Năm nay là năm của ông ta. Tập Cận Bình đã chuẩn bị mọi thứ từ lâu : Đại hội Đảng Cộng Sản khai mạc vào ngày 18/10 tới sẽ phải là một siêu phẩm, một đại lễ của chế độ, dành trọn cho quyền hạn tối thượng của lãnh tụ và chứng tỏ với thế giới tham vọng vô biên của Trung Quốc.
Thật hỡi ôi cho « Tập gia gia »! Kịch bản được xây dựng với sự hỗ trợ mạnh mẽ của Con đường tơ lụa mới, hội nghị thượng đỉnh BRICS và những bộ phim ca ngợi vinh quang của Tập Cận Bình, đã bị một anh hàng xóm hết sức « rách việc » đẩy lùi hẳn về phía sau hậu trường với một quả bom nguyên tử.
Bởi vì nếu có một lãnh đạo châu Á nào nổi bật trên sân khấu từ giữa mùa hè này, đó chỉ có thể là Kim Jong Un mà thôi. Khi phóng một loạt hỏa tiễn và thử nghiệm quả bom H, Jong Un làm cả hành tinh nín thở, lo sợ nguy cơ một hành động quá trớn.
Phải chăng đây là lúc để người đứng đầu Trung Quốc đóng vai lính cứu hỏa, can gián người láng giềng phương bắc? Tập Cận Bình dường như có ưu thế nhất để đưa ra những lời khuyến cáo, hoặc gây áp lực lên « đồng minh » Bình Nhưỡng. Ông Tập sẽ được coi là nhà ngoại giao lỗi lạc, có thể làm dịu được một cuộc khủng hoảng quốc tế. Nhất là Trung Quốc có sẵn đạn dược để làm nguội đi sự hiếu chiến của Bắc Triều Tiên: khóa vòi tiếp tế dầu lửa…
Có điều, viễn cảnh chế độ cộng sản láng giềng sụp đổ khiến những người kế thừa Mao phải run sợ, khi sát bên là một nước Triều Tiên thống nhất chịu ảnh hưởng Mỹ. Việc tìm kiếm sự ổn định bằng mọi giá cho thấy thế tiến thoái lưỡng nan của Trung Quốc: chẳng muốn chiến tranh cũng không muốn Bắc Triều Tiên tan rã. Hai nước duy trì « mối quan hệ là con tin của nhau », theo nhà nghiên cứu Antoine Bondaz.
Cái thời mà Mao Trạch Đông tuyên bố quan hệ Trung Quốc và Bắc Triều Tiên là « môi hở răng lạnh » đã qua lâu rồi. Từ đó đến nay, lòng tin đã tan biến. Một ngạn ngữ Trung Hoa nói rằng « Kẻ thù nguy hiểm nhất giấu một thanh gươm sau mỗi nụ cười ». Trước ván bài tẩy về nguyên tử của người nối dõi họ nhà Kim, không chắc rằng Tập Cận Bình mong muốn một nụ cười nào.
[Những quy luật cho các nhà cai trị] — Sub bởi Café Ku Búa —
Bạn có muốn cai trị không? Bạn có thấy những vấn đề trong đất nước của bạn và biết cách để sửa đổi chúng không? Ước gì bạn có quyền lực để làm vậy. Tốt thôi, bạn đã đến đúng chỗ.Nhưng trước khi chúng ta bắt đầu bài học này về quyền lực chính trị, hãy tự hỏi bản thân tại sao các nhà cầm quyền không nhìn rõ mọi việc như bạn?…thay vào đó lại hành động theo những cách ích kỷ, tự hủy và thiển cận như vậy?
Họ có bị ngu không… những con người quyền lực nhất thế giới này? Hay là còn điều gì đó khác? Ngai vàng có vẻ toàn năng khi nhìn từ xa, nhưng nó không giống như vậy đâu. Thúc đẩy ngai vàng hành động, và các hành động của ngai vàng sẽ tác động lên bạn. Chấp nhận điều đó hay quay đầu lại ngay đi trước khi chúng ta thảo luận, những quy luật cho các nhà cai trị.
Bất kể những tia sáng từ bất kỳ vị vua mặt trời có sáng chói thế nào: Không ai cai trị một mình. Nhà vua không thể làm những con đường một mình, không thể thực thi luật pháp một mình, không thể bảo vệ quốc gia hay tự bảo vệ bản thân, một mình. Sức mạnh của nhà vua không phải ở hành động, mà là làm cho những người khác hành động nhân danh ông, dùng kho báu trong kho chứa của mình.
Một vị vua cần một đội quân, và ai đó để điều hành nó. Một kho báu và ai đó để thu thập nó. Luật pháp và ai đó để thi hành nó. Những cá nhân cần làm để cho điều cần thiết xảy ra là những chìa khóa đến quyền lực của nhà vua.
Mọi thay đổi mà bạn muốn thực hiện nhưng nghĩ lại trong đầu đi nếu những chiếc chìa khóa này sẽ không nghe theo mệnh lệnh của bạn. Trong một chế độ độc tài, nơi sức mạnh chiến thắng, số lượng chìa khóa dẫn đến quyền lực khá nhỏ……có lẽ chỉ vài chục tướng lãnh, quan chức và thủ lĩnh địa phương.Kéo họ về phía bạn và sức mạnh để cai trị là của bạn, nhưng……đừng bao giờ quên, làm họ mất lòng và họ sẽ thay thế bạn.
Rồi, giờ thì mọi quốc gia đều nằm trong một dãy quang phổ, từ những nước mà người cai trị cần vài người ủng hộ chủ chốt cho đến những nước mà người cai trị cần nhiều hơn……nền tảng quyền lực này là lý do vì sao các quốc gia lại khác nhau.
Nhưng cho dù nhiều hay ít chìa khóa, quy luật là như nhau: Đầu tiên, kéo những người ủng hộ chủ chốt về phe bạn. Với họ, bạn sẽ có quyền để hành động; bạn có mọi thứ. Không có họ, bạn không có gì cả.
Rồi, giờ để giữ được những chiếc chìa khóa đến quyền lực này, bạn phải, thứ hai: Điều khiển kho bạc. Bạn phải đảm bảo kho bạc của bạn được gia tăng và phân phối đến bạn – vì tất cả những công việc cực nhọc — và cho những chiếc chìa khóa cần thiết để giữ vị trí của bạn. Đây là công việc thực sự của bạn như một người cai trị: tìm ra cách thức tốt nhất để phát triển và phân phối những nguồn lực, … để đừng làm lật nhào ngôi nhà xây bằng những lá bài mà ngai vàng của bạn đang ngồi lên.
Giờ thì bạn, nhà độc tài tham vọng nhân từ, có thể muốn giúp người dân của mình……nhưng sự kiểm soát kho báu là thứ hấp dẫn đối thủ cạnh tranh, cho nên bạn phải giữ những chiếc chìa khóa trung thành. Nhưng chỉ khi có quá nhiều kho báu trong hầm, quá nhiều tài sản đế chế của bạn đã tạo ra. Vậy thì hãy cẩn thận: mỗi chút xíu kho báu chi cho người dân là chút xíu đó không được chi cho lòng trung thành. Vì vậy, hãy làm điều đúng đắn, sử dụng của cải quốc gia cho những công dân của quốc gia…… sẽ đưa một công cụ thâu tóm quyền lực vào tay đối thủ cạnh tranh của bạn.
Kho báu đổ vào làm đường, các trường đại học, và các bệnh viện, là kho báu mà một đối thủ có thể hứa hẹn cho những người ủng hộ mấu chốt nếu họ chịu đổi phe. Những nhà độc tài nhân từ có thể chia chiến lợi phẩm cho người dân, nhưng những chiếc chìa khóa phải có phần thưởng của họ trước,…bởi vì *thậm chí nếu* bạn đã thu thập được những người ủng hộ trung thành và thánh thiện nhất, họ cũng có vấn đề giống y như bạn, chỉ thấp hơn một cấp…Trở thành một chìa khóa đến quyền lực là một vị trí quyền lực.
Họ cũng vậy, cũng phải cẩn thận với những đối thủ cạnh tranh từ bên dưới hay bên trên: vì thế kho báu mà họ nhận được cũng phải được chia ra để duy trì vị trí của họ. Lòng trung thành và sự mập mờ có thể ở bên bạn bất kể thế nào,……nhưng người ủng hộ mấu chốt thông minh, sẽ luôn luôn quan sát cán cân quyền lực, sẵn sàng thay đổi lòng trung thành nếu bạn có vẻ là kẻ thua cuộc trong mạng lưới chuyển dịch của các liên minh.
Trong những quốc gia có số lượng chìa khóa ít, phần thưởng rất tuyệt vời……và khi bạo lực cai trị, những kẻ tàn nhẫn nhất bị hấp dẫn; và các thiên thần xây dựng những việc làm tốt sẽ thua cuộc trước những ác quỷ không làm điều đó. Vì vậy mua tất cả lòng trung thành bạn có thể, bởi vì lòng trung thành trong các tổ chức độc tài các loại, là tất cả. Với người cai trị, dù thế nào đi nữa.
Vì vậy, chế độ độc tài bộc bạch: Một nhà vua cần đến tòa án của ông để phát triển kho báu để giữ cho tòa án trung thành và tiếp tục phát triển kho báu. Đây là bản chất tự chịu đựng của quyền lực, mọi thứ bên ngoài chỉ là hạng 2. Giờ thì nhà vua với nhiều người ủng hộ mấu chốt gặp những vấn đề thực sự: không chỉ là chi phí của họ, mà cả những nhu cầu cạnh tranh và ganh đua của họ rất khó để cân bằng,……mạng lưới xã hội và tài chính giữa họ càng rắc rối chừng nào, thì một đối thủ cạnh tranh càng dễ lôi kéo một đám đông quan trọng.
Một người cai trị càng có nhiều người ủng hộ mấu chốt tính trung bình, thì triều đại của họ càng ngắn. Điều này đưa chúng ta đến quy luật thứ 3 của những kẻ cai trị: Tối giảm những người ủng hộ mấu chốt. Nếu một chìa khóa trong triều đình của bạn trở nên không cần thiết, kỹ năng của anh ta không còn cần thiết nữa, bạn phải đá anh ta ra. Sau một cuộc đảo chính thành công, tay độc tài mới sẽ thanh trừng vài người đã giúp hắn đạt được quyền lực…..… trong khi làm việc với những thuộc hạ của tay độc tài trước – điều từ bên ngoài trông có vẻ là một ý tưởng kinh khủng.
Sao lại bỏ rơi những đồng chí cách mạng của bạn như vậy? Và những kẻ ủng hộ nhà độc tài cũ không nguy hiểm hay sao? Nhưng những chìa khóa cần thiết để có quyền lực không giống với những cái cần để giữ được nó. Có ai đó trong biên chế đã từng là quan trọng trong quá khứ, như vô dụng trong hiện tại cũng như việc chi tiền cho dân chúng: kho báu bị lãng phí cho những thứ không liên quan.
Và theo định nghĩa, một nhà độc tài lôi kéo một cuộc đảo chính phải hứa hẹn một kho báu lớn hơn cho những ai chuyển phe. Kích cỡ của kho bạc không thay đôi, cho nên kho báu phải được chia bởi ít người hơn. Một nhà độc tài lôi kéo đúng những chìa khóa, kiểm soát được kho báu, cắt giảm những chi tiêu không cần thiết, giết chết những chìa khóa không cần thiết, có một sự nghiệp thành công và vững bền. Khi thấy kết cấu đã được vén màng, bạn có thể bị kích thích để bắt đầu điều khiển một quốc gia để kiếm lợi cho mình và những người bạn của mình,……hoặc bạn có thể kiệt sức, muốn làm tốt nhưng thấy những khó khăn trong hệ thống, giờ chuyển tới nền dân chủ để giải cứu.
Vậy hãy thảo luận về một nhà cai trị như một đại biểu. Bạn lần nữa có thể nuôi dưỡng ước mơ vĩ đại về điều không tưởng mà bạn muốn xây dựng, nhưng: không ai cai trị một mình. Và không bao giờ nhiều hơn trong một nền dân chủ. Các tổng thống và thủ tướng phải đàm phán với những thượng nghị sĩ các nghị viện và ngược lại. Và họ đều có những người ủng hộ mấu chốt của mình để quản lý.
Trong một nền dân chủ được thiết kế tốt, quyền lực được chia sẻ giữa rất nhiều người, và được chiếm lĩnh không phải với bạo lực mà với lời nói,… … nghĩa là bạn phải có hàng ngàn hay hàng triệu người dân, cho dù có không thích bạn trong ngày bầu cử …thì ít ra phải thích bạn hơn so với kẻ thay thế.
Với quá nhiều cử tri và một quyền lực được chia nhỏ, nó gần như không thể, để làm như một nhà độc tài……để theo đuổi những quy luật này và mua lòng trung thành. Hay không phải vậy? Dĩ niên là không. Đừng nhìn về người dân như những cá nhân với những ham muốn cá nhân, thay vì vậy họ được chia vào các khối: …Khối trưởng lão, hay chủ sở hữu nhà, hay những chủ doanh nghiệp, hay người nghèo. Các khối bạn có thể thưởng như một nhóm.
Nền dân chủ có một chính sách thuế diện rộng và phức tạp, và luật pháp, không phải một tai nạn mà là phần thưởng cho những khối đã đưa lên và giữ người đại diện cai trị có quyền lực: Trợ cấp nông nghiệp, như một ví dụ, chả liên quan gì đến thực phẩm và nhu cầu quốc gia,…… mà liên quan hoàn toàn đến cách thức khối nông nghiệp sẽ bỏ phiếu thế nào.
Các quốc gia mà phiếu bầu của nông dân không làm lung lay cuộc bầu cử, không có trợ cấp nông nghiệp. Nếu một khối không bỏ phiếu, như những công dân trẻ hơn, vậy không cần phải phân bổ phần thưởng về phía họ. Thậm chí cả khi đạt số lượng lớn, họ vẫn không thích hợp để có quyền lực. Đây là một tin tốt cho bạn: vậy là ít thêm một khối ảnh hưởng và kho báu bạn chia cho các khối chủ chốt phải đến từ đâu đó khác…Nếu bạn muốn ngồi nhiều năm trong văn phòng, luật số 3 là bạn của bạn trong một nền dân chủ cũng như một nền độc tài.
Bạn không thể xóa sổ những ai không bầu cho bạn, nhưng vẫn còn nhiều điều bạn có thể làm. Một khi đã có quyền lực, hãy làm nó dễ dàng hơn để các khối chủ chốt của bạn bỏ phiếu và làm khó những khối khác. Thành lập một hệ thống bỏ phiếu giảm số lượng khối bạn cần để thắng, thì càng nhiều đối thủ cạnh tranh,……rất tiện lợi.
Vẽ ra biên giới bầu cử để quyết định trước kết quả cho bạn hay cho bạn thân của bạn,……và có đảng trước bầu cử với những quy luật Byzantine để quyết định thậm chí các khối “có quyền” bỏ phiếu cho ai. Pha trộn và kết hợp những điều trên cho một sự kéo dài quyền lực thậm chí tốt hơn nữa. Khi những xếp hạng được cho phép không thể thấp hơn nữa, và tỉ lệ tái đắc cử không thể cao hơn nữa,…… bạn sẽ biết bạn đã thành công.
Bây giờ, đã đủ suy nghĩ dành cho công dân rồi. Thậm chí trong nền dân chủ vẫn có những người ủng hộ mấu chốt với tư cách cá nhân cực kỳ có lực ảnh hưởng …mà bạn cần về phe bạn, vì tiền hay lực ảnh hưởng hay sự thiên vị của họ sẽ giữ bạn có quyền lực. Trong khi bạn không thể hứa hẹn sẽ chia phần trực tiếp cho họ, như một nhà độc tài làm,……bạn có thể tạo ra một kẽ hở cho các khoản đầu tư của họ, thông qua những bộ luật mà họ đã viết,…… hay in phiếu ra tù miễn phí cho các hành động của họ.
Không phải đẩy xe vàng tới tận cửa, nhưng những hợp đồng cho công ty của họ. Bạn như một nhà cai trị có những con đường phải xây dựng hệ thống máy vi tinh hay những tòa nhà phải xây dựng lại.
Cuối cùng thì, không ai cai trị một mình. Hay bạn có thể chọn con đường đạo đức, và bỏ qua những chìa khóa lớn. Nhưng bạn sẽ chiến đấu với những người không bỏ qua. Chúc may mắn nhé. Tham nhũng không phải một tội nhẹ, nhưng giống với một công cụ quyền lực hơn, …… trong nền dân chủ và nền độc tài, nhưng nhiều hơn những thời điểm khác.
Vậy, chấp nhận sự thiên vị, lôi kéo những khối chủ chốt và bạn sẽ đến với quyền lực, …… cai trị với những hành động trông có vẻ trái ngược và ngu ngốc với những người không hiểu luật chơi – bí mật giúp đỡ một ngành công nghiệp quyền lực mà bạn công khai lên án, … … hay thông qua những bộ luật sẽ tổn thương các khối đang bỏ phiếu cho bạn.
Nhưng công việc của bạn không phải là có một chính sách cai trị dễ hiểu và kiên định,… … nhưng là cân bằng lợi ích của các chìa khóa quyền lực, lớn và nhỏ. Đó là cách bạn giữ chức vị. Bây giờ với tất cả những cơn nhức đầu của một đại biểu, bạn có thể tự hỏi,…… nhìn lại luật số 3 để biết tại sao bạn không thể bỏ qua bước xây dựng thế lực, những cuộc trao đổi thiên vị vô nghĩa…… và chỉ cần mua chuộc quân đội để có quyền lực?
Chúng ta cuối cùng phải chuyển đến vấn đề: thuế và các cuộc nổi dậy. Bạn phải thấu hiểu luật số 2 và cách thức mà kho báu được phát triển và giữ một quốc gia cùng nhau.
Nếu chúng ta vẽ đồ thị giữa thuế suất của các quốc gia với số lượng những người ủng hộ mấu chốt mà nhà cai trị cần,…… có một mối quan hệ rõ ràng. Càng dân chủ, thuế càng thấp. Nếu bạn đang ngồi thoải mái trong một nền dân chủ vừa ý bạn có thể nhạo báng điều này, …… nhưng những đồng bào không kiếm đủ để trả thuế thu nhập và được giảm giá,…… kéo tỉ lệ thuế “trung bình” xuống. Trong nền độc tài, điều này không xảy ra.
Nền độc tài thường bỏ qua các công việc giấy tờ thuế má để thiên vị việc trưng thu tài sản trực tiếp. Chuyện đó là bình thường với một nhà độc tài khi ép buộc nông dân phải bán thu hoạch cho hắn với giá bèo,…… sau đó xoay một cái và bán nó ra trên thị trường mở, … bỏ túi phần chênh lệch tại một mức thuế suất tương đương cao không thể tưởng tượng nổi.
Vì vậy thuế trong nền dân chủ rất thấp so sánh với các nền độc tài. Nhưng tại sao những đại biểu lại hạ thấp phần thu của mình? Ờ, thì giảm thuế là một kiểu làm vừa lòng đám đông. Các nhà độc tài thì không hề có nhu cầu làm hài lòng đám đông và vì thế có thể lấy phần trăm lớn hơn từ những người dân nghèo để trả cho những người ủng hộ chủ chốt. Nhưng các đại biểu trong một nền dân chủ chỉ có thể lấy một phần trăm nhỏ hơn…từ mỗi người để trả cho các người ủng hộ chủ chốt,…… bởi vì những công dân có học thức và tự do của họ sản xuất nhiều hơn các nông dân.
Với những nhà cai trị trong nền dân chủ, càng hiệu suất càng tốt. Đó là lý do họ xây dựng những trường đại học và các bệnh viện và đường đi và trao vài quyền tự do,……không chỉ là những điều tốt bật ra trong đầu họ nhưng vì nó gia tăng hiệu suất của người dân…… điều làm tăng trưởng kho báu cho nhà cai trị và những người ủng hộ chủ chốt, thậm chí cả khi một tỉ lệ thấp hơn được lấy đi
Những nền dân chủ là nơi để sống tốt hơn trong các nền độc tài,…… không phải vì các đại biểu là người tốt hơn…… nhưng vì các nhu cầu của họ *hóa ra* là nghiên một phần lớn cùng với dân số. Những điều khiến người dân tăng hiệu suất làm việc cũng làm cuộc sống của họ tốt hơn. Các đại biểu muốn mọi người làm việc hiệu quả, để tất cả mọi người chạy trên đường cao tốc. Kẻ độc tài tồi tệ nhất là những kẻ có ích lợi với nhóm công dân thiểu số nhất,…… những kẻ có ít chìa khóa quyền lực nhất.
Điều này giải thích lý do nền độc tài tệ nhất đều có điều gì đó thông thường. Vàng hay dầu hay kim cương hay tương tự. Nếu sự giàu có của một quốc gia chủ yếu được đào lên từ đất: nó là nơi tồi tệ để sống…… bởi vì một mỏ vàng có thể chạy với những nô lệ đang chết dần chết mòn, và vẫn sản xuất ra một kho báu khổng lồ.
Dầu thì khó hơn, nhưng may mắn là những công ty nước ngoài có thể khai thác và tinh chế nó mà không cần sự liên quan của người dân. Với những công dân nằm ngoài vòng xoay này, họ có thể bị bỏ qua khi những nhà cai trị được thưởng và những chìa khóa đến quyền lực vẫn giữ sự trung thành. Vì vậy chúng ta sống trong một thế giới nơi những nền dân chủ tốt nhất và thông minh nhất rất ổn định, …… những nền độc tài giàu nhất và xa nhất cũng ổn định, và khoảng giữa là thung lũng của sự nổi dậy.
Những nhà độc tài giàu tài nguyên xây những con đường chỉ từ bến cảng đến kho tài nguyên của họ và từ dinh thự đến sân bay, …… và mọi người im lặng không phải vì nó ổn hay thậm chí chỉ vì họ sợ,…… nhưng bởi vì sự thật lạnh lùng là: cái đói, sự thiếu liên kết, và sự mù chữ không tạo ra một cuộc khởi nghĩa tốt. Giờ thì một nhà độc tài kha khá không có tài nguyên phải, như đã đề cập từ trước, lấy một lượng tài sản lớn trực tiếp từ những nông dân nghèo và công nhân nhà máy của hắn.
Vì vậy cả 2 con đường đều không thể được, vì vậy hắn phải duy trì một điều kiện sống tối thiểu cho người dân. Nhưng giữ cho lực lượng lao động kết nối và có học và khỏe mạnh…… làm họ dễ nổi dậy hơn. Giờ thì hiểu nhé: những hình ảnh lãng mạn về việc người dân đập cửa cung điện và lật đổ những nhà độc tài của họ hầu hết chỉ là ảo tưởng. Nếu bạn đang điều hành một nền độc tài ổn định, người dân chỉ đập cửa cung điện khi quân đội “cho phép” họ lật đổ bạn, …… bởi vì bạn đã mất kiểm soát các chìa khóa của mình và đang bị thay thế.
Đây là lý do vì sau sau những “cuộc khởi nghĩa thông thường” trong các nền độc tài ổn định, kẻ cai trị mới thường cũng chỉ tương tự như người cũ, nếu không tệ hơn. Người dân không thay thế nhà vua, tòa án đã thay thế nhà vua, dùng các cuộc biểu tình của người dân để khiến nó xảy ra. Điều cuối cùng mà một kẻ độc tài nhân từ muốn xây dựng để vượt qua khoảng trống này….… lấy kho báu khỏi những chìa khóa quyền lực và làm cho người dân dễ nổi dậy hơn, …… thường kết thúc bằng một kẻ cai trị mạnh mẽ hiếm xây dựng mối quan hệ hơn và trung thành hơn với những người ủng hộ của hắn.
Trên phương diện khác, những nền dân chủ tốt nhất rất ổn định không phải chỉ nhờ số lượng chìa khóa lớn…… và khát vọng cạnh tranh của họ làm cho các cuộc nổi dậy chuyên chế gần như không thể tổ chức được, …… mà còn vì cuộc khởi nghĩa sẽ phá hủy thứ tài sản nó dự định chiếm giữ.
Hiệu suất làm việc cao của người dân. Thêm nữa: những người giúp đỡ kẻ độc tài trong một nền dân chủ sẽ có kế hoạch lựa chọn những người ủng hộ chủ chốt một khi đã nắm quyền. Đó là cái gọi là đảo chính. Vì vậy những người ủng hộ chủ chốt tiềm năng phải cân nhắc giữa khả năng sống sót qua cuộc lựa chọn và phần thưởng nhận được,…… với rủi ro bị loại khỏi một nền độc tài họ đã giúp tạo ra.
Trong một nền dân chủ ổn định, đó là một canh bạc tồi tệ: hoặc bạn có thể giàu có khủng khiếp,… … có khi bạn sẽ chết ngắc và làm cho cuộc sống của mọi người bạn biết tồi tệ hơn. Các con số bảo “không”. Chọn đúng phe trong một cuộc đảo chính của một kẻ độc tài nghĩa là có được nguồn lực cho bạn và gia đình bạn thứ mà các nông dân đã thiếu. Chăm sóc sức khỏe, giáo dục, chất lượng sống – đây là những gì làm cạnh tranh tàn nhẫn với quyền lực. Nhưng trong một nền dân chủ hầu hết đều đã có những thứ này, tại sao phải đánh cược?
Vậy nhiều tài sản quốc gia đến từ những công dân có hiệu suất cao của quốc gia đó,…… quyền lực càng được lan truyền rộng, nhà cai trị càng phải duy trì chất lượng cuộc sống cho những công dân này. Càng ít, càng ít. Giờ nếu một nền dân chủ ổn định trở nên rất nghèo,…… hay nếu một tài nguyên vượt qua sự hiệu quả của người dân được tìm thấy, …… xác suất của việc ván bài này thay đổi, và làm nó khả thi hơn cho một nhóm nhỏ chiếm lấy quyền lực.
Bởi vì nếu chất lượng sống hiện tại quá tệ hay tài sản không dựa trên công dân, các cuộc đảo chính lại đáng để mạo hiểm. Khi các nền dân chủ sụp đổ, đây là những lý do thường thấy. Những quy luật của các nhà cai trị này không giải thích vì sao vài gã là những con quái vật và vài tên khác lại từ bi,…… mà còn tất cả mọi thứ về chính trị: từ chiến tranh tới viện trợ nước ngoài, tới các triều đại chính trị, tới việc tham nhũng.
Tất cả những điều đó, chúng ta có thể nói chuyện về nó vào lúc khác. Nhưng bây giờ, bạn, những người đam mê cai trị, có thể bị chán ghét bởi thế giới chính trị, …… và đã quyết định né tránh nó hoàn toàn, nhưng bạn không thể, vì những nhà cai trị có rất nhiều dạng. Đúng, các nhà vua, các tổng thống và các thủ tướng và còn cả các chủ nhiệm, các quý tộc, các thị trưởng, các chủ tịch các trưởng phòng. Những quy luật này áp dụng cho tất cả và giải thích các hành vi của họ: từ CEO của một tập đoàn quốc tế lớn…… người phải giữ hội đồng của mình vui vẻ, cho đến chủ tịch của một hiệp hội chủ nhà nhỏ, …… đang quản lý phiếu bầu và trả phí thành viên.
Bạn không thể trốn thoát cấu trúc của quyền lực. Bạn chỉ có thể mở to mắt ra và hiểu họ, và…… nếu bạn có muốn thay đổi ước mơ về nó, có một quy luật số 0 mà bạn không thể bỏ qua. Không có quyền lực bạn chẳng ảnh hưởng được gì cả. Bạn có thể không thích những quy luật này, nhưng chắc chắn, bạn ở trên ngai vàng thì sẽ tốt hơn ai đó khác. Và ai biết được, có thể bạn sẽ khác đi.
Video này và những theo dõi của nó chủ yếu dựa trên Sổ tay độc tài của Bruce Bueno de Mesquita and Alistair Smith,… … thứ đơn giản là quyển sách tuyệt nhất viết về chính trị. Có nhiều chi tiết và nhiều ví dụ trong đó hơn tôi có thể mong chờ để đưa vào bất kì loạt videos nào. Mọi công dân nên đọc quyển sách này, và….… nếu bạn muốn hỗ trợ kênh này, bạn có thể có một bản sao của nó tại Audible.com/Grey đó là cách tôi đã đọc qua quyển sách lần đầu nhiều năm về trước.
Nếu bạn đăng ký tại Audible với liên kết đó, bạn có thể có 30 ngày dùng thử, và nghe thử quyển sách đó. Vậy nếu bạn muốn hiểu về chính trị con người, nếu bạn muốn hiểu các quy luật của những nhà cai trị đang áp dụng lên mọi thứ,…… hãy vào audible.com/grey và tải về một bản sao của sổ tay độc tài.
Và bạn sẽ không hối hận. Hãy bắt đầu 30 ngày dùng thử của bạn, lắng nghe quyển sách này, lắng nghe một trong 180,000 quyển sách nói khác… … và những sản phẩm phát thanh khác mà Audible có.
Họ là một dịch vụ không tưởng. Họ là cách tôi có được và lắng nghe mọi sách nói của tôi và bạn cũng nên làm thử. audible.com/grey cảm ơn họ vì đã hỗ trợ kênh này.
Nếu chúng ta nhìn vào lịch sử của thế giới, phần lớn của sự tiến bộ trong tiêu chuẩn sống đã xảy ra bởi vì các doanh nghiệp tư nhân đã tạo ra những sản phẩm, tạo công ăn việc làm, và tạo ra lợi nhuận để đưa con người ra khỏi nghèo đói và cho phép họ sống một cuộc sống dư giả và năng động với tiêu chuẩn sống tương đối tốt. Chúng ta có thể có nhiều hơn như thế, và nó sẽ tác động có lợi ích vòng quanh thế giới nếu chúng ta ngừng đưa ra những quy định quá lố và cho phép hệ thống chủ nghĩa tư bản hoạt động.
Tôi tên là Jeff Miron, tôi là Giám Đốc Của Hệ Đại Học tại Khoa Kinh Tế tại Đại Học Harvard. Tôi muốn nói về 3 ngộ nhận về chủ nghĩa tư bản. Cái đầu tiên là ủng hộ chủ nghĩa tư bản đồng nghĩa với việc ủng hộ doanh nghiệp. Không có gì cách xa sự thật hơn nữa. Mục đích của chủ nghĩa tư bản là đảm bảo rằng các doanh nghiệp phải cạnh tranh khốc liệt với nhau và điều đó có lợi cho người tiêu dùng.
Nó không tốt chút nào cho các doanh nghiệp bởi vì họ phải làm việc cực lực hơn, vì vậy nên rất nhiều doanh nghiệp hiểu điều này và họ ghét chủ nghĩa tư bản. Họ liên tục tìm cách để kêu gọi chính phủ đưa ra những bộ luật, giới hạn và quy định mà có thể giúp họ, nhưng những thứ đó không vì lợi ích của người tiêu dùng. Vì vậy cho nên ủng hộ chủ nghĩa tư bản là điều tốt cho người tiêu dùng. Đó chính là những người mà chúng ta muốn giúp đỡ.
Ngộ nhận thứ hai là chủ nghĩa tư bản tạo ra bất công trong sự phân phối thu nhập. Chủ nghĩa tư bản thực sự thưởng cho những ai có thể sản xuất, những người mà làm nhiều giờ, những người mà có nhiều tài năng. Những người mà có những ý tưởng tốt, họ được thưởng rất lớn dưới hệ thống chủ nghĩa tư bản, và những ai không có những thứ nói trên được hưởng ít hơn.
Một nhược điểm một người có thể lo ngại là vài người không thể kiếm nhiều tiền nếu họ tự lực, và vì vậy những người khá giả hơn hỗ trợ họ với những chi tiêu xóa đói giảm nghèo. Nhưng điều đó hoàn toàn khác biệt với việc can thiệp và chủ nghĩa tư bản. Quy định giá cả, giới hạn số lượng, ban hành vô số quy định lên doanh nghiệp, những hành động đó làm cho nền kinh tế trở nên kém năng động hơn, và đưa cho chúng ta miếng bánh nhỏ hơn. Và nó làm cho chúng ta khó khăn hơn trong việc vận hành những chương trình mà có thể giúp đỡ người người kém may mắn hơn.
Ngộ nhận thứ ba là chủ nghĩa tư bản là nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính gần đây và giai đoạn suy trầm sau đó. Điều đó, một lần nữa, là hoàn toàn trái ngược với sự thật. Trước tiên, không một ai có trí óc có thể thực sự nghĩ rằng chúng ta đã có một nền kinh tế chủ nghĩa tư bản đúng chất và theo nguyên tắc trước khi cuộc khủng hoảng xảy ra. Trước khi có tình trạng vay mua nhà không thế chấp, trước khi chúng ta có bong bóng nhà cửa, chúng ta đã có những can thiệp khổng lồ của chính phủ mà hỗ trợ rủi ro, những hành động can thiệp khổng lồ của chính phủ đã khuyến khích sự đầu tư quá mức vào thị trường bất động sản.
Nếu một người muốn đưa ra một kết luận, thực tế gợi ý rằng những can thiệp vào thị trường và chủ nghĩa tư bản đã dẫn đến những cuộc khủng hoảng tài chính và đã tạo ra những cuộc suy trầm. Bởi vì những gì chúng ta đã chứng kiến liên quan trực tiếp đến những sự khuyến khích để thực hiện những khoản đầu tư quá mạo hiểm, những động lực cho những khoản đầu tư quá mức trong thị trường nhà cửa được tạo nên bởi chính phủ.
Giới tư nhân đã phản ứng lại những sự khuyến khích đó, cho nên, giới tư nhân không thể hoàn toàn nhận toàn bộ trách nhiệm. Nhưng nếu nói về nguyên nhân, thì chính là những chính sách tồi tệ đã tạo ra nó, chứ không phải những gì mà giới tư nhân và chủ nghĩa tư bản đã làm. Quan trọng hơn nữa, bất cứ khi nào chính phủ cứu trợ những người đã quá mạo hiểm, điều đó khuyến khích họ tiếp tục làm điều tương tự trong tương lai.
Và rất tiếc rằng chúng ta đã đi quá sâu về hướng đó qua gói cứu trợ ngân hàng TARP, qua những chính sách của Ngân Hàng Trung Ương (FED), điều đã giúp giới đầu tư phố Wall và những người đã mạo hiểm không cần phải trả giá thật sự cho những hành động mạo hiểm mà họ đã tham gia.
PLO - Đó là ông Nguyễn Minh Mẫn, Quyền Vụ trưởng Vụ III, Thanh tra Chính phủ. “Đáng lẽ phải phong tôi là người anh hùng của Việt Nam trong thời kỳ đổi mới về chống tham nhũng, tiêu cực”.
Lời phát biểu này của ông Mẫn thể hiện sự tự tin bất chấp tình hình tham nhũng, tiêu cực đang được xác định là quốc nạn. Sự tự tin của ông Mẫn cũng là có cơ sở bởi trong quá trình công tác từ thời Tổng Thanh tra Chính phủ Trần Văn Truyền, Huỳnh Phong Tranh để có những lúc thăng trầm, lên voi xuống ngựa.
Vả lại, nếu so sánh những gì mà các đời tổng Thanh tra Chính phủ gần đây đã làm thì ông Mẫn xét ra cũng có chút cơ sở để nhận mình là… anh hùng.
Này nhé, nguyên Tổng Thanh tra Chính phủ Trần Văn Truyền trước khi về hưu ký ồ ạt tới hơn 60 quyết định bổ nhiệm. Trong khi đó ông Mẫn không có sai phạm gì về việc bổ nhiệm. Dĩ nhiên là thế bởi ông Mẫn không có thẩm quyền bổ nhiệm mà còn được chính ông Truyền bổ nhiệm dù chưa hẳn những tiêu chuẩn đã hội đủ. Những lùm xùm về bổ nhiệm, cộng thêm việc nhà đất, tài sản của ông Truyền bị xem xét và kết luận có nhiều sai phạm cũng khiến việc đặt ông Mẫn, ông Truyền cạnh nhau sẽ thấy ai là anh hùng.
Rồi nguyên Tổng Thanh tra Huỳnh Phong Tranh, cả quá trình giữ cương vị gác cổng cho Chính phủ gần như không xảy ra sai phạm gì. Nhưng trước khi về hưu, chẳng biết có phải vì theo vết xe đổ của người tiền nhiệm không mà ông Tranh cũng ồ ạt ký tới hơn 30 quyết định bổ nhiệm. Điều nực cười là ông Mẫn chính là một trong những người được bổ nhiệm quyền vụ trưởng khi ông vụ trưởng cũ chưa về hưu. Thế mới xảy ra tình trạng quyền vụ trưởng (là ông Mẫn) phụ trách… vụ trưởng ở Thanh tra Chính phủ. Ông Mẫn không thể không là anh hùng vì sự trái khoáy này.
Cuối cùng ông Mẫn thậm chí còn nói ông là một trong những thanh tra viên liêm khiết, kiên trung nhất trên thế giới. Cũng có lý bởi ngoài những phát ngôn gây tranh cãi hay những thủ thuật của thanh tra thì ông Mẫn khác hoàn toàn với một vị phó tổng thanh tra sắp về hưu ở Thanh tra Chính phủ. Vị này những năm trước thậm chí còn bị đại biểu Quốc hội yêu cầu điều tra về việc sở hữu nhiều cổ phần, cổ phiếu, đất đai… liên quan đến những ngân hàng, công ty thuộc lĩnh vực mà vị này phụ trách.
Đặt ông Mẫn và vị phó tổng sắp về hưu này cạnh nhau, khéo ông Mẫn là anh hùng thật!
Chuyện đời, thì còn dài lắm. Biết thế nào mà nói hay nói dở một cách quyết đoán chỉ bằng vào cảm tính và mong muốn chủ quan. Thế giới đang biến đổi quá nhanh vượt khỏi mọi tính toán của những cái đầu thông minh nhất, khiến cho một phương thức vừa tạo nên thành công hôm nay thì cũng bằng chính nó có thể sẽ dẫn đến thất bại khi đem vận dụng cho một toan tính sắp tới.
Mà thật ra, chịu khó ngẫm lại thì do thấm nhuần triết lý phương đông, các cụ ta xưa cũng từng đưa ra những lời răn liên quan xa gần đến điều này còn thâm thúy hơn nhiều:
"Thế gian phú quí hoa gian lộ Thế thượng công khanh hải thượng âu"
Tạm dịch:
Giàu sang ở đời chớp nhoáng như giọt sương trong hoa
Quyền lực ở đời mong manh như bọt nước đầu ghềnh
Không chỉ “quyền lưc”! Mà sự tồn vong của một chế độ (triều đại) nối tiếp nhau cũng chỉ như hạt sương móc trên đầu ngọn cỏ [thịnh suy như lộ thảo đầu phô]!
Cho nên mọi đấu đá tranh giành quyền lực, quyết triệt hạ bằng được đối thủ chính trị bất chấp thế nước như trứng treo đầu đẵng, kẻ thù xâm lược đang diệu võ giương oai ngay sát nách vẫn dồn hết tâm lực cho những toan tính của kẻ tiểu nhân đắc chí, đến nỗi bất chấp cả luật pháp quốc tế, ngang nhiên chà đạp lên thể diện quốc gia, thì e rồi cũng sẽ nhanh chóng kết thúc thôi.
Có lẽ vì vậy mà các cụ ta dạy “Nhậm vận thịnh suy vô bố úy” [Ngẫm và hiểu cái lý của thịnh suy, lòng không sợ hãi. Cũng có thể hiều: khi đã đạt đến bậc “nhậm vận” thì thịnh hay suy đều chẳng có gì đáng để quá bận tâm] *
Nhắc lại lời răn dạy của ông cha để làm sao cho trí óc có được sự an nhiên, tự tại mà nhìn vào thế sự! Và cũng bằng sự an nhiên tự tại đó mà không quá câu nệ trong các giải pháp để rồi quá bận tâm đến những đoán định đúng sai, hơn thua, thành tâm khuyên răn hay buông lời “dạy bảo” cần phải thế này, cần phải thế khác. Vì ngẫm cho kỹ, thì thật ra những phán, bảo răn dạy đó chẳng có ý nghĩa bao nhiêu với việc dồn tâm huyết thúc đẩy sự phát triển.
Vả chăng, đa dạng hoa cấu trúc là tiền đề của phát triển. Tôn trọng tính đa nguyên cũng là tôn trọng sự khác biệt, nhiều ý kiến khác nhau, trái nhau cũng là sự biểu hiện sinh động tính đa dạng của cuộc sống. Đương nhiên, nếu có được một xu hướng mang tính đại đồng tiểu dị thì càng tốt. Vì tìm được một mẫu số chung thì dễ tập trung được nguồn lực hướng tới mục tiêu.
Chính vì vậy tôi bình thản đón nhận mọi sự phê phán thẩm bình chê khen về quyết định đưa ra lời tuyên bố dứt bỏ mọi liên hệ với cái đảng do Nguyễn Phú Trọng thao túng để tiếp tục chiến đấu với tư cách một đảng viên Đảng Lao Động Việt Nam như ngày tuyên thệ đứng vào hàng ngũ Đảng của Hồ Chí Minh. Tôi đã và sẽ chiến đấu trong tư thế, và chỉ bằng tư thế đó của một đảng viên của Đảng do Hồ Chí Minh sáng lập và lãnh đạo suốt mấy chục năm qua. Khi đưa ra lời tuyên bố ấy, lương tâm tôi thanh thản.
Giọt nước tràn ly từ cái quyết định xuẩn ngốc một cách tội nghiệp và rất ấu trĩ nọ chỉ là một ngẫu nhiên ngớ ngẩn mà xem ra lại chính là một nhân tố thúc đẩy đưa tới một tình thế đã chín muồi nhằm biểu đạt tính nhất quán trong nhận thức và hành động của tôi. Lẽ dĩ nhiên, chẳng cái ngẫu nhiên nào lại không hàm chứa trong nó cái tất yếu, và cái đó cũng chính là nỗi đau thế cuộc! Ở đây là nỗi nhục của thân phận chư hầu mà những kẻ quyết bám giữ cái ghế quyền lực đã giành được bằng mọi giá đã buộc phải làm. Trong nỗi đau đó, tôi đón nhận mọi ý kiến khác với quan điểm và nhận thức của tôi như những gì tôi đã dự liệu. An nhiên tự tại không hề mâu thuẫn với nghiêm túc và cẩn trọng.
Tôi nhớ đến một lời ca giàu chất triết lý của Trịnh Công Sơn: “Đôi tay nhân gian chưa từng độ lượng”. ** Nhưng xét đến cùng, rồi sự “độ lượng” ấy sẽ được thực hiện bằng sự sòng phẳng của cuộc đời. Sự sòng phẳng của cuộc đời cũng chính là sự sòng phẳng của lịch sử. Mà lịch sử chính là con người nhân với thời gian. Những cái rễ của tư tưởng con người đều cắm sâu vào một quá khứ, tức là vào lịch sử. Khi chúng đơm hoa, thời gian đã chuẩn bị cho mùa nở rộ! Những ai muốn phủ định lịch sử đã không hiểu được rằng mình đang phủ định chính mình.
Vào tuổi 15, tôi khoác ba lô vươt Trường Sơn, trèo đèo lội suối xuyên rừng trong sáu tháng trời để lên Việt Bắc theo khát vọng tự do, ngôi nhà tuổi thơ đã bị địch chiếm cùng với một cụm nhà khác biến thành bốt đồn Tây với bịt bùng hàng rào lông nhím tua tủa chọc lên trời. Chúng tôi đi nương theo dấu chân của anh tôi trong đoàn đại biểu Bình Trị Thiên ra khu IV dự Đại hội Đảng. Chính con đường này mười năm sau, những chàng trai miền Bắc khoác ba lô đi ngược trở lại để cùng bà con miền Nam phá bốt diệt đồn Tây xưa với bịt bùng hàng rào kẽm gai Mỹ.
Ra đi là để trở về. Đúng một phần tư thế kỷ tôi trở về đứng bên mảnh đất ngôi nhà tuổi thơ nay chỉ còn lại nền nhà cỏ mục um tùm! Những giọt nước mắt của mẹ tôi lăn trên gò má của người khi thẫn thờ bên kỷ niệm xưa đã như những giọt chì nóng bỏng đốt cháy trái tim tôi. Anh tôi đã hy sinh, cũng như bao đồng chí đồng đội của anh mà tôi từng nhận được sự dìu dắt khi làm nhiệm vụ, nay cỏ cũng đã phủ kín những nấm mộ của họ. Máu của những người tôi nhớ được tên và của bao người tôi chưa hề gặp đã thấm đẫm trên những nẻo đường đất nước tôi đã đi và đang đi.
Vọt từ suối ra đều là nước, chảy từ huyết quản ra đều là máu. Mà máu người đâu có thể trở thành nước lã một cách phũ phàng bằng những trào lưu thời thượng trăm dâu đổ đầu tằm, do phẫn nộ, căm ghét lũ người vong ân bội nghĩa, bất tài vô tướng chỉ chăm chăm cái ghế quyền lực đã đẩy đất nước đi vào ngõ cụt khiến người ta muốn phủ định sạch trơn. Mỗi lời mỗi chữ tôi viết trong cuộc đấu tranh hôm nay tuyệt đối không thể bằng nước lã mà phải thấm đẫm nước mắt của mẹ tôi, máu của anh tôi cùng với triệu triệu người đã đổ ra cho Tổ quốc với mấy ngàn năm lịch sử vẻ vang. Tôi viết trong niềm khát khao “những gì ta yêu phải cứu thoát ra/ tự mình ta tự mình ta”!
Vì vậy, tôi trân trọng tính trung thực khách quan của lịch sử, và đó là nguồn suối mát thanh lọc tâm hồn tôi, một người thuộc lớp những người ngoài tuổi 80 đang thực hiện sứ mệnh lót đường cho thế hệ mới đang xuất hiện, Họ sẽ vứt bỏ tất cả những điều mà theo quan niệm hiện nay họ phải làm: họ sẽ tự biết cần phải làm như thế nào như tôi đã viết trong tuyên bố ngày 2.9 vừa rồi.Thế rồi thật vui về câu chuyện hai người bạn vừa đến thăm tôi chiều hôm qua kể về mấy bạn trẻ nọ đã thẩm bình về thời cuộc và nhận xét về những quan điểm của tôi.
Tôi xúc động nghĩ về họ và hiểu rằng mình đã tìm thấy điều mình ao ước. Tôi nhờ chị bạn gửi đến họ niềm xúc động ấy bằng một truyền thuyết giàu sức biểu cảm như sau:
Có con chim chỉ hót có một lần trong đời, nhưng hót hay nhất thế gian. Có lần nó rời tổ bay đi tìm bụi mận gai và tìm cho bằng được mới thôi. Giữa đám cành gai góc, nó cất tiếng hát bài ca của mình và lao ngực vào chiếc gai dài nhất, nhọn nhất. Vượt lên trên nỗi đau khổ khôn tả, nó vừa hót vừa lịm dần đi. Và tiếng ca hân hoan ấy đáng cho cả sơn ca và hoạ mi phải ghen tị. Bài ca duy nhất, có một không hai, bài ca phải đổi bằng tính mạng mới có được. Nhưng cả thế gian lặng đi lắng nghe, và chính Thượng đế trên thiên đình cũng mỉm cười. Bởi vì tất cả những gì tốt đẹp nhất chỉ có thể có được khi ta chịu trả giá bằng nỗi đau khổ vĩ đại".
Ngày 10.9.2017 --------------------- *Thiền sư Vạn Hạnh “Bảo đệ tử”. **Trịnh Công Sơn. “Một cõi đi về”. ***Dẫn theo Colleen McCulough. “The Thorn Birds”
Trong dịp triển lãm sách quốc tế vừa rồi tại Công viên Thống Nhất, không ít bạn đọc được rỉ tai nhau về cuốn tiểu thuyết có hình thức cực kì bắt mắt tên là Mối chúa, của tác giả Đãng Khấu, một cái tên lạ hoắc trên văn đàn. Có ông nhà văn ở Vũng Tầu được đọc trước về cuốn sách từ khi nó chưa chính thức lưu hành còn nhắn cho một số bạn bè là nên mua nhanh Mối chúa kẻo “không kịp”? Một số người, tận khi cầm sách trên tay mang về nhà, vẫn không hề biết Đãng Khấu là bút danh mới toe của Tạ Duy Anh.
Đây có lẽ là cuốn tiểu thuyết đồ sộ nhất của nhà văn họ Tạ, cho tới thời điểm này. Hiện thực được khai thác là những vấn đề nóng bỏng nhất của thời hiện đại, của ngay tại thời điểm này và có thể còn của nhiều năm tháng tiếp theo. Người ta thấy bóng dáng của hàng loạt vụ việc đang dần trở thành những sự kiện lịch sử như vụ cưỡng chế thu hồi đất Ecopak, Dương Nội, vụ Đoàn Văn Vươn...Hình ảnh của một cái nhà máy thép gây ô nhiễm nghiêm trọng trong tác phẩm khiến bạn đọc có thể liên tưởng tới khu công nghiệp Fomosa ở Hà Tĩnh và cái sân gôn trong tiểu thuyết là tâm điểm của câu chuyện bi hài, hoàn toàn có thể là cái sân gôn đầy tai tiếng của nhóm người quyền lực nào đó đang gây nhức nhối xã hội. Ngay cả cái kết của tiểu thuyết, như một logic tất yếu được tác giả chuẩn bị công phu, thì lại gần như mô phỏng vụ bắn giết lẫn nhau của những quan chức chủ chốt tại Yên Bái…Thêm cả điều thú vị ở này nữa: dù tác phẩm được tác giả hoàn thành vào tháng 3 năm 2017, trước khi xảy ra sự kiện Đồng Tâm gần 2 tháng, nhưng diễn biến nóng bỏng của vụ thu hồi đất làm sân gôn trong tiểu thuyết và cuộc “chiến đấu” chống lại của những người nông dân, thì lại cứ như được lấy nguyên mẫu từ Mỹ Đức! Và cuộc giằng co đầy bi thương giữa hai bên, một bên quyết bảo vệ thứ tài sản không chỉ của cha ông họ để lại, mà còn của trời đất, vì trời đất nhưng phần chắc là thua cuộc, với một bên muốn lèo lái biến nó thành cái sân golf bằng tâm địa và sức mạnh của cá mập và kền kền, trong tay có vô vàn vũ khí, cũng chưa đi đến hồi ngã ngũ trong tiểu thuyết, cứ y như những gì đang diễn ra đâu đây...
Bạn đọc có cảm giác mình đang đọc một bản tường thuật được ngụy trang dưới dạng tiểu thuyết, như chính chủ ý của tác giả là xóa nhòa ranh giới giữa hư cấu và chuyện có thật.
Nhưng tất cả những sự kiện nóng bỏng và khốc liệt ấy, phản ảnh một hiện thực đời sống mà rồi lịch sử và các thế hệ tương lai sẽ phải ghi nhớ, hóa ra chỉ được tác giả dùng làm cái nền để ông vẽ lên đó một bức tranh mô tả thứ hiện thực khác còn khủng khiếp hơn nhiều. Đó là chân dung dị dạng của những bố già quyền lực luôn ẩn mình trong bóng tối nhưng lại có thể thò tay vào bất cứ ngóc ngách nào của đời sống, có khả năng thao túng vô hạn không chỉ những hoạt động chiếm đoạt mà còn tạo ra một lịch sử giả mạo khoác danh nghĩa chính thống. Đó là những cái ngoặc tay ma quỷ giữa quyền lực và tiền bạc, để bóc lột dân lành và bòn vét đất nước; đó là đám quan lại tham tàn luôn hóa trang bằng bộ mặt của những kẻ nhân từ, đó là lũ trí thức biến thái, biến chất trở thành những kẻ đầu sai của tiền bạc và danh vọng… Tất cả những nhân vật kinh tởm ấy oái oăm thay lại là hiện thân của thời đại!
Tác giả đã làm gì với cái hiện thực nhem nhuốc ấy? Thay vì mắng mỏ, bóc mẽ, nhà văn họ Tạ đã dùng cách lùa tất cả ra sân khấu, bắt mỗi người phải diễn chính vai của họ. Vai nào cũng là vai hề! Vì thế, có thể nói, từ đầu đến cuối tiểu thuyết là những mô tả trần trụi về hiện thực vừa đáng sợ, sởn gai ốc, nhưng lại khiến bạn đọc phải bật cười. Cười sau khi ngẫm nghĩ. Cười để rồi cảm thấy đau đớn. Đó chính là điều đáng kể nhất có thể ghi nhận ở Mối chúa. Một gã Canh Cong (tác giả Anh hóa hai chữ canh cổng) lại nói như một trí thức lớn, trong khi ai đó mang hàm giáo sư tiến sĩ thì lại chả khác gì một gã đang tập nói; đám nô tài đích thực thì lại tự vỗ ngực nhận và hãnh diện với vai trò tạo ra các chuẩn mực đạo đức; trong khi một kẻ đi lên từ công nhân đập đá, chỉ thạo chiếm đoạt và giết chóc, lại phô ra tầm nhìn của một chuyên gia, một chính khách tầm cỡ, một người yêu nước. Và cái bóng ma, bóng đen quyền lực vốn đầy cám dỗ luôn là thứ bao trùm trên từng trang sách, nhưng ở đâu thì cũng với bộ mặt của gã hề hạng bét. Cuốn sách dày 300 trang khổ lớn này kết thúc ở mối tình éo le nhưng tuyệt đẹp của đôi trai tài, gái sắc, đại diện cho một thế hệ sẽ “viết nên một câu chuyện khác”.
Câu chuyện khác ở đây có thể hiểu là một lịch sử khác. Đó là nhiệm vụ tác giả trao vào tay những người trẻ nhưng cũng là khát vọng của chính ông và những người mà ông đặt hy vọng.
Về cái tên Đãng Khấu (nghĩa tiếng Hán do Ông Văn Tùng giải thích là Trừ trộm cướp), tác giả cho biết, ông muốn một lần dùng cái tên cúng cơm do bố mẹ đặt để các cụ đỡ tủi thân. Nếu cuốn sách tái bản, nó sẽ lại mang cái bút danh Tạ Duy Anh đã theo ông chẵn 36 năm với cay đắng nhiều hơn là vinh quang.
Hà Nội tháng 9-2017
T.V
Lời giới thiệu của Nhã Nam:
“Thông qua cuộc tìm kiếm ly kỳ nhân vật quyền lực đứng đằng sau tất cả các dự án động trời, các hợp đồng béo bở, tiểu thuyết Mối chúa tái hiện những vấn đề nóng bỏng của xã hội đương thời: Công nghiệp hóa và sự tan vỡ của nông thôn, hình ảnh những bố già quyền lực, thế lực bóng tối, lòng tham và sự bất chấp pháp luật, đạo lý, thân phận của những người nông dân thấp cổ bé họng...Những trang văn trần trụi của tác giả không khỏi mang lại cảm giác ớn lạnh và chua chát, và đặt ra câu hỏi: Chúng ta có thể làm được gì?”.
Báo Đại đoàn kết, thứ 6 ngày 18-8-2017:
“Cả cuốn tiểu thuyết bao gồm 20 chương “tường thuật” được đánh số thứ tự, là đường dây chính của câu chuyện, xen kẽ vài ba chương có tính chất ghi chú. Tuy nhiên, không phải vì thế mà tác phẩm của ông trở nên khô khan, kém hấp dẫn. Trái lại, vẻ khiêm tốn giản dị bề ngoài ấy thực chất đã đem đến cho người đọc xúc cảm thẩm mĩ về một tác phẩm văn học hiện đại, chỉ có những tác giả giỏi nghề mới có thể thao tác. Văn “tường thuật” của ông nhanh, chính xác, mỗi câu văn có thể ví như một hạt lúa, và cả cánh đồng “Mối chúa” khó có thể tìm thấy một hạt nào non, lép. Có khá nhiều vấn đề trong cuộc sống đương đại mà sự hiểu biết thấu đáo của tác giả dường như vượt quá vốn sống thông thường của một nhà văn, đem lại cảm giác bất ngờ đến thú vị.
Những năm 2010 giá đất ở thành phố Hải Phòng còn khá cao. Tháng 9/2009 bộ trưởng GTVT Hồ Nghĩa Dũng về công tác Hải Phòng, lãnh đạo địa phương yêu cầu chuyển sân bay Cát Bi ra huyện Tiên Lãng vì “Cát Bi hẹp, ô nhiễm...” được bộ trưởng đồng ý dù kế hoạch phát triển ngành HKVN đến 2020, tầm nhìn 2030 không hề có dự án sân bay Tiên Lãng.
Tháng 4/2011 thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ký quyết định 1448/QĐ-TTg cho phép nghiên cứu làm sân bay Tiên Lãng thuộc các xã Vinh Quang, Tiên Hưng, Tây Hưng, dẫn đến hai hệ quả:
- Các đại gia bất động sản Hải Phòng, Hà Nội... khu vực sân bay Cát Bi xem bản đồ, thị sát chỉ chỏ chỗ này sân golf, chỗ kia chung cư, biệt thự... làm giá đất xung quanh sân bay tăng vọt.
- Đầm tôm, vườn tược 40 ha của nông dân Đoàn Văn Vươn (ĐVV) thuê cải tạo đất phèn chua, mặn, đầm lầy thành khu sản xuất hỗn hợp có thu nhập khá ở cống Rộc xã Vinh Quang trúng vào khu quy hoạch sân bay, trước triển vọng được bồi thường hàng trăm tỷ.
Năm 2009 huyện Tiên Lãng yêu cầu ĐVV ngưng đầu tư trả đất, ông khởi kiện lên toà án huyện. Tòa xử thua, ông kiện lên thành phố Hải Phòng, toà này khuyên ông rút đơn sẽ “cho thương thảo tiếp tục canh tác”. Ông ĐVV rút đơn, vụ việc kết thúc. Thế nhưng sau khi thủ tướng có quyết định “nghiên cứu sân bay” (nhưng đến năm 2013 nhà nước đã đầu tư 3.600 tỷ nâng cấp, mở rộng sân bay Cát Bi không ai nói đến sân bay Tiên Lãng nữa được dân gian lý giải do “giá đất xuống quá”) thì địa phương “bội ước” lại yêu cầu ĐVV trả đất mà theo dư luận là để giao cho một người có quan hệ mật thiết với quan xã, huyện. Tất nhiên ông ĐVV không đồng ý, và giáp tết nguyên đán, ngày 5/1/2012 đội vũ trang 100 quân gồm bộ đội, công an trang bị “đến tận răng” do đại tá Đỗ Hữu Ca giám đốc CA Hải Phòng chỉ huy ồ ạt “đánh chiếm” khu đầm của gia đình ĐVV. Không chịu cúi đầu, ông ĐVV đã dùng súng hoa cải bắn cảnh cáo làm 6 chiến sĩ bị thương nhẹ. Nhà cửa, lều lán nhà ĐVV bị ủi phá tan hoang.
Ngày 10/2/2012 thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng họp báo kết luận về vụ Cống Rộc và khẳng định: “Chính quyền sai cả lý lẫn tình” làm dư luận hy vọng ĐVV vô can do tự vệ hợp lý như vụ Nọc Nạn năm 1928 ở Bạc Liêu (nông dân bắn chết quan Pháp làm sai và vô can). Thế nhưng ngày 5/4/2013 toà Hải Phòng xử ĐVV 5 năm tù; các anh, em của ông cũng bị xử tù từ 2-5 năm tù còn tổng tư lệnh “trận đánh đẹp” Đỗ Hữu Ca sau đó được phong tướng như một sự thách thức dư luận.
Năm 1980 chính phủ giao bộ quốc phòng 208 ha đất làm sân bay, trong đó có 47,6 / 106 ha cánh đồng Sênh xã Đồng Tâm (ĐT), huyện Mỹ Đức thành phố Hà NộI (TPHN). Thế nhưng dự án bị bãi bỏ và 36 năm qua quân đội không trả nhà nước như luật đất đai quy định mà tự giữ rồi cho thuê, bỏ hoang…
Những năm gần đây doanh nghiệp Viettel của quân đội làm ăn ở nước ngoài không được sử dụng đất đai, hạ tầng “chùa” nợ hơn 3.000 tỷ, lỗ 22.000 tỷ VNĐ, có nhu cầu lớn sử dụng đất miễn phí, Bộ Quốc phòng đã tuyên bố khu đồng Sênh dân đang canh tác là “đất quốc phòng” phải thu hồi cho Viettel và TPHN sử dụng. Đây là khu đất phì nhiêu, bằng phẳng, có mặt tiền là tỉnh lộ 429 nối với đường Hồ Chí Minh rất thuận lợi cho việc làm nhà xưởng, sân golf, nhà ở, nếu bồi thường cũng phải hàng trăm tỷ đồng. Bà con ĐT đã gửi đơn khiếu nại lên huyện, thành phố, trung ương từ 5 năm qua nhưng không ai giải quyết.
Theo cụ Kình và dân ĐT, ngày 14/11/2016 huyện Mỹ Đức, TPHN huy động 600 cảnh sát vũ trang, xe cứu thương, vòi rồng, bắt người... về giải tỏa cánh đồng Sênh thuộc đất nông nghiệp bà con canh tác liên tục từ 70 năm qua. Bị phản đối quyết liệt, Viettel chỉ xây được số công trình, tường rào... Quyết lấy bằng được khu đồng Sênh, ngày 15/4/2017 các sĩ quan quân đội Mạc Văn Tin, Nguyễn Văn Tài cùng một số công an về Đồng Tâm lừa bà con ra đồng để “xác định mốc giới” nhưng khi đang “xác định” thì họ khuyên dân về bớt “mới làm việc được” rồi bất thình lình nổ súng uy hiếp, ngay lập tức phó công an huyện Mỹ Đức Trần Thanh Tùng đá cụ Kình văng 2 m, gẫy 2 đoạn xương đùi, rạn xương chậu rồi xốc nách ném cụ lên ô tô và bắt 4 người nữa chở lên Hà Nội thẩm vấn, tra khảo... Rất may, khi bị bắt cụ Kình đã kịp ném tập tài liệu “độc” về vụ việc vương vết máu cho một người dân cầm chạy đi...
Có thể khẳng định trong vụ này, phía chính quyền, quân đội sai từ “A đến Z”, vì:
- Họ vi phạm nghiêm trọng luật đất đai, đất chính phủ giao làm sân bay chứ không giao để họ bỏ hoang, cho thuê từ 36 năm qua rồi nay tự tiện giao cho DN kinh doanh.
- Họ là một bên tranh chấp với dân ĐT nên không có quyền phán xét trong vụ này. vi của họ là lộng hành.
- Trong bản kết luận thanh tra họ không đưa ra được bằng chứng xác đáng nào chứng tỏ tất cả cánh đồng Sênh bà con đang canh tác nằm trong dự án sân bay Miếu Môn mà chỉ nói bừa “là đất quốc phòng” với các thông tin làm “rối trí người đọc” (lời KTS Trần Thanh Vân gửi chủ tịch HN).
- Trên bản đồ thực địa, vệ tinh, mốc giới, quyết định 113 chính phủ giâo đất cho Bộ QP không có yếu tố nào cánh đồng Sênh còn lại nằm trong dự án sân bay Miếu Môn cũ.
- Nếu TPHN, quân đội đúng thì họ sẽ đàng hoàng tranh luận, đối chất, đưa bằng chứng thuyết phục dân chứ không việc gì phải bỏ việc xác định mốc giới, lừa, dùng vũ lực uy hiếp bắt cóc, đánh đập, đưa cả đơn vị cảnh sát vũ trang về uy hiếp để buộc dân phải cầm giữ các chiến sĩ đòi công lý..
- Nếu họ đúng thì không việc gì phải giăng quân khắp các ngả đường hạn chế người nghe kết luận thanh tra, người dự không được nói hết, và chủ tịch Nguyễn Đức Chung đe “được có ý kiến nhưng không nói nhiều”...
Lý không có, tình cũng không.
Người nông dân ĐT chỉ có đồng ruộng để sinh sống nhưng năm 1959 nhà nước đã thu 300 ha làm trường bắn không được đền bù, trợ giúp gì, năm 1980 nhà nước lại lấy 47,6 ha bồi thường được 150.312 VNĐ cho quân đội làm sân bay nhưng không làm và người dân lại phải thuê lại chính đất của mình để canh tác sinh sống vì đồng ruộng còn quá ít. Nay Bộ QP, TPHN lại nhẫn tâm dùng vũ lực định cướp nốt cánh đồng Sênh, nguồn sống quan trọng của dân ĐT?
Như vậy quân đội, TPHN “sai cả lý lẫn tình” như vụ Tiên Lãng. Thế nhưng nay họ lại lờ vụ đánh, bắt cóc cụ Kình, dân ĐT (là nguyên nhân chính dẫn đến dân cầm giữ CSCĐ) chỉ khởi tố dân “bắt giữ người trái pháp luật, huỷ hoại tài sản” và hỗn xược soạn bài vu khống, bịa đặt xúc phạm cụ Kình phát trên mạng loa truyền thanh,liên tục gửi giấy triệu tập bừa bãi đến cụ Kình và rất nhiều người dân ĐT nhằm khủng bố, bắt giữ bỏ tù họ?
Phải chăng, dù biết sai “cả lý lẫn tình” nhưng nhà cầm quyền vẫn quyết trừng trị dân ĐT để răn đe dân cả nước như bắt tù ĐVV ở Tiên Lãng?
Nếu thế vẫn là một toan tính sai lầm, bời vì: Sau vụ ĐVV bị tù oan lại vẫn diễn ra vụ Đặng Ngọc Viết ở Thái Bình bắn chết 3 cán bộ, vụ Dương Nội (Hà Đông) nhiều người bị tù đày nhưng vẫn không khuất phục, vụ Cẩm Giàng (Hài Dương) dân dùng thân người chặn xe xích (2015), vụ Cây Dương (ở Phụng Hiệp Hậu Giang) dân đưa quan tài ra quyết giữ đất (2015),vụ dân bắn chết 3 người, bị thương 16 người trong đội cưỡng chế ở Tuy Đức Đăk Nông(2016)... Không thể kể hết những vụ chính quyền dùng vũ lực tàn bạo với dân nhưng hết vụ này đến vụ khác dân vẫn không sợ chống đối ngày càng quyết liệt.Bởi vì, ngoài bảo vệ nguồn sống, người nông dân vốn chất phác, cao thượng, tự trọng,khí khái không chịu cúi đầu trước sai trái, lộng hành, bất công dù thế lực trấn áp tàn bạo đến đâu.
Vừa qua, dân ĐT công khai bảo vệ cánh đồng Sênh bằng bất cứ giá nào đang làm những người có lương tri đang phải thót tim.
