điều kiện để lãnh đạo được đề bạt lên các chức vụ ở trung ương.

Về phía Việt Nam, sau giai đoạn sản xuất nông nghiệp khởi sắc nhờ Khoán 10 (1988), chưa thấy có sự chuyển dịch đáng kể ở nông thôn. Không thấy có điển hình phát triển nào được chú ý, ngoài vài tỉnh lân cận Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội. Ngược lại nhiều hiện tượng cho thấy lợi thế của nông nghiệp Việt Nam không được phát huy. Chẳng hạn, vài năm trước tôi thấy trái cây các loại đến từ Thái Lan và Phi-li-pin được đóng gói rất đẹp mắt bày bán ở các của hàng ở sân bay Nam Ninh của tỉnh Quảng Tây nhưng không thấy bóng dáng của hàng Việt Nam. Các nước ASEAN đã tận dụng các ưu đãi về thuế trong khuôn khổ Hiệp định thương mại tự do Trung Quốc ASEAN, trong khi không hiểu chính quyền địa phương ở Việt Nam sao không nỗ lực tổ chức và tạo điều kiện để hàng nông nghiệp xuất khẩu được. Cũng vài năm trước, thăm một công ty có vốn nước ngoài chuyên sản xuất thực phẩm đóng hộp xuất khẩu tại một khu công nghiệp ở Bình Dương tôi ngạc nhiên biết được họ phải nhập khẩu cà chua dùng làm nguyên liệu ở nhà máy chứ không mua của Việt Nam “vì hàng Việt Nam không bảo đảm phẩm chất và thời hạn giao hàng”.

Yếu tố thể chế quan trọng nhất có lẽ là ở Việt Nam, địa phương phát triển hay không không phải là điều kiện để lãnh đạo thăng tiến. Khoảng 10 năm gần đây Đảng Cộng sản Việt Nam có chính sách luân chuyển cán bộ. Nhiều cán bộ nguồn được gửi về địa phương để thêm kinh nghiệm thực tế và sau đó được gọi về trung ương giữ các chức vụ tương đương bộ trưởng hay thứ trưởng mà không xem xét người đó đã có thành tích như thế nào ở địa phương mình phụ trách.

Thứ ba là năng lực triển khai chiến lược phát triển. Sau khi có chiến lược, phương châm phát triển, khả năng bắt tay ngay vào việc triển khai cụ thể được hay không dĩ nhiên ảnh hưởng đến thành quả phát triển. Về mặt này thái độ của Trung Quốc rất ấn tượng. Ngay từ khi quyết định cải cách, mở cửa, Trung Quốc đã nhận thức sức mạnh của công nghệ, của tri thức và có chiến lược tận dụng nguồn lực của Nhật và Mỹ, hai nước được họ xem là mạnh nhất thế giới lúc đó. Họ cũng chọn Quảng Đông và Phúc Kiến để lập đặc khu kinh tế nhắm vào sức mạnh và tâm lý hoài hương của Hoa kiều mà đa số xuất thân từ hai tỉnh này. Thực tiễn cho thấy chiến lược nầy rất đúng đắn. Trong thập niên 1980, trong khi hành lang pháp lý chưa được hoàn thiện, doanh nghiệp Âu Mỹ và Nhật Bản còn e ngại, sợ rủi ro, chưa đầu tư bao nhiêu thì Hoa kiều đã tích cực đổ vốn và đưa công nghệ vào 4 đặc khu kính tế. Sang thập niên 1990, làn sóng FDI từ Đài Loan, Nhật Bản và các nước Âu Mỹ bắt đầu tích cực chảy đến Trung Quốc.

Khảo sát chiến lược và quy trình tranh thủ công nghệ Nhật Bản của Trung Quốc ta thấy: sau khi lãnh đạo trực tiếp tiếp thị thành công đối với các công ty đa quốc gia của Nhật, bộ máy chuyển động ngay để cụ thể hóa việc tiếp nhận công nghệ, và nhà máy xây dựng, sản xuất bắt đầu nhanh chóng. Giữa các giai đoạn này là việc cử người sang Nhật học tập, chọn địa điểm và giải tỏa đền bù. Bằng phương thức này, trong thập niên 1980 Trung Quốc đã tranh thủ Nhật để xây các nhà máy thép hiện đại, các cơ sở hóa dầu, cơ sở sản xuất máy cày, máy chế ngự kỹ thuật số, v.v..và các công ty xe hơi của Nhật đã sang đầu tư quy mô lớn. Từ thập niên 1990, Nhật ồ ạt sang đầu tư, hình thành nhiều cụm công nghiệp ở Quảng Đông, Vô Tích, Đại Liên.

Việt Nam thì sao? Từ thập niên 1990 đến giữa thập niên 2000, chính sách FDI nói chung là nhằm hạn chế hoạt động của doanh nghiệp có vốn nước ngoài và luôn thay đổi nên đã đánh mất nhiều cơ hội đẩy mạnh công nghiệp hóa. Từ khi gia nhập WTO (đầu năm 2007) thì ngược lại, cho FDI vào tự do ở mọi ngành, kể cả những ngành doanh nghiệp trong nước có thể đầu tư, và kể cả những ngành lẽ ra cần dành cho doanh nghiệp bản xứ trong tương lai. Hậu quả của giai đoạn thứ hai là FDI vào ồ ạt vào đầu tư trong hki doanh nghiệp trong nước, kể cả quốc doanh còn yếu, đã tạo ra nguy cơ phân hóa nền kinh tế theo hai khu vực ít liên kết với nhau là FDI và doanh nghiệp bản xứ.

Năm 1996, Đảng Cộng sản đưa ra mục tiêu cho đến năm 2020 sẽ xây dựng Việt Nam thành nước công nghiệp hiện đại. Tuy nhiên không có chiến lược, biện pháp thực hiện cụ thể để đạt mục tiêu đó. Phát triển công nghiệp hỗ trợ đã được các chuyên gia, kể cả người viết bài này, đề nghị từ cuối thập niên 1990 nhưng mới chỉ được quan tâm trong vài năm nay. Hiện nay không có ai tin được là mục tiêu công nghiệp hóa sẽ đạt được trong năm 2020.

Thứ tư là chất lượng bộ máy nhà nước. Về phí tổn kinh doanh, tình trạng tham những, hiệu suất của bộ máy hành chánh, và các chỉ tiêu khác liên quan chất lượng thể chế, Trung Quốc từ trước không trầm trọng bằng Việt Nam và sau đó còn cải thiện nhanh hơn Việt Nam. Hiện nay hầu như tất cả các chỉ tiêu này cho thấy Trung Quốc hơn hẵn Việt Nam. Chẳng hạn theo Doing Business 2014, số loại thuế mà doanh nghiệp phải nộp tại Trung Quốc giảm từ 35 loại năm 2005 xuống còn 7 loại vào năm 2012. Trong thời gian đó, Việt Nam không giảm và vẫn ở mức cao là 32 loại. Trong cùng thời gian, phí để bắt đầu dự án (tính theo phần trăm trên thu nhập đầu người) tại Trung Quốc giảm từ 13,6% xuống 2,1% trong khi tại Việt Nam giảm từ độ cao 27,6% xuống 8,7%, vẫn còn cao gấp 4 lần Trung Quốc (Biểu 1). Nhiều chỉ tiêu khác cũng cho thấy tình hình tương tự.

Vài lời kết: Như vậy, khoảng cách phát triển ngày càng mở rộng giữa Trung Quốc và Việt Nam trong khoảng 30 năm qua có thể được giải thích bằng sự khác nhau trong tư duy về tương lai đất nước (dứt khoát theo chủ nghĩa phát triển hay bị chi phối bởi ý thức hệ xã hội chủ nghĩa), khác nhau về năng lực biến phương châm thành chiến lược cụ thể và khả năng thực hiện để đạt mục tiêu, và bằng sự khác nhau về chất lượng thể chế liên quan phí tổn hành chánh mà doanh nghiệp phải phụ đảm.

Để theo kịp Trung Quốc, tư duy, ý thức của lãnh đạo Việt Nam phải thay đổi và cố làm sao cho chất lượng thể chế phải bằng hoặc hơn Trung Quốc./.

Trần Văn Thọ

* Bài đã đăng trên báo Tết Ất Mùi của Thời báo kinh tế Saigon nhưng với tiêu đề khác (Đi tìm tư duy phát triển)

Nguồn: Erct

_____________

Tít bài blog: TC

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Chuyện “em Truyện”

ANH ĐÀO 

LĐO - Câu chuyện bác sĩ Truyện phải chăng đang đặt ra vấn đề quyền chỉ trích, những giới hạn của nó và cả nhân cách của người nêu chính kiến?

Bộ trưởng Bộ Thông tin và truyền thông Trương Minh Tuấn vừa chỉ đạo Thanh tra Bộ, Sở TT và TT Thừa Thiên-Huế kiểm tra thông tin bác sĩ “nói xấu” Bộ trưởng Y tế và “nếu chỉ như những gì BS Truyện nói đã được công bố thì rút quyết định phạt và xin lỗi ngay BS”.

Báo điện tử VNN dẫn lời Bộ trưởng Trương Minh Tuấn khẳng định “Không để ai bị phạt oan”, bởi “những gì BS Hoàng Công Truyện nói chưa đủ căn cứ quy kết xúc phạm nhân phẩm, danh dự”.

Tôi thích cái cách Bộ trưởng khẳng định “Không để ai bị phạt oan”. Ở một giác độ nào đó, nó giống như sự phân biệt giữa quyền nêu chính kiến, một trong những quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận của công dân, với một bên là nói xấu không có căn cứ, thậm chí vu cáo, đặt điều vốn không thiếu trên mạng xã hội.

Trong khi đó, lá đơn kiểm điểm của BS Truyện, giờ cũng đang tràn ngập mạng xã hội, lại đang giống như sự phô bày nhân cách của người “nêu chính kiến”. Trong lá đơn ấy, bác sĩ Truyện, một người đàn ông 53 tuổi đã xưng “em”. Trong lá đơn ấy, “em” Truyện đổ lỗi cho say rượu. Trong lá đơn ấy, “em” Truyện xin được “giơ cao đánh khẽ”. Và trong đơn ấy, “em” nại cả chuyện là con liệt sĩ, viện dẫn cả mẹ già đau ốm.

Nhân cách ấy là gì tự bạn đọc có thể suy xét. 

Tôi thích cái cách một người đàn ông đứng thẳng lưng, mặt đối mặt, bắt đầu bằng câu “thưa Bộ trưởng...”, để nói về những bất cập của ngành, và cả lỗi của Bộ trưởng (nếu có), hơn là cách mà một trí thức, trong cơn say xổ ra trên trang cá nhân của mình. Thưa bác sĩ Truyện, có phải nó giống như một gã say làm nhảm ngoài đường?

Có thể, chỉ nay mai, quyết định xử phạt bác sĩ Truyện sẽ được rút. Có thể có cả những lời xin lỗi đối với anh. Nhưng thưa “em Truyện”, liệu ông có đủ can đảm để nhận lời xin lỗi ấy không?

Cho nên, nói ngành y tế, bao gồm cả bộ Y tế, cả Sở Y tế địa phương đã đi quá xa, đã làm rùm béng quá mức cần thiết một sự việc không lớn- là quá đúng. 

Nếu không có cú kỷ luật, phạt hớ 5 triệu này thì mấy ai biết đến một cái tút (status) của một gã say không nổi 10 lượt like?

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Phía sau lá đơn xin từ nhiệm của Tổng thanh tra Chính phủ?

>> Tiết lộ sốc: Nữ cầu thủ mang bầu vẫn liều mình thi đấu SEA Games 29
>> Tướng Lê Quý Vương: 'Trong các vụ án đều có chuyện cầm tiền đi chia chỗ nọ, chỗ kia'


Quốc Phong

MTG - Trong 3-4 nhiệm kỳ gần đây, hình ảnh những người đứng đầu ngành thanh tra nước nhà xem ra chưa có vị nào được coi như tấm gương mẫu mực như các bậc tiền bối của họ. Trước khi rời nhiệm sở, họ cũng đã để lại những ấn tượng không hay.

Tôi nghĩ, việc ông Phan Văn Sáu, Tổng thanh tra Chính phủ, sau gần 2 năm đứng mũi chịu sào ở cương vị Tổng thanh tra, chắc ông phải chịu áp lực như thế nào đó thì mới đệ đơn xin rời khỏi vị trí này. Chúng ta cũng nên cân nhắc khi phân tích, tránh suy luận khi chưa biết kỹ để cho khách quan. Bên cạnh đó, theo tôi thì việc này cũng nên đánh giá cao cách suy nghĩ và đề nghị của ông. Nếu vì sức khỏe, vì công việc quá sức mình, vì không phù hợp hay vì gì gì đó mà xin không tiếp tục đảm trách, âu cũng là chuyện thường tình và cần được tôn trọng.

3 năm còn lại của nhiệm kỳ Quốc hội khóa 14, đâu phải ngắn ngủi để làm chiếu lệ khi mà Tổng bí thư đã truyền đi một thông điệp mạnh mẽ, dứt khoát của Đảng: Phải khẩn trương đưa tiếp "củi" vào "lò đốt". Mục tiêu đặt ra là để thiêu rụi mọi hành vi tham nhũng, tiêu cực trong xã hội bằng mọi biện pháp. Cái "lò" đó đang chất ngồn ngộn "củi". Cả "củi khô" lẫn "chưa thật khô" và cả "củi còn ướt ".  

Có lẽ ông Phan Văn Sáu đủ hiểu Thanh tra Chính phủ không thể đứng ngoài cuộc. Nhất là khi người đứng đầu Chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng đã và đang quyết tâm cao độ trong việc xây dựng một nhiệm kỳ hoạt động của Chính phủ liêm chính, kiến tạo và hành động thì lại càng phải vậy. Không khác được! 

Cơ quan Thanh tra Chính phủ từng có nhiều tên gọi khác nhau. Nếu không tính các bậc lãnh đạo tiền bối trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp như cụ Bùi Bằng Đoàn, cụ Tôn Đức Thắng, cụ Hồ Tùng Mậu một lòng vì dân vì nước thì kể từ sau hòa bình 1954, các vị Nguyễn Lương Bằng, Nguyễn Văn Trân, Bùi Quang Tạo... đều là những tấm gương mẫu mực về chí công vô tư khi phụ trách công tác thanh tra của Chính phủ. 

Tiếc rằng trong 3-4 nhiệm kỳ gần đây, hình ảnh những người đứng đầu ngành thanh tra nước nhà xem ra chưa có vị nào được coi như tấm gương mẫu mực như các bậc tiền bối của họ. Trước khi rời nhiệm sở, họ cũng đã để lại những ấn tượng không hay. Đại để như chuyện bổ nhiệm ồ ạt cán bộ trong vòng 6 tháng trước khi rời ghế, chuyện nhà cửa đất đai kê khai chưa trung thực... và nhiều kết quả thanh tra qua nhiều nhiệm kỳ không làm cho người dân an lòng, đảng viên chưa tin tưởng vào bộ máy thanh tra nói chung.

Không có lý gì và không phải vô tình như vừa mới rồi, chuyện ông Nguyễn Minh Mẫn, quyền Vụ trưởng Vụ 3 Thanh tra Chính phủ đã làm cái việc hy hữu: tự tổ chức họp báo. Ông Mẫn đã tự "moi gan ruột" của mình "phanh" ra trước báo chí chỉ để thanh minh một điều: "Tôi là cán bộ thanh tra liêm khiết nhất ngành! (?)".

Việc này đúng đến đâu thì không mấy ai biết nhưng qua đó đã nói lên một điều: trong ngành thanh tra bây giờ chắc có nhiều "chuyện" ít người biết để khui ra mà thôi. Nói như ông Mẫn, chắc ông "là người trong chăn", ông am tường hết, âu cũng có lý! 

Rồi cách đây 1 năm, có đám tang của thân phụ một vị lãnh đạo Thanh tra Chính phủ. Theo lẽ thường, cơ quan này sẽ có thông báo nội bộ trong cơ quan mình hoặc ngành mình cùng biết để đến chia buồn với đồng nghiệp. Thế nhưng cái ngành dầu khí bê bối kia, họ lại chả tế nhị tẹo nào và ra một thông báo đến toàn bộ lãnh đạo tập đoàn, trong đó có ghi đầy đủ các đơn vị thành viên của họ biết để đến thăm viếng. 

Đành rằng "nghĩa tử là nghĩa tận". Ai có đến viếng thì cũng là việc của người ta, không ai có quyền can thiệp. 

Song, như chúng ta đều biết, ngành dầu khí thời điểm đó đã nảy sinh nhiều bê bối. Thanh tra Chính phủ đã và đang vào cuộc. Kết quả thanh tra ngày đó, nếu so với những gì gần đây mà chúng ta nắm được thì xem ra những kết luận ngày đó... nhẹ hều. 

Người ta đặt dấu hỏi, phải chăng các quan chức ngành dầu khi đều ân tình với vị quan chức nọ đến vậy sao? Nếu tế nhị ra, mình  đã và đang là đối tượng của thanh tra thì có chăng chỉ là rỉ tai nhau để biết mà "lựa", mà "tính" chứ không nên xuất hiện cả bầu đoàn thê tử như thế để nảy sinh đàm tiếu...

Cuốn Cổ học tinh hoa do hai ông Nguyễn Vãn Ngọc và Trần Lê Nhân biên soạn đã thâu lượm, giới thiệu với bạn đọc những tinh hoa của nền cổ học phương Đông. Với 250 mẩu chuyện, các tác giả đã đem đến cho người đọc cách nhìn nhận cuộc sống, con người, cách xử sự sao cho phù hợp với từng nơi, từng lúc. 

Có thể nói vắn tắt, đó là cuốn sách "dạy làm người", là cái "túi khôn" rất cần thiết không chỉ cho xã hội lúc bấy giờ mà cả hôm nay và về sau.

Cuốn sách có nhắc đến một câu chuyện khá sâu sắc. Chuyện trong bài Quân tử hành của Tào Thực, chỉ  có hai câu nhưng rất hay và thâm thúy đến lạ lùng. Nó chỉ rõ cho con người ta cái đạo làm người quân tử: "Qua điền bất nạp lý/Lý hạ bất chỉnh quan".

Thoát nghĩa thì đại ý là "quân tử khi qua ruộng dưa không cúi xuống chỉnh sửa giày, còn qua vườn đào thì không chỉnh sửa nón". Cổ nhân dạy thế để mình biết mà tránh, khiến không ai hiểu nhầm mình (có thể đó là quân tử, là quan lại, là người đàng hoàng trong xã hội...) đang có ý đồ nào đó không tốt.

"Vận" vào chuyện này thì có lẽ vị lãnh đạo ngành thanh tra nọ nên ý tứ nói nhỏ với các "đương sự" của mình xin tránh giúp ông, đừng đến đông quá để tránh bị nghi kỵ. Ngược lại, dù cho các đơn vị của ngành dầu khí có biết và muốn đến viếng thì cũng nên tế nhị. Như thế sẽ có" lợi" và dễ xử cho cả hai...

Gần đây, dư luận xã hội tỏ ra không hài lòng khi họ phải chờ đợi lần lữa mấy kết luận thanh tra của cơ quan ông Sáu. Họ chờ và hy vọng hết tháng này sang tháng khác xung quanh chuyện xây biệt phủ và tài sản của vị giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh Yên Bái. Không lẽ một cái chuyện cỏn con như vậy mà kéo dài đến thế sao? Phải chăng nội bộ ngành đang có gì bất ổn mà ông Tổng thanh tra không kiểm soát được? 

Đó là chưa nhắc đến mấy chuyện thanh tra vụ này vụ nọ, nó còn lớn tày đình gấp cả ngàn lần như thế  nữa kia! 

Tất cả cũng chưa được cơ quan ông làm cho "ra môn ra khoai" trong khi mà áp lực của Đảng, của dân đòi hỏi thì thật lớn .

Có lẽ cũng vì cái sự mệt mỏi ấy trong 2 năm ông lĩnh ấn mà ông đã không chịu nổi khi sức khỏe lại có chuyện, muốn thay đổi chỗ khác cho phù hợp?

Người xưa đúc kết "thần thiêng nhờ bộ hạ". Việc Tổng thanh tra Chính phủ Phan Văn Sáu xin từ quan trước nhiệm kỳ, tôi cho rằng nó là chuyện bình thường ở người lãnh đạo. Tuy nhiên qua đó, người ta cũng đoán được đôi điều: Việc quản lý một ngành nhạy cảm như nơi đây, khi thuộc hạ đều là của bộ máy cũ với những vị lãnh đạo cũ như tôi điểm qua thì quả thật rất khó có thể giúp ông Sáu làm đến nơi đến chốn! 

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Tổng Thanh tra Chính phủ Phan Văn Sáu có đơn xin thôi chức

P.T 

Dân Trí - Chiều 20/10, bên hành lang buổi họp báo trước kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XIV, Tổng Thư ký Quốc hội Nguyễn Hạnh Phúc đã nói về lý do Quốc hội sắp miễn nhiệm chức Tổng Thanh tra Chính phủ của ông Phan Văn Sáu.

Theo Tổng Thư ký Quốc hội, dự kiến Quốc hội tiến hành miễn nhiệm với Tổng Thanh tra Chính phủ Phan Văn Sáu vào ngày 25/10 tới đây. Việc Quốc hội xem xét miễn nhiệm với ông Sáu là vì Tổng Thanh tra Chính phủ có đơn xin thôi chức vì lý do sức khỏe, lý do gia đình để chuyển sang thực hiện nhiệm vụ khác.

“Ông Sáu đã có đơn xin thôi thì các cơ quan phải chấp nhận”, ông Phúc nói.

Về vấn đề khác được đặt ra, ông Phan Văn Sáu làm Tổng Thanh tra Chính phủ chưa được nửa nhiệm kỳ đã chuyển sang công tác khác có làm xáo trộn công tác cán bộ, ông Nguyễn Hạnh Phúc cho rằng, đây là vấn đề khó nói trước.

"Một cán bộ đang công tác ở địa phương được điều chuyển lên Trung ương có thể hồ hởi, phấn khởi. Tuy nhiên sau thời gian công tác, có thể do sức khỏe, do vấn đề gia đình nên họ không đảm bảo được việc thực hiện nhiệm vụ và có đơn xin thôi thì nên ủng hộ".

Nói về việc sắp tới Quốc hội phê chuẩn nhân sự đảm nhiệm chức vụ Tổng Thanh tra Chính phủ và Bộ trưởng Bộ GTVT mới, ông Phúc cho biết, Thủ tướng Chính phủ sẽ trình Quốc hội "ứng viên" vào hai vị trí đó. Còn việc phê chuẩn hay không là quyền của Quốc hội.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Đếm ngược

Truyện ngắn của Phan Trang Hy

Mười. . . Chín… Tám… Bảy… Sáu…  

Năm.

Ngồi uống cà phê buổi sáng. Một buổi sáng trong lành. Sau cơn mưa rào khi hôm, trời lại sạch. Không khí thơm ngái mùi lá bên đường. Hương lá quyện trong hương cà phê. Trời mưa khi hôm như rửa cả những gương mặt những người ngồi cà phê buổi sáng. Tờ báo sáng đầy ắp những tin tốt lành. Không như hôm qua đầy tin dữ. Chỉ có một đêm mà mọi việc thay đổi, thay đổi như thời tiết, thay đổi như gái đồng trinh bỗng chốc trở thành đàn bà sau một lần ân ái. Bọn tôi vẫn bỡn đùa như những lần trước. Cái quán cà phê vỉa hè này không phải là quán cà phê ngon, sang trọng, nhưng trở thành điểm tụ của bọn chúng tôi trước khi đi làm. Được gặp mặt nhau một chút buổi sáng coi như mình còn tồn tại, là thấy vui rồi.

Tôi đưa ly cà phê lên nhấp – thường chỉ nhấp nhẹ từng chút. Cà phê ở Đà Nẵng này uống có khác ở Sài Gòn. Cà phê phải đậm đặc, phải có chút hương vị của gió nắng, cát muối. Chỉ cần nhấp một chút là có thể phân biệt đó là cà phê ở đâu. Bọn tôi uống ở quán này không phải vì cà phê mà vì bè bạn. Vẫn cười như mọi khi. Nhưng hôm nay, thằng Anh bỗng reo lên đầy khoái chí:

– A! A ha… Sao hôm nay có mùi đĩ thế không biết?

Tôi đưa mũi nghếch lên, hít hít xem cái mùi đĩ đó là mùi gì, ở đâu. Chỉ có mùi nước hoa.  Nhưng không xác định được ở vùng nào. Nhiều tiếng xì xào, đầy châm chọc:

– Đĩ quá! Đĩ quá đi! Đàn ông mà đĩ quá đi!

Bọn chúng tôi ngồi ở quán này đa số là trung niên, lão niên. Lâu lâu mới có vài cậu thanh niên đã có vợ ghé xẹt lờ ngồi uống. Cả bọn chúng tôi đưa mắt nhìn nhau, xem ai là chủ sở hữu cái mùi nước hoa ấy. Tôi cảm thấy mùi nước hoa bắt đầu lấn át cả mùi cà phê. Át cả cái mùi hôi khét của cái bếp đỏ than tổ ong ở góc bếp. Át cả cái mùi thuốc lá đang xổ ra từ những cái miệng ghiền. Rồi tiếng cười vang lên:

– Ai cưa sừng làm nghé thế?

– Già rồi mà còn ham!

***

Trời lại đổ mưa rào về đêm. Mùi cây lá thơm toả. Tôi thấy nhẹ nhàng lâng lâng. Thiên nhiên sao kỳ diệu thế? Kỳ diệu như rửa những mùi, những điều khó ngữi lúc ban ngày.

***

Bọn chúng tôi lại ngồi quán vỉa hè như mọi buổi sáng. Vẫn từng ấy người ở quán. Hôm nay, không có cái mùi trai lơ, đĩ thoả. Chỉ có mùi cà phê, mùi thuốc lá, mùi khét của than tổ ong. Bọn chúng tôi nháy mắt cười chúc buổi sáng tốt lành.

Bốn.

Trời bắt đầu mưa. Những cơn mưa như xối. Đài báo có lũ đầu nguồn. Tôi nghe mà thương cho bà con sẽ chịu cảnh lũ. May mà tôi được làm việc, sinh sống ở thành phố, nên còn có thời gian để uống cà phê buổi sáng, trong khi còn nhiều người phải bươn chãi từ lúc tinh mơ. Vẫn cái quán bình thường, vẫn những con người cũ. Nhưng hôm nay, khác mọi hôm là vì tôi mặc thêm áo ấm. Những chiếc áo dày, xám, như làm tăng thêm cái lạnh pha chút buồn của tiết Lập đông. Chúng tôi co ro trong chiếc áo ấm. Ngoài trời vẫn cứ mưa. Không dứt. Lâu lâu có những chiếc xe chạy qua làm bắn tung nước trên con đường nhựa. Cầm ly cà phê nóng, chúng tôi thưởng thức vị đời. Có một chút buồn, một chút hạnh phúc. Đủ cả vị đời. Bỗng, trước mắt tôi xuất hiện lão Huyênh. Lão là người uống cà phê hầu như thường trực ở quán này. Lão xuất hiện trong chiếc áo mưa ni lông trong suốt, thấy cả áo quần bên trong. Sao hôm nay lão diện sặc sỡ thế? Lão đã luống tuổi, khoảng trên 75. Dù lão mặc áo mưa, nhưng vẫn lồ lộ bộ áo quần đúng mốt, màu mè lên nước đồng bóng. Lão lên tiếng chào chúng tôi như muốn khoe có quần áo mới lạ. Có tiếng cười như muốn khen đùa vui:

– Bữa nay có người trẻ hơn cả vài chục tuổi.

Bỗng ai đó lẩy Kiều:

– Quá niên đã quá thất tuần, Bảnh bao đúng mốt, áo quần tuổi teen.

Nghe thế, cả bọn phá lên cười. Lão cũng cười theo. Và rồi, lão tìm chỗ trống để đặt cái tấm thân trên 70 kí. Nhiều lần ngồi nghe lão nói chuyện với một số người, tôi biết lão có tiền gửi ngân hàng, mỗi tháng kiếm lãi trên chục triệu. Nói chung, lão dư dã, ăn tiêu mặc sức, không sợ thiếu tiền tiêu vặt.

Nếu bạn có dịp ngồi uống cà phê cùng với tôi, chắc bạn thấy áo quần lão đang mặc rất phù hợp với vóc dáng của lão, nếu lão đang độ tuổi 20. Bên cạnh đó, bạn sẽ thấy gương mặt lão căng tròn, da thịt đỏ au. Chưa hết, lão còn đeo một sợi dây chuyền vàng to đùng. Có thể có người châm chọc, nói khía, nói cạnh, gọi đó là dây xích, có thể gọi mĩ miều hơn là dây chuyền làm đẹp thú cưng. Cái giọng của lão cũng lạ với cái tuổi của lão. Giọng lão cứ oang oang. Đúng là kẻ ăn to nói lớn! Nghe giọng lão, tôi chợt nghĩ mấy ai nghèo khó mà to tiếng được? Có lẽ cuộc sống cho lão giàu nên phải có giọng như thế cho xứng với tầm cở.

Tôi nhìn lão, cười. Lão cũng cười đáp lễ. Sau đó, tôi quay sang nói chuyện với thằng bạn thân. Bạn tôi đưa ly cà phê lên nhấp, rồi đặt xuống, nói:

– Mi bận tâm làm gì với lão ta! Hồi nào tới giờ, lão như thế cả mà.

Rồi qua lời kể của thằng bạn, tôi được biết 50 năm về trước, lão có máu vô duyên. Lúc đó, dù là người đã có vợ, con, nhưng lão đeo vàng ở tay, ở chân nữa kia. Cái máu ấy cũng truyền cho con lão. Dù bọn chúng là trai, là gái, chúng cũng xính xáng đeo vàng ở cổ chân, ngón chân. Chưa hết, cũng qua lời thằng bạn của tôi, mỗi lần chạy xe honda, lão nằm dài trên chiếc xe. lái bằng chân, cho xe chạy thục mạng, biểu diễn làm lé mắt những cô gái có máu mạo hiểm. Tôi cũng biết thêm, hiện giờ, lão có 3 mụ vợ ngoài giá thú. Chắc những mụ ấy có máu thích phiêu lưu cùng lão.

Tôi nhìn lão xem sao lão chịu chơi như vậy. Chợt tôi nghe lão nói, như chào khoe mọi người:

– Mình đi Cẩm Lệ đây!

Nói xong, lão gọi chủ quán trả tiền, rồi đi. Thằng bạn tôi cười, nói thầm vào tai tôi: “Lão lên vợ bé ở Cẩm Lệ ấy mà”. Qua thằng bạn, tôi biết cô gái ở Cẩm Lệ nhỏ tuổi hơn con gái đầu của lão.

Nhìn lão ngồi trên chiếc xe đời mới, vẻ trai tráng, tôi thầm nghĩ: “Chắc lão còn phong độ. Không biết lão ăn gì, uống gì mà còn đáp ứng được mấy mụ vợ như thế? Vài ba năm nữa, lão gần 80 rồi, còn gì?

Thấp thoáng trước mắt tôi là một con người loè loẹt. Không phải chỉ một người mà là một bầy người loè loẹt, đang rú ga, đang đeo kính đúng mốt, đang mặc những bộ áo quần sặc sỡ… Một bầy người đỏm dáng mất hút trước mắt tôi.

Ba.

Cuối năm. Để phòng khách có chút mới lạ, tôi tìm mua một vài bức tranh về trang trí lại phòng khách. Có năm, tôi mua những câu đối, kèm theo tranh dân gian. Có năm tôi để trống, chỉ sơ sài tấm lịch trên tường. Có năm tôi treo tranh có thư pháp. Nói chung, mỗi năm tôi cố sửa cho lạ để che lấp những chỗ xấu trên tường dù đã được quét vôi lại. Tôi đang cùng thằng con treo bức tranh Đông Hồ. Năm nay, tôi treo hai bức Vinh hoa, Phú quý mong sao gia đình được phú quý, vinh hoa. Treo để mà ước muốn chút hạnh phúc đến với mình, gia đình mình. Treo vừa xong thì có điện thoại. Chắc thằng An, bạn tôi, chớ chẳng ai khác. Đúng như dự đoán. Tôi nghe giọng nó trong điện thoại: “Anh Lan mời mi lên uống cà phê”. Tôi ầm ừ nói: “10 phút nữa mới rảnh”. Anh Lan là bạn cà phê buổi sẩm chiều của chúng tôi. Anh đã về hưu hơn một năm. Uống cà phê chung quán, thành ra quen biết. Thấy ai thiếu thì cũng có chút nhớ và thường điện rủ uống. Chúng tôi uống theo kiểu Mỹ, ai uống thì tự người ấy trả tiền. Trừ trường hợp có chuyện vui, có niềm hưng phấn thì mới bao. Tôi biết những ngày giáp Tết, hiếm có người không bận. Tìm bạn cà phê có khó. Chắc là chiều nay anh Lan bao tụi tôi.

Anh ta có tật khoe con, khoe cái. Chủ yếu anh khoe cái là chính. Bởi anh thường khoe thằng rễ. Hôm vừa rồi, anh khoe thằng rễ đi Sing về. Vừa khoe anh vừa lấy sôcôla ra mời chúng tôi thưởng thức, nói là thằng rễ mua biếu anh để anh mời bạn bè cho vui. Quả thật anh vui! Chưa hết, anh còn khoe rễ anh làm chỗ công ty nước ngoài tháng hơn cả chục triệu. Anh còn khoe thằng rễ  mua cho anh cái áo có nhiều màu sắc sặc sỡ, kiểu dáng đúng mốt nhất hiện nay. Thằng rễ anh còn chở anh tới tiệm nhuộm tóc lại cho trẻ ra. Hôm nay, trông anh trẻ hơn cả chục tuổi. Đang tuổi nghỉ hưu, tai anh có lúc nghểnh ngảng, ai nói gì, cũng khó nghe. Nhưng ở anh có điều rất lạ là dù ai đó có nói thầm mà có dính dáng đến các tiếng “tiền”, “gái” là anh sáng mắt, dỏng tai lên và bắt tín hiệu rất nhanh. Anh có khiếu khôi hài và thích đọc những câu thơ, hò vè về chuyện tiền và gái. Hầu như anh thuộc rất nhiều những câu như thế. Ở anh như có cái ăngten gắn ở tai, bắt rất nhanh tần số gái và tiền.

Anh có thú tiêu khiển là đến các tiệm sửa chữa điện thoại, cop những hình ảnh tươi mát, gợi tình của các cô gái. Đôi khi anh cho chúng tôi xem vài phút video làm tình của một cặp nào đó. Anh nói đàn ông phải có máu như thế mới sống lâu.

Ngồi xuống, tôi nhìn anh kỹ hơn. Trông mặt anh tươi tĩnh hẵn. Mắt anh chớp chớp đầy sức sống. Anh xôm trò, giọng hưng phấn mời cà phê, chúng tôi khỏi phải trả tiền, kể cả tiền thuốc lá. Rồi anh móc điện thoại ra. Anh bấm bấm. Rồi anh đưa ra khoe.  Tôi chỉ thấy trước mắt mình một mảnh đất đầy cỏ. Cỏ tốt tươi chi lạ. Tốt hơn cỏ vườn nhà tôi. Như con nghé sung sức sau trận nhảy nhót, anh nói anh đã hưởng đám cỏ ấy và chụp lại vài kiểu để làm kỉ niệm. Gương mặt anh đầy hãnh diện như người nghệ sĩ vừa khám phá chân dung đẹp và ghi lại bằng hình ảnh. Anh cũng cho biết nhờ uống đông dược mà được cường tráng, dũng mãnh như tuổi đôi mươi. Anh khoe anh có bài thuốc rất độc đáo cho đàn ông luống tuổi. Đó là bài thuốc Hà Thiên Lộn. Hỏi ra mới biết đó là bài thuốc dân gian. Như anh nói, Hà ở đây là Hà thủ ô, Thiên là viết tắt chữ Thiên môn, còn Lộn là hột vịt lộn. Chỉ cần Hà thủ ô 3 đồng cân, cùng với Thiên môn 5 đồng cân, sao vàng, khử thổ, sắc ba chén còn lại 8 phân, uống liền sau khi sắc xong. Sau đó ăn hai trứng hột vịt lộn còn nóng là có thể vui thú ruộng vườn. Bạn bè nghe anh có bài thuốc tưởng thật. Té ra là chuyện đùa như ông bà ta thường đùa trong chuyện tiếu lâm.

Trước mắt tôi chỉ có đám đất đầy cỏ. Chẳng thấy người đâu. Nhưng anh khoe chủ của nó còn trẻ lắm. Chỉ như con gái đầu của anh.

Vài ngày sau gặp lại anh. Tóc anh hoá đen. Trông anh trẻ hơn 15 tuổi. Anh cười vui khoe với tôi và thằng An là anh còn thanh niên lắm.

Đùng một cái, đang ngồi uống cà phê buổi sáng, tôi nghe tin anh chết khi hôm. Bị tam phòng ở một nhà trọ.

Loáng thoáng trong tôi hình ảnh đám cỏ. Anh già rồi mà còn cày xới thì đuối sức là chuyện thường. Gìơ biết nói chi đây?

Hai.

Quán cà phê này trở thành nơi tào lao thiên địa của bao người. Cứ sáng sớm, hắn đã có mặt tại quán. Cầm tờ báo trên tay, hắn liếc mắt qua những hàng tít lớn. Như nắm chắc cá tin, hắn bắt đầu mở volume. Giọng hắn át cả tiếng xe chạy ngoài đường. Hắn có cái tật khoe chữ và nói trạng. Hắn trở thành trung tâm nghe nhìn của thiên hạ ở quán. Biết là người ta chú mục vào mình, nhưng hắn vẫn tự tin thổ lộ. Cũng chừng ấy lời lẽ. Hôm qua cũng như hôm nay. Tháng trước cũng như buổi sáng này. Hắn cũng phát chừng ấy tin. Hắn có vẻ tự hào cho sự hiểu biết của mình. Không thấy ai cãi lại, mà ai cãi làm gì cho rách công rách việc, điều đó càng làm hắn tưởng hắn là kho kiến thức. Nào là chuyện văn chương chi chướng. Hắn đọc thơ của Nguyễn Gia Thiều và gọi đó là thơ của cụ Nguyễn Du; đọc thơ của Bút Tre gọi đó là thơ của Hồ Xuân Hương. Chưa hết, hắn làm ra vẻ có những nhận định sắc sảo về chính trị, kinh tế. Nào là đồng Euro mất giá, nào là vàng tăng. Nào là Mỹ chỏ mắt vào Trung Đông, vươn tay đến Châu Á; nào là Trung Hoa nuôi tham vọng bành trướng ở biển Đông. Hoặc chuyện Băng cốc bị lũ lụt, với kiến thức học lở dở lớp 8, hắn cho rằng sao người Thái không đổ bê tông làm đê bao quanh Băng cốc. Nếu hắn mà làm Thủ tướng hắn sẽ cho xây đê kiểu ấy… Quả thật, nếu bạn mới nghe hắn trao đổi lần đầu, chắc dễ lầm hắn có 3 bồ chữ, còn để dành cho thiên hạ 1 bồ. Hoặc nếu bạn có tính khôi hài, thì bạn cho hắn chỉ nổ cho vui. Cũng từng ấy chữ được phát ra từ cửa miệng hắn, chẳng khác chi chương trình quảng cáo trên tivi, trên đài.

Cả tuần nay, quán cà phê vẫn đông người. Nhưng chỗ hắn ngồi không có hắn. Nghe nói hắn đang luyện tập Yoga buổi sáng. Sau đó cùng mấy ả sồn sồn chạy bộ, làm thao tác dưỡng sinh. Hắn không thèm cà phê nữa. Hắn thèm đàn bà. Buổi sớm, hắn bận tập với đàn bà những nhịp điệu thể dục. Hắn bỏ hẵn cà phê buổi sáng. Hắn theo đàn bà. Tôi nghe rõ giọng ông chủ quán, không biết thật hay giả: Thằng chả đang tân trang lại, chuẩn bị kiệu người yêu mà…

Một.

Lâu lâu cũng có một vài phụ nữ ghé quán uống. Bình thường là những người theo chồng, hoặc là nhóm bạn bè gặp nhau bàn chuyện tổ chức các đợt họp mặt lớp nhân kỉ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam, hoặc kỉ niệm ngày thành lập trường. Họ đến như cơn gió lạ dễ thương, rồi vụt thoáng qua như hình bóng mờ ảo. Chỉ có thế.

Thế nhưng, một buổi sáng, xuất hiện hai ả. Tôi thử đoán tuổi. Nhưng nhìn mặt hai ả khó có thể xác định tuổi ở cở nào. Lông mày hai ả được cạo nhẵn, và thế vào đó là hai vết đen được chạm kẻ tỉ mỉ trên hai con mắt được nâng cấp, tròn, gắn lông mi giả, xem tưởng là mắt búp bê. Chưa hết, trên gò má của cả hai, nổi lên vết son đỏ như má con rối nước. Làn môi của cả hai đỏ sậm. Nhìn kĩ mới biết đó là vết xăm trên môi. Hai ả mặc quần sooc trắng, áo thun trắng, trên tay cầm vợt tenis.

Hai ả ngồi bàn bên cạnh. Dù không muốn nghe, không cần nghe những gì hai ả nói, nhưng tôi vẫn nghe được câu chuyện trao đổi giữa hai người. Cả hai đang tập luyện thi đấu tài năng dành cho quý bà tuổi 60. Trời ơi! Tôi không ngờ hai ả chừng ấy tuổi! Tôi biết hiện nay có rất nhiều cuộc thi dành cho người cao tuổi, thực ra là cuộc thi dành cho người già. Qua chuyện của hai ả, tôi biết đây là cuộc thi  không những tìm sự khéo léo, thông minh mà còn tìm ra cặp đôi đẹp lão trong lĩnh vực cơ bắp lẫn sắc đẹp về già. Do thế, hai ả vừa là bạn bè từ hồi học tiểu học đến giờ, đang cố công luyện rèn thân thể, rèn luyện môn sở trường tenis. Tôi phục hai ả thật sự. Mấy kẻ biết tenis, nhất là nữ. Thế mà giờ cả hai đang luyện tập để thi đấu. Và sau đó là thi sắc đẹp. Tôi nghe rõ tiếng cười lạc quan của hai ả: “Thà một phút huy hoàng rồi chợt tắt”. Hai ả đang muốn làm người nổi tiếng. Chỉ còn có cách như hai ả đang làm thì may có thể thành người nổi tiếng.

Bỗng tôi nghe điện thoại reng. Một trong hai ả lên tiếng:

– Alô!… Ừ!… Bà về bây giờ… – Rồi ả nói – Rõ khổ! Ông nhà đang ốm. Không ai chở thằng cháu đi học. Tôi phải về chở cháu đi đây.

Cả hai gọi chủ quán tính tiền, sau đó đứng dậy về. Nhìn kĩ hai ả, tôi chợt nhớ ra là mình có gặp ở đâu rồi. Đợi cho hai ả rời khỏi quán, tôi ngoắc tay gọi chủ quán. Khi chủ quán đến bên cạnh, tôi bèn hỏi:

– Hai ả đó là ai thế?

Chủ quán đập vào vai tôi, cười cười, chọc:

– Bộ không biết thật à? Mụ Tình và mụ Tịt đó mà.

À ra vậy. Tôi có biết. Tôi nghe đồn hai mụ, phải gọi là mụ, chứ không phải là ả vì tuổi hai mụ quá sáu mươi, rằng hai mụ còn gân lắm. Hèn gì hai mụ chuẩn bị thi tenis và sắc đẹp.

Tôi cũng biết tin sốt dẽo cuộc thi này. Chả là Công ty Sữa Tắm Dê đang tài trợ cuộc thi cặp đôi đẹp lão. Đối tượng thi không phân biệt giai cấp, thành phần xuất thân, không phân biệt dân tộc, tôn giáo. Với tinh thần còn nước còn tát cho sắc đẹp lúc từ giã trần gian bất cứ lúc nào, công ty sẽ tài trợ cho những người dự thi suốt quá trình diễn ra cuộc thi. Ban giám khảo gồm các ca sĩ, nhạc sĩ, đạo diễn có hạng thuộc tuổi teen. Ngoài các phần thi giống như các cuộc thi hoa hậu từ trước đến nay, thì cuộc thi này có thêm tiết mục đánh tenis, nhảy Lambada, hoặc điệu Samba từ bên Brazil để ban giám khảo chấm và khán giả bình chọn qua tin nhắn hoặc qua mạng.

Vừa uống cà phê vừa đọc cái thông báo ấy, cả bọn chúng tôi đều lên tiếng: “Có thế chứ! Phải có sân chơi cho những người gần đất xa trời như thế là thể hiện sự quan tâm của xã hội dành cho người già. Không lẽ các sân chơi chỉ dành cho tuổi trẻ? Già rồi mới có thời gian rãnh để vui chơi chứ. Thế là tốt thôi!”.

Không may cho tôi, về nhà tôi bị cảm sốt. Không được đi uống cà phê, không được nghe tin thời sự, không xem được buổi truyền hình trực tiếp cuộc thi do Công ty Sữa Tắm Dê tài trợ, tôi thấy buồn chi lạ. Nhưng ốm phải chịu thôi biết trách ai bây giờ.

Thế rồi, tuần lễ sau, tôi khỏi bệnh và lại đi uống cà phê như lệ thường. Có đám tang đi ngang qua quán cà phê. Tôi nghe mọi người nói đó là đám tang mụ Tịt. Có người kể lại, khi ban giám khảo hỏi câu hỏi trong vòng thi sắc đẹp: “Nếu bạn là hoa trong cuộc thi này, bạn sẽ làm gì với danh hiệu ấy?”. Nghe tới đó, mụ ấp a ấp úng: “Thưa… ban giám… khảo…, thưa quý bạn… Nếu được… ban giám… khảo…, mọi người… yêu…quý…bình chọn… tôi là… hoa…, tôi… sẽ…”. Nói đến đó, mụ ngất xỉu. Một trường hợp quá xúc động đến nỗi ban giám khảo, ban tổ chức, khán giả không lường trước được.

Mụ chết khi trên đầu chưa có vương miện đăng quang. Còn mụ Tình, nghe đâu mụ đang nằm viện.

Tháng 4 – 2012

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Thành phố biến mất

Truyện ngắn của PHẠM DUY NGHĨA

Anh tỉnh dậy khi sương mù đã ngập tràn thành phố. Cả khu tập thể im ắng,  không nghe thấy tiếng một ai. Ra khỏi con ngõ dài mù mịt sương, đi dọc phố anh  thấy xe cộ đỗ rải rác trên đường, không có chiếc nào đang chạy. Sương mù cuồn cuộn bay như khói trắng, nhồi kín mọi ngõ ngách, có chỗ đặc sệt tưởng chừng dùng dao xắt ra thành miếng được. Cảnh tượng này chưa từng xuất hiện bao giờ.

Ra đến ngã tư, anh bắt gặp cả loạt xe dừng trước vạch đường dành cho người đi bộ. Đèn giao thông vẫn hoạt động, nhưng trên các xe hơi xe máy không một bóng người. Đi qua vài con phố, thấy các cửa hiệu vẫn sáng đèn nhưng không có người qua lại. Sương mù trắng xóa trườn như sóng trên đường, có chỗ bốc lên ngồn ngộn như một đụn mây. Sau khi lục soát vài ngôi nhà rồi tự đập đầu vào cột điện để chắc chắn rằng mình không mơ ngủ hay bị điên, anh đứng ngây ra giữa phố, bàng hoàng. Cư dân trong thành đã thực sự biến mất.

Anh rút điện thoại di động ra gọi cho những người thân. Mọi số máy đều đổ chuông nhưng không có ai nghe máy. Đi bộ ra vườn hoa trung tâm thành phố, anh ngồi bệt xuống cỏ và nghĩ về tình thế bi kịch của mình. Chuột từ xó xỉnh nào bỗng nối đuôi nhau chạy qua trước mặt anh, lốc nhốc một đàn. Anh nhìn chúng và cay đắng nghĩ, một ngày không xa loài chuột sẽ trở thành ông chủ của thành phố này, con nào cũng to lớn kềnh càng và bắt anh phải làm người hầu cho chúng.

Rất có thể từ đâu đó đất đã nứt ra thành vực sâu xẻ đôi thành phố và hút tất cả mọi người xuống đáy, anh nghĩ, và thứ sương mù quái đản này chính là từ lòng đất phun ra. Cũng có thể người hành tinh khác đã ghé thăm nhân loại và hốt gọn một mẻ mang đi, bỏ sót lại anh, khi anh đang phơi quần áo trên sân thượng và lăn ra bất tỉnh vì bị một cái gì như cánh quạt đập vào đầu.

Sẩm tối, sương mù vẫn nghi ngút tràn qua các ô cửa và tụ thành tảng trắng đặc bò lan theo các dãy nhà. Sau khi đi vào khu tập thể trong ngõ hẹp lần cuối với hi vọng có thể gặp lại bố mẹ và em gái ở đó, anh trở ra ngã tư, vào ngôi nhà cao nhất phố và bật tivi dò tất cả các kênh. Màn hình kêu xè xè, không có kênh nào phát sóng. Anh cố liên lạc với người quen ở các tỉnh khác, nhưng sóng điện thoại lúc này cũng không còn.

Đêm cô đơn giữa thành phố bị nuốt gọn bởi sương mù, anh không thể nào ngủ được. Trong bồng bềnh mây khói, mọi thứ chập chờn như những bóng ma. Sáng hôm sau, trời bỗng tan sương. Thành phố vắng vẻ im lìm, hiện nguyên hình là một thành phố chết.

***

Anh bắt gặp cô ta tại một tiệm bánh ngọt gần trung tâm thành phố. Cô ta đang vơ bánh ăn thỏa thích, mỗi chiếc chỉ cắn một miếng rồi vứt ngay xuống đất theo kiểu Lão Tôn một mình phá phách vườn đào. Nhìn thấy anh, cô ta chưa hết kinh ngạc thì đã bị anh nắm tay lôi ra cửa. Làm cái gì thế, cô ta giận dữ hỏi. Anh nói rằng thiên hạ đã chết cả rồi, chỉ còn tôi với cô ở trên đời, chúng ta phải dựa vào nhau mà tồn tại. Tôi không làm gì cô cả, hãy đi cùng tôi.

Cô ta kém anh chừng năm, bảy tuổi. Mặt mũi trông cũng được. Anh hỏi vì sao còn sót lại trong thành phố này, cô ta trả lời rằng bị mắc kẹt trong toa lét. “Ổ khóa hỏng. Khi đập vỡ kính ra được thì không thấy còn ai ở bên ngoài”.

Anh dẫn cô ta về ngôi nhà cao tầng ở ngã tư thành phố. Việc đầu tiên anh bảo vị khách mới cùng làm với mình là chuyển tất cả bánh ngọt về cất vào tủ lạnh ở các tầng. Gạo cũng được mang từ chợ về, tập kết tại đó. Cô ta làm những việc này một cách miễn cưỡng. “Mọi nguồn lương thực rồi sẽ cạn kiệt. Ta phải dự trữ bảo quản ngay từ hôm nay”, anh nói. “Ăn thì hết bao nhiêu mà phải lo. Đồ hộp trong siêu thị còn đầy”, cô ta lẩm bẩm. Một ngày sau, thành phố mất điện. Thang máy bị vô hiệu hóa, thức ăn để trong các tủ lạnh cũng bắt đầu thiu. Anh chợt nhớ ra hệ thống điện lực thành phố không có người điều hành. Cô ta quay mặt đi, cười khẩy.

Tìm được một chiếc xe máy trên đường vẫn còn chìa khóa trong ổ, anh phóng xe ra khỏi thành phố vào buổi sớm, đi về vùng nông thôn. Đồng bãi mênh mông không một bóng người. Vào một trại chăn nuôi, anh thả hết số trâu bò sắp chết vì đói trong chuồng rồi trở về thành phố. Sợ hết xăng, anh không dám đi xa.

– Cách đây hai chục cây số có một trại gia súc và cánh đồng rau – Anh vui vẻ thông báo – Vấn đề thực phẩm, trước mắt khỏi lo. Nhưng về lâu dài, vẫn phải trồng cấy và chăn nuôi ngay tại thành phố này, nếu như không muốn về nông thôn sống.

Cô ta im lặng. Ý chừng nói rằng anh muốn làm gì thì làm.

Anh kiếm một cái bút và tờ giấy, ngồi vạch ra một số việc cần làm ngay. Buổi chiều hôm đó, anh đến thư viện thành phố rồi sang sở nông nghiệp và phát triển nông thôn, lục tìm tài liệu kĩ thuật trồng các giống ngô lúa ngắn ngày. Trong lúc đó, cô ta lang thang vào siêu thị, tha về một đống quần áo phụ nữ đắt tiền. Anh tức lắm nhưng cố nhịn. Chết đến đít còn ăn diện. Mà không biết để làm đẹp với ai.

Sống với nhau hai ngày, anh đã thấy cô ta là người tầm thường. Loại người nông choèn, chỉ quờ tay một cái đã chạm tới đáy. Tranh luận với cô ta là một sai lầm, bởi đang nói A thì cô nàng nhảy vụt sang B, đang cái chén thì quàng sang cái cốc. Sau vài lần như thế, anh rút ra kết luận, chẳng dại gì cãi nhau với loại người trong đầu không có được bao nhiêu óc. Mỗi việc đi vệ sinh mà cũng bị kẹt trong toa lét, đến nỗi phải đập vỡ cửa kính để tự thoát, thì rõ ràng là ngu rồi.

Cùng chung sống nhưng hai người không thèm hỏi tên nhau là gì. Kể ra thì khi trái đất chỉ còn hai người, cũng chẳng cần phải biết họ tên. Về nghề nghiệp, cô ta nói rằng từng làm ở đội trật tự phường. “À cái nghề của cô là đàn áp mấy chị hàng rau hàng nước vỉa hè. Người ta cũng vì miếng cơm manh áo mà bán mặt ra đường nhưng cô sẵn sàng vứt rau đạp thúng của người ta”, anh mỉa mai. Cô ta không cãi, mà hỏi thế anh làm nghề gì. Anh bảo tôi dạy học, là giáo viên toán giỏi cấp thành phố. Cô ta nói: “Chắc hẳn anh có dạy thêm. Học sinh đứa nào không chịu học thêm môn toán của anh, cứ đến kì thi là anh cho trượt. Anh ăn đến tận cạp quần phụ huynh chúng nó”.

Anh im lặng. Thứ đàn bà đầu đất, chấp gì.

Từ đó anh gọi cô ta là đầu đất.

Buổi tối không có điện, đầu đất lại sợ ma nên hai người ngủ chung phòng. Cô ta tỏ vẻ kiêu kì, đêm nào cũng cuốn chăn như bọc kén quanh mình và để một con dao nhọn ở đầu giường, ý chừng sẵn sàng chống cự anh nếu bị anh xâm phạm. Chắc cô ta nghĩ rằng trên đời chỉ có một mình là đàn bà nên phải được đối xử như nữ hoàng. Anh nằm im và nghĩ, ngu thế, sao không nhớ trên thế giới này hiện cũng chỉ còn duy nhất một đàn ông.

Sau vài đêm án binh bất động, anh nghe từ giường bên bắt đầu có tiếng động cựa. Đầu đất thở dài và nằm quay mặt về phía anh. Nửa đêm có vật gì trăng trắng từ đống chăn trên giường cô ta rớt xuống nền, anh cúi xuống nhìn thì thấy một chiếc quần lót bằng xa tanh óng ánh. Thì ra cô nàng khỏa thân trong lúc ngủ. Hoặc ả cố tình làm vậy để anh bị kích thích. Còn lâu nhé, đừng hòng.

Cuộc cầm cự giữa hai người, anh thấy thích thú và muốn kéo dài. Một hôm anh mang từ cửa hiệu về mấy bịch sữa đậu nành. Cô ta hỏi để làm gì, anh không nói. Anh lặng lẽ uống sữa ấy hàng ngày để làm giảm lượng testosterone trong máu, triệt tiêu sự ham muốn nhục dục của mình. Đêm, sau khi hoạch định công việc sớm mai, anh lăn ra ngủ ngon lành mặc cô ta thao thức. Cho chết, ai bảo ra vẻ kiêu.

Một sớm kia thức dậy, anh thấy lớp chăn trên người đầu đất tụt xuống một bên. Cô ta nằm xoay lưng lại phía anh, thở đều đều và hoàn toàn trần truồng. Một chân duỗi một chân co, giữa khe mông của cô nàng lộ ra một cục gì là lạ. Anh khẽ bước tới gần và ngồi thụp xuống nhìn.

Đó là một cái đuôi dài chừng năm phân, ở chót đuôi có một lớp vảy giống như sừng, đang ngọ nguậy.

Anh chạy ra khỏi cửa, răng cắn lại để khỏi hét lên.

***

Việc khám phá dinh cơ của ngài chủ tịch thành phố chỉ là việc tình cờ. Hôm đó anh rủ đầu đất dạo quanh thành phố một vòng, vừa để thăm thú đô thị vừa để tìm kiếm xem có còn người nào sót lại không. Rất may là cô nàng biết lái xe hơi, nên khi bắt gặp một chiếc BMW đỗ trên đường vẫn còn chìa khóa, hai người mừng rỡ phóng xe ra vùng ngoại ô. Khi đi ngang qua một khúc sông, thấy tòa dinh thự màu kem ngự bên trái đồi xanh mướt, anh kéo ả cùng vào.

Hai người trèo qua chiếc cổng sắt hoa văn tinh xảo màu đồng, hai bên gắn hai chiếc đèn cổ kiểu châu Âu thế kỉ mười bảy. Từ ngoài sảnh đi vào các phòng, thấy kiến trúc Tây xen lẫn nội thất ta với bàn ghế nguy nga bằng ngọc nghiến, giường ngủ nạm bạc bằng gỗ sưa, phản sập đỏ ối màu ngọc am và trên các dãy tường lóng lánh những bức tranh dát vàng hai tư carat.

Trong nhà không có điện nên mỗi người phải soi bằng một chiếc đèn pin. Tuy nhiên các phòng khá sáng do chỗ nào cũng có giếng trời.

Càng đi sâu vào trong càng thấy rộng mênh mông. Nơi ở của con gái ngài chủ tịch có bể bơi và rạp chiếu phim riêng, trong phòng khách là bức ảnh lớn chụp nàng đeo kính đen mặc bikini đen cười hớn hở bên chiếc siêu xe Bugatti Veyron thần tốc của cảnh sát tại Dubai – tiểu vương quốc Ả Rập giàu nhất hành tinh. Chàng cảnh sát đứng cạnh nàng, tay cầm cốc rượu bằng kim cương, râu ria đen óng, cũng ngoác miệng cười.

Từ bể bơi sang “dinh thái tử”, tức nơi ở của con trai chủ tịch, phải đi qua một chiếc cầu cong vắt. Vào phòng ăn, hai người gặp một bữa tiệc dở dang trên chiếc bàn tròn phủ khăn trắng muốt. Dao dĩa sáng loáng, li cốc ngổn ngang, những đĩa sứ đựng bào thai rắn lục màu xanh hằn lên tia máu đã khô, bên cạnh là nồi nước dùng lạnh tanh trên bếp. Đi đến cuối tầng thì thấy một căn phòng hơi tối. Trong phòng trưng bày la liệt quần lót phụ nữ, dễ có tới nghìn chiếc, với đủ mọi màu sắc chủng loại trên đời. Quần lót ren, quần lót buộc dây, quần lót lưới, quần lót đúc, quần lót lọt khe… Cái êm dịu như sương, cái huyền bí như đêm, cái mơ màng như nắng, cái tỏa hương thơm ngát, cái bốc mùi khăn khẳn như đã có mặt ở đó cả nghìn năm rồi. Cô ả đầu đất cứ mê đi. Còn anh thì liên tục hắt hơi, và bằng sự nhạy cảm của mình, anh hiểu đây là cái viện bảo tàng lưu giữ đồ lót của những người đàn bà đã qua tay “thái tử”.

Qua cái hồ nhỏ nuôi cá sấu, hai người đi vào khoảng sân rộng chìm dưới bóng cây. Đó là nơi để dàn siêu xe, chiếc Cadillac đen dài như con hà mã của chủ tịch, chiếc Rolls-Royce trắng như gấu tuyết của phu nhân và chiếc Lamborghini lộng lẫy bọc vàng dành riêng cho ái nữ. Vừa mở cánh cửa chiếc Lamborghini, anh ngã ngửa ra sân, chết khiếp. Trong xe là con báo gấm trợn trừng hai mắt, xác lông thối hoắc từ khi nào.

Chưa kịp hoàn hồn lại nghe tiếng gầm trong khoảng vườn xanh rợp ở cuối sân. Một con sư tử trắng hiện ra, nhằm phía hai người, chạy tới. Đầu đất hét lên, cuống quýt trèo qua hàng rào sắt của dinh thự, còn anh lao mình lên sảnh, chạy ngược tới tầng hai. Con vật đói khát không di chuyển được nhanh. Đã hơn mười ngày, không còn ai ném những tảng thịt cá mập tươi xuống vườn để nuôi sống nó.

Anh chạy vào một căn phòng có cửa sổ nhìn xuống sân tennis. Hình như đó là nơi làm việc của ngài chủ tịch. Trên tường, bên dưới tấm gia huy bằng gỗ cẩm lai đỏ có gắn một dòng chữ Pháp mạ vàng, trông như khẩu hiệu. Il s’agit d’un defaut du systeme et pas celui d’un individu, nghĩa là “Lỗi hệ thống không phải lỗi cá nhân”. Mặc dù chỉ tự học tiếng Pháp một năm, anh vẫn hiểu ra ý nghĩa tù mù của nó.

Trong những giấy tờ trên mặt bàn, anh bắt gặp một công văn của cảnh sát báo cáo ngài chủ tịch về tình hình trật tự trị an thành phố trong tuần, nổi cộm là việc vây bắt một nhóm người đánh bạc và tạm giam họ tại đồn cảnh sát số chín. Theo ngày tháng đề trên công văn, việc ấy xảy ra chỉ một ngày trước khi dân cư trong thành biến mất. Mở ngăn kéo, anh thấy một xấp công văn nữa cùng khẩu súng lục bé nhỏ bằng vàng.

Con sư tử nằm chờ anh dưới sảnh đến lúc trời chạng vạng tối mới bỏ đi. Anh nhét khẩu súng còn sáu viên đạn vào túi áo khoác và lặng lẽ rời khỏi dinh thự. Bên ngoài cổng, chiếc BMW đã chạy mất từ khi nào.

***

Nửa đêm anh mới đi bộ về đến nhà, và ngay sáng hôm sau anh cùng đầu đất đến đồn cảnh sát số chín. Phải mất khá lâu hai người mới tìm ra nơi giam giữ những kẻ đánh bạc. Sau khi cánh cửa buồng giam được phá bằng búa tạ, ba gã tù nhân sắp nhìn thấy âm phủ đã được cấp cứu tại chỗ bằng sữa đậu nành.

Đầu đất lái xe đưa họ về ngôi nhà cao tầng. Hơn mười ngày bị giam trong đồn, những con ma cờ bạc này không biết loài người đã biến mất. Anh và đầu đất cũng không hỏi danh tính của họ mà chỉ phân biệt họ dựa theo đặc điểm ngoại hình là gầy, lùn, què. Sau một thời gian cho ba người ăn uống nghỉ ngơi, một sớm mùa đông, khi nắng ấm tràn khắp phố phường, anh nói với họ rằng: “Các anh đã khỏe lại rồi, và từ hôm nay, chúng ta bắt tay vào xây dựng một cuộc sống mới”.

Anh dẫn họ ra đồng. Đó là dải đất rộng ở ven thành phố. Nơi đây không khí tươi mát, gió từ sông lồng lộng thổi về. Lâu không được vận động chân tay nên ba gã đàn ông có vẻ hăng hái, việc dọn cỏ, làm đất và dựng lán trại để ăn ở tại chỗ được họ hoàn thành sớm hơn dự kiến một tuần. Anh sung sướng nói:

– Bãi phù sa này là nơi lí tưởng để ta trồng vụ ngô xuân. Còn trên mé đồi phía bắc kia, tất nhiên là lúa. Dịch về hướng nam, chờ đón chúng ta trong tương lai sẽ là những vườn cà chua đỏ thắm, và phía đông, không gì khác, sẽ là cánh đồng bắp cải tím mênh mông bát ngát đến tận chân trời.

– Nhưng giống má lấy ở đâu ra? – Gầy hỏi.

“Giống à, yên tâm, sẽ có giống”. Ngay hôm ấy anh đạp xe đến công ti giống cây trồng của thành phố, nơi bất cứ loại hạt giống nào cũng có. Tới nơi, anh kinh ngạc thấy các ô tủ trống không. Thì ra đầu đất đã nhanh chân đến trước anh. Cậy chỉ có mình lái được xe hơi, cô ta đã dùng chiếc BMW hốt sạch cả tấn hạt giống từ công ti về làm của riêng và bắt anh phải mua với giá cắt cổ (năm người vẫn dùng tiền để mua bán nội bộ). Không mua hả, thì đừng nói gì đến chuyện gieo trồng.

Anh giận tím người, dẫn què, lùn, gầy đến phòng cô ta tịch thu các bao đựng hạt ngay lập tức. Cô điên nó vừa vừa chứ, anh nói. Chưa chi đã nảy nòi tư hữu, nên nhớ đây là sự nghiệp chung.

Đầu đất tức lắm nhưng buộc phải giao lại cho anh hạt giống. Gieo xong vụ ngô xuân trên dải đất cát pha ven sông thì đến công đoạn cày ải để trồng lúa hè nơi cánh đồng phía bắc. Trong ba gã đàn ông chỉ có gã què mày mò tự học và biết sử dụng tàm tạm máy cày. Một hôm gã đưa máy từ trạm cơ khí về và tuyên bố xanh rờn trước bốn người, rằng tuy cánh đồng là của chung, nhưng muốn gã cày cho thì phải trả gã tiền thuê máy.

– Chiếc máy này không phải của cá nhân anh. Anh phải coi đó là tài sản chung. Không thể chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất như thế được.

Anh quát lên. Gã định phá máy, cho máy lao thẳng xuống sông. Nhanh như chớp, anh rút ra khẩu súng lục vàng.

– Ai chống lại lệnh này, ăn đạn.

Tất cả im thít. Đêm đó, trên cánh đồng trăng sáng vằng vặc, anh uống rượu với ba gã cứng đầu và tranh thủ làm công tác tư tưởng. Anh phân tích cho họ thấy, nếu mỗi người biết vì cái chung, vì tập thể thì tương lai sẽ tươi đẹp biết nhường nào. Ba gã có vẻ nghe lời. Rồi một buổi trưa, cả gầy, lùn, què đến gặp anh, khẩn khoản:

– Lâu nay anh em làm việc vất vả nhiều. Anh là lãnh đạo, mọi người có ý đề đạt với anh, muốn được anh động viên tinh thần một chút…

– Chúng mày muốn được động viên kiểu gì? – Anh thẳng thừng.

– Như anh nói, xã hội tương lai sẽ thuộc về chúng ta. Công việc sẽ chạy hơn, nếu như anh phân công cụ thể rõ ràng và giao cho chúng em mỗi người một chức vụ nào đó…

– Tao cho mày làm trưởng phòng canh tác kiêm viện trưởng viện lúa, được không? – Anh nhìn mặt què, hỏi luôn.

– Cảm ơn anh, được ạ.

– Thế còn em? – Gầy hỏi.

– Mày mệnh thủy, mày làm trưởng ban thủy lợi kiêm viện trưởng viện ngô.

– Còn em – Lùn bước tới.

– Mày là chủ tịch ủy ban giám sát công trình.

– Sao em chỉ có một chức vụ ạ?

– Mày chỉ một chức nhưng mày có quyền giám sát cả hai thằng kia.

Lùn xoa tay bước ra, có vẻ hài lòng. Đêm đó gầy đến gặp anh, thậm thụt biếu anh một chai rượu ngon và con gà luộc sẵn.

– Xin anh đổi cho em chữ “ban” thành chữ “phòng” giống thằng què, vì “trưởng ban” nghe không oách bằng “trưởng phòng”.

Anh bảo được và giục gã đi về. “Một lũ thoái hóa biến chất. Chưa gì đã lo chạy chức chạy quyền”, anh nghĩ.

Sớm tinh mơ, đầu đất đột ngột gõ cửa phòng anh. Ả mặc chiếc váy trắng mỏng tang lộ rõ quần lót viền ren, ỏn ẻn:

– Thế anh định cho em làm chức gì?

Lần đầu tiên cô ta xưng em với anh bằng giọng ngọt ngào. Anh nói:

– Tôi chưa nghĩ ra được cho cô chức vụ gì. Hay cô làm trưởng ban khuyến dâm nhé?

– Khuyến dâm là phải làm gì hả anh?

– Là không phải làm gì cả. Cô chỉ cần suốt ngày mặc chiếc váy kia cho anh em nó có cảm hứng để làm việc, thế là hoàn thành chức trách nhiệm vụ rồi.

Đầu đất vui vẻ ra về. Anh hình dung ở hốc xương cụt của cô nàng, cái đuôi đang âm thầm ngoáy tít.

Mấy chức vụ hờ không hấp dẫn ba gã đàn ông được lâu. Họ thường xuyên tị nạnh nhau và cứ rảnh tay là xúm vào đánh bạc. Làm được năm tiếng, họ ghi vào sổ tính công là làm hết một ngày. Có lần anh tới giục họ ra đồng, cả què, lùn, gầy đều không thèm ngẩng mặt nhìn anh. Dán mắt vào những lá bài đen đỏ trên tay, gã què cộc lốc:

– Chia đi.

– Chia cái gì? – Anh giận dữ.

– Chia đồng đất ra, năm người mỗi người sở hữu một khoảnh. Sống chết đói no tự ai nấy chịu, không ăn chung làm chung nữa.

– Bây giờ chưa phải lúc làm ăn cá thể. Mới khởi nghiệp cần phải chung sức, sau này khấm khá mới làm riêng.

– Chúng tôi không muốn làm nữa.

– Định chống đối hả? – Anh rút súng.

Cả ba vẫn không thèm ngẩng mặt. Gã lùn còn hô hố cười.

Anh uất nghẹn họng mà không làm được gì. Một buổi tối ra thăm nơi trồng thí điểm loại ngô bảy màu, anh thấy ba bóng đàn ông tồng ngồng mặc đồ lót phụ nữ đang ca hát múa nhảy hết sức man rợ trên bãi ngô non. Thấy anh, chúng co cẳng chạy. Anh nổ một phát súng lên trời, chúng nhảy vào bãi chuối xanh tốt ven sông rào rào, nhanh như bầy khỉ. Hôm sau thấy cả vạt ngô mới lên một lá mầm đã bị những bàn tay vô hình vặt trụi, anh tức tối lôi gầy, lùn, què ra tra hỏi. Ba gã cười nhăn nhở: “Sâu ăn”.

Đêm, anh tha thẩn một mình trên đồng, hít thở mùi đất hoang mới vỡ và cảm thấy vô cùng đơn độc. Tất cả những gì đẹp đẽ mà anh xây dựng, trước sau chỉ gặp sự phản kháng ngu xuẩn từ một bầy cừu. Điều đó thật phi lí. Vừa đi vừa cay đắng nghĩ, anh chợt thấy gã què và đầu đất đang ngồi vắt vẻo như hai con vượn trên chiếc cầu tre bắc từ bờ ra giữa sông. Trăng dát bạc trên sông và tưới sáng trên hai tấm thân trần trụi. Tay què luồn xuống gióng tre mân mê khấu đuôi trơn mềm của đầu đất, còn ả thì ve vuốt bàn chân cụt ngón lõm lồi những u cục của gã ta. Náu mình sau một bụi lau, anh nghe tiếng họ rì rầm.

– Hắn độc quyền chân lí, cái gì cũng cho mình là duy nhất đúng. Cuộc đời của chúng ta do hắn quyết định, hắn vạch sẵn từng giai đoạn và bắt chúng ta đi vào đó như bắt con bò đi đúng đường cày.

– Em cũng ngán ngẩm lắm rồi. Trước khi các anh tới, hắn từng ngủ chung với em nửa tháng mà không chịu làm gì. Con người ấy không có trái tim…

Hai người im lặng. Cái đuôi của đầu đất co vào duỗi ra như một con đỉa. Rồi ả thốt lên:

– Theo anh, chúng ta phải làm gì?

– Giết hắn đi.

– Đừng anh. Dù sao thì hắn cũng có công cứu sống các anh.

– Công lao của hắn trong quá khứ, anh ghi nhận. Nhưng kẻ độc đoán nào sớm muộn cũng bị trừ bỏ. Anh không giết thì hai thằng kia cũng truất hắn. Vấn đề chỉ là thời gian.

Anh rời bụi lau đứng dậy đi về, lòng buồn tê tái. Đêm đó anh thức trắng suy ngẫm, và sáng ra, anh thấy lòng thanh thản lạ kì. Sau bữa ăn trưa, anh sắp xếp đồ đạc của mình và gọi cả bốn người lại. Anh thừa nhận anh đã sai trong đường lối nông nghiệp, và xin trao quyền tự quyết lại cho mọi người.

Anh ôm hôn từ biệt gầy, lùn, què. Ả đầu đất, anh xiết vai và ôm ghì lâu nhất. Rơm rớm nước mắt, anh dặn ả khi nào có điều kiện thì nên dùng thủ thuật cắt bỏ cái đuôi.

Rồi vẫy tay chào mọi người lần cuối, anh quảy gánh hành lí lên đường về phía tây. Hoa li la đầu tháng năm trắng muốt suốt dọc đường anh đi, hương thơm trong vắt, và bóng anh đổ thành vệt dài thăm thẳm trên đồng. Qua dinh cơ của ngài chủ tịch, anh ném trả khẩu súng vào sân. Thứ công cụ này, với anh bây giờ vô nghĩa.

Cuối ngày hôm đó anh tới một vùng nông thôn cách xa thành phố. Anh vào một ngôi nhà tranh vách đất nằm giữa vườn ngô trên một quả đồi. Trong gian bếp bé nhỏ chất đầy củi khô, tro than lạnh lẽo từ lâu, những cột bương lên nước bóng vàng và bồ hóng bám đầy trên gác bếp. Không ăn uống gì cả, anh trải áo nằm trên nền bếp giữa mùi củi khô dìu dịu và ngủ một mạch tới sáng. Anh mơ thấy ngài chủ tịch thành phố cùng con gái cưng xuống đồng gặt lúa cùng mọi người. Mặc chiếc áo vải gụ màu nâu, tay ôm bó lúa, trông nàng đẹp đến nao lòng. Il s’agit d’un defaut du systeme et pas celui d’un individu. Giữa một xứ sở phồn thịnh, tươi hồng, không ai nghĩ bố con nàng có lỗi.

Anh thức dậy giữa buổi sáng mùa hè trong trẻo. Thành phố như ở nơi nào xa lắm, và căn nhà vẫn lặng lẽ như chưa hề có ai đến đêm qua. Dưới thung lũng chợt có tiếng gì xôn xao. Qua tán ngô xanh anh nhìn thấy rất đông những người dân, mang dao cuốc nhằm thẳng phía mặt trời, đi tới.

Hà Nội, 3 – 2017

       P.D.N

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Vụn

Hồng Giang Doãn

2 phút · 

Buồn thì có ích gì?
mong nắng mà trời cứ mưa đành chịu
lục lọi trí nhớ còn gì khả dĩ
gói gém cất giữ đừng để mối mọt, mốc meo mới là người sáng trí
biết đâu dùng đến

có ngày?

những đồ thừa vất luôn vào sọt rác
không lăn tăn
dè chừng láng giềng
hàng xóm thế kỷ này đã khác
từ độ nhiều nhà cúng giải thiêng..
hênh hếch cười
ù lì nghĩ ngợi
là những phường chẳng ra gì
nửa quân tử nửa tiểu nhân giả đò dung dị
gần chúng có lúc xách bị đi ăn mày
chẳng bao giờ "ăn may"
tưng tửng
nói và..
làm
một đường
sâu bọ có đường sâu bọ!
người thường có cách người thường
việc gì phải sợ những điều không đáng sợ!
dù giận
dù thương
buồn mãi cũng thành ất ơ,
vơ vẩn
thì vui
thì say
cho cạn ngày..
mẫn cảm!

Phần nhận xét hiển thị trên trang