Em ơi, mùa tới rồi, ngô đã nảy mầm xanh, nắng hồng sới lên đất mới.. Nhà mình nghèo, vườn sau vẫn có niềm vui đứng đợi, trước thềm ríu ran tiếng cười trẻ thơ, chanh bưởi thơm hoa cây nhãn già cũng cựa mình cưòi nụ..
Thì sông vẫn trôi, có thể, năm này có thêm trận lũ, bờ sông phía nhà ta chưa biết lở hay bồi ? Nhà mình vẫn vui, em hãy xếp nỗi lo vào góc bếp, mở cửa ra ta đón bạn chơi nhà, rượu gạo hay là rượu ngô ? Rượu nào cũng đậm, trái ớt có cay, canh rau đay có mặn, bạn không buồn bạn không muốn rời xa.. Nhà quê chỉ thế thôi mà ! em ơi mùa đến rồi nào gieo mùa hoan ca !
24. Với con sáo nhỏ..
Lại về căn nhà bé nhỏ, chênh vênh nối vào mái rừng, sông bao năm rồi bạn cũ, núi giờ thắt đáy lưng ong !
Đừng ai ác đùa sông nữa, ích chi ném đá theo dòng ? Tháng năm vốn là hiền triết biết đâu là đục đâu trong !
Chỉ mong một ngày thanh thản buồn vui, không lòng dối lòng những mặt giấy bồi nhạt nhẽo ta đành gưỉ xuống theo sông !
Người đừng cười ta ít bạn tri âm đãi cát tìm vàng.. Lợi danh nếu lòng vẫn gợn.. bạn bè kể có như không !
Vui , đành bên đồi trồng ngải. Ai có nhờ ta làm bùa ? Bùa dấu, bùa yêu đủ cả. Ai cần bùa được, đừng thua ?
Sớm chiều có con sáo nhỏ, tập tọng tiếng người như đùa, sáo ơi không cần khích lệ, ta vui.. Vui cả bốn mùa !
25. Bạn !
Gã theo cách riêng của gã! thiệt tình.. Gã chẳng giống ai. Người đời bàn khôn, bàn dại, nhiều lần nhìn gã bĩu môi.
Chỉ nghe con tim mách bảo Gã lo những việc lạ đời! Việc không dính gì đến gã ? Tháng năm thở ngắn than dài ?
A.Q là thói gã ghét, Không muốn làm theo bao giờ! Được tiền Mất tiền Cứ viết.. Không thể đứng nhìn, Làm ngơ !
Nhưng đến một hôm gã bảo : " Thôi về học cách đi buôn.. Nhân gian vô tình .. Tao chán ! Gánh mãi làm chi cho phiền ?"
Nửa đêm gã gọi uống rượu Đọc thơ con cóc cùng tôi.. Gã rằng : "Tao buồn nói vậy Không thơ tao chẳng ra người "
Lại thấy gã ngồi hý hoáy Bên ngoài gió lạnh Tàn đêm.. Gã là một tên phu chữ Thất thường khác nào thằng điên !@!
26. Đi hái thuốc ..
Lên núi cao.. hái mây về làm thuốc Chữa bệnh sầu kinh niên Một chút tỵ hiềm như là vi rút Ta chữa cho mình Ta chữa cho em !
Có một chút mây hồng ít ỏi Giắt vào Đá tảng nghìn năm Có thể chữa căn bệnh trầm kha Khó nói Bệnh bạc lòng .. Năm tháng đã thành quen !
Những cơn bão để đâu đây chút bụi Những hư danh Chút chút dại khờ Có cả chút mộng vờ Yêu hão Lên đến non cao Thoáng chốc sạch không !
Chỉ có thuốc sau khi tìm ra bệnh Đường cũng không có sẵn bao giờ ! Đi hái thuốc quản chi sương gió lạnh ? Tính làm gì Sông suối từng qua ?
Một chút nắng cuối ngày Hăn hắt Nhuộm vào mây Đính gió tơ nồng Nào đón lấy Túi mây lèn chặt Đã đến lúc về Lòng chưa hết Lâng lâng !!
27. Đừng vội
( Thân tặng V. )
Không phải chuyện của mình Sao buồn ? Sao vui ? Sao mất ăn mất ngủ ? Sao không thể lạnh lùng ? Sao không thể dửng dưng ? Khi qua làng, Qua phố.. Qua những phận người không thể giúp gì anh ? Nắng vẫn hồng Trời vẫn xanh Sao cứ loay hoay buồn chuyện cũ ? Sao anh không như mọi người Chuyện đâu bỏ đó Cho mình được yên thân Lợi danh khi người ta chia.. Anh vẫn có phần ! ( Có lẽ anh bị bệnh Bệnh thương người Thương đời .. Đang ủ tim anh ? ) Liệu có làm được điều gì chăng ? Mà lo Mà buồn đến vậy ? Thì thôi Cứ để qua cầu nước chảy Cứ để qua trời mây trôi đừng để yêu thương thành vô ích ! Nào ai cần gì đâu ? Lo việc vội vàng ? Hết trang này rồi Đời sẽ tự sang trang ! !
28. Em ơi có đợi
Lạnh đất Lạnh trời Ngày em đi Xứ Đoài không nắng Chiều Đá Chông Dáng thông rét, cóng Tôi tìm ai ? Nhợt nhạt cuối ngày !
Ba Vì ngày xưa của tôi Biêng biếc mắt triền dâu xanh mướt Đền Và có gió qua rừng lim mơ ước.. Giếng Ngọc nâng niu Em thả nhẹ gầu..
Mới đấy với đây Mà như thủa nào xa hơn nữa ngày thần Tản Viên xuống núi Trồng khoai Cấy lúa Chăm chút dân nghèo
Bây giờ thì.. Xe chạy xôn xao Đất thành sân gôn Đất xây biệt thự Em gái Mường ngày nao ở đâu ? "Giải phóng" đất xong.. Em có về xóm cũ ?
Tôi từng quen Bỗng dưng khách lạ Mỏi chân đi kiếm nắng ngày xưa Nắng của ngọt ngào Nắng của đôi ta Tìm sao được giữa ngày đông lạnh ?
Thôi thì Bao giờ chim mỏi cánh Chim lại về rừng xưa Chắc là nắng về Em gái Mường trở lại Em ơi Có đợi ? Chiều Ba Vì không em ?
29. Chợ tết ( Nhân đọc lại thơ Ph. Q)
Đi .. con đường gần Nói.. Con đường xa Ai ghét thì ghét Người ưa cứ ưa..
Ngoái trông cành mai năm cũ Đông về nức nở làn da Gió bắc phương về cứ rét Mai cùn Lặng thầm đơm hoa..
Chợ phiên người thầm Bán chữ Lạnh lùng người qua Cứ qua Chữ nghĩa thì làm chi được ? No cơm ấm áo đâu mà ?
Bán lòng xây nên biệt thự Thiệt thòi Cũng sắm xe sang Bán lúa Bán hoa Bán chữ Cầu trời mong cho đủ dùng.
Thử một phiên này chợ tết Không mua không bán Không cần.. Chỉ mong gặp tia mắt ấm Đêm này đỡ lạnh phù vân !!
Nhà văn Phạm Thành – Con khủng long của đất kinh kỳ…
Nhà văn Mai Tú Ân. (Hôm nay là ngày dân Việt Nam đưa ông Táo về Trời. Nhà Văn Mai Tú Ân cũng đưa Phạm Thành về Trời nè các bạn).
(Hình – Nhà văn Phạm Thành. Ảnh cắt trên clip của RFA ngày 16/1/2017)
Trong vô vàn những cái tên tuổi sáng giá lẫn mờ tối của giới đấu tranh dân chủ hiện nay thì cái tên Phạm Thành không xa lạ gì. Ông tham gia đủ mọi hình thức đấu tranh, biểu tình, viết phản biện và cả ứng cử vào QHVN nữa mới kinh chứ. Thật đúng như một giang hồ nhập trăm trận đánh…
Nhưng con người thật cuả nhà văn Phạm Thành là gì, và ông muốn gì ở trên cõi đời này ? Cõi Niết Bàn, hay được vinh thân phì gia khi đổi màu cờ ? Thật ngớ ngẩn. Chẳng có một chiến sĩ đấu tranh dân chủ thực sự nào ở trong nước lại có những ý nghĩ ngu ngốc như vậy. Chỉ có tù tội, tù tội trước hay sau mà thôi. Đơn giản như thế và chỉ như thế. Phạm Thành rõ hơn ai cả chuyện đó. Vậy ông chấp nhận hy sinh để làm gì ?
Rất rõ ràng. Ông muốn những điều mà tất cả những người đấu tranh dân chủ chúng ta muốn. Đó là đất nước phải được dân chủ, người dân phải được reo vui dưới ngọn cờ tự do phấp phới. Nhưng đằng sau nụ cười hiền hậu và vẻ quắc thước bình thản của nhà văn là một trái tim ngập tràn bầu máu nóng. Bầu máu sôi sục nhiệt huyết của một chiến binh, bầu máu nóng của một người trẻ tuổi muốn được hy sinh cho xứ sở, bầu máu căm giận của một người già đang nhỏ giọt vì bất lực trước thời cuộc đảo điên, khi tấm thân không được đền đáp cho xứ sở. Một chiến binh đang giày vò chật chội trong cái vỏ nhà văn, ở trong thời cuộc không thể cầm súng. Tất nhiên hăng máu như ông thì không phải là của hiếm, nhất là ở xứ Bắc Kỳ, nơi bọn phản động liều chết thì đông hơn quân Nguyên. Nhưng Phạm Thành thì lại cười ngạo theo kiểu nhà văn chứ không kêu gào như kẻ khác.
Nhà anh thường xuyên bị công an gác cửa. Anh đi đâu, làm gì cũng có an ninh bám theo. Có lần anh đến nhà nhạc sĩ Ngọc Đại trên Hồ Tây chơi có tới bẩy, tám chục an ninh bao vây và bắt anh. Đám mạng DLV cũng bám bu anh như ruồi. Đã có tới ba, bốn chuc bài tấn công anh với đủ những lời hăm doa: “ Đã đến lúc bắt chủ thớt Bà Đầm Xòe”, “ Không bắt ông Phạm Thành mới là chuyện lạ”, thậm chí Hội Nhà Văn Việt Nam của chủ tịch Hữu Thỉnh cũng mau mắn gửi hồ sơ của anh sang CA để tóm anh. Mà không ngờ hồ sơ bắt anh, an ninh đã hoàn thiện. Chỉ cần trên cấp trên có lệnh là cửa nhà tù lập tức đón anh. Nhưng anh vẫn cười ngạo như một kẻ sĩ Bắc Hà. Thán phục nhà văn Phạm Thành, MTA xin tặng anh vài câu thơ cảm thán cùng anh :
Than Ôi…
Người chiến binh mau bước về sông Dịch,
Mà đầu chưa một lần ngoái cố hương…
Gươm đàn qua sông bao lần gãy gánh,
Mà lòng trung vẫn dành trọn cho quê hương..
Phạm Thành viết thẳng, nói thẳng bất cứ cái gì ông thấy. Có người thích nghe, có người không thích nghe nhưng đấy mới chính là ông. Ông không nề hà ai, nghe giọng văn ông viết hay đả phá cái chế độ này, nhiều người tưởng ông ở nước ngoài. Không, ông ở Hà Nội. Việt Nam. Và mọi người có thể liên lạc bình thường với ông, đọc trang fb của ông, hay trang Bà Đầm Xoè của ông. Hoặc tác phẩm :”Giáp Chiến Với Cộng Sản” của ông. Nhà văn Phạm Thành đã và đang sống giản dị như thế, với bao nhiêu khó khăn bao trùm như thế. Ông vẫn cười, dù rằng một tay ông, hay nửa thân xác của ông đã ở trong cái còng số 8 của ngục tối.
Người viết bài này may mắn được làm bạn, làm em của nhà văn Phạm Thành. Cũng có những cãi cọ nhau vì bất đồng quan điểm. Với một kiến thức tả phí lù như thế của cả hai người thì không có bất đồng mới lạ. Với lối hành văn mà đã nhiều lần MTA đã phê phán thẳng thừng đàn anh viết văn như bổ củi, chứ không mượt mà óng ả văn chương. Thậm chí lỗi chính tả đầy cả trong bài viết vội. Nhưng anh chỉ cười, mà cũng chẳng buồn sửa. Thế nhưng qua thời gian, với lối viết sắc bén, hài hước và thẳng như ruột ngựa thì ta mới nhìn thấy bút lực đến kinh hồn của anh. Và MTA rất phục lối viết hài hước, châm biếm chính trị của anh. Nghe như chơi, như giỡn nhưng sâu cay, đắng ngắt với cách chơi chữ kỳ lạ, không giống ai của anh.
Nhưng điều mà Mai Tú Ân học hỏi được nhiều ở anh là sự cương quyết, dứt khoát và có thể nói là một sự cực đoan của một người chiến binh hàng đầu. Anh dứt khoát, rạch ròi và không khoan nhượng. Anh chân thành, thật thà và không hề lên gân làm màu mè gì.
Dạo naỳ do tuổi tác, do mệt mỏi mà anh có ý định rút lui để tiếp tục viết sách. Anh Phạm Thành có nhã ý mời Mai Tú Ân, mà anh khen là viết được, cũng dạng bổ củi giống anh, và Phạm Thanh Sơn, một người em chuyên viết về đề tài kinh tế rất có hạng, để hai anh em về cộng tác quản lý trang Bà Đầm Xoè giúp cho anh. Biết rằng được anh Phạm Thành tín nhiệm mời cộng tác, và Trang Bà Đầm Xòe là một trang web uy tín là một vinh dự nhưng cả Mai Tú Ân và Phạm Thanh Sơn đều chối đây đẩy vì đều rất mong anh tiếp tục quản lý trang Bà Đầm Xoè củả anh và tiếp tục cộng tác như những người em. Trang BĐX là trang web phản biện tuyệt vời của nhà văn Phạm Thành. Và thật may mắn là anh lại tiếp tục quản lý nó.
Chợt tôi đọc được đôi dòng viết về nhà văn Phạm Thành của Paul Nguyễn Hoàng Đức :
“Để công bằng, tôi xin bình luận thế này, nhà báo Phạm Thành được đào tạo mấy khóa đầu tiên chuyên nghiệp trong làng báo Việt Nam, về chuyên môn, ý chí và sự dấn thân anh luôn đứng hàng đầu trong làng báo cả lề phải lẫn trái Việt Nam. Hơn thế anh còn là một nhà văn viết những tác phẩm khủng như “Hậu Chí Phèo””Giáp Chiến Cộng Sản”.
Đọc thêm thì thấy nhiều người ca ngợi anh. Rồi các hàng truỳen thông nước ngoài (RFA, BBC, Radio Chân trời mới, thâm chí cả Radio Saigon Dallas ở Mỹ…) không có mấy tuần là không hỏi chuyện, trao đổi hay phỏng vấn anh.
Đó là những lời nhận xét chí lý, của những địa chỉ chí lý, nhưng với Mai Tú Ân thì những điều trên chẳng có nghĩa lý gì. Chỉ là vớ vẩn so với nỗi đau không nói được thành lời của Phạm Thành khi những tác phẩm mình đã dày công viết ra đã không được sống ngẩng cao đầu dưới ánh mặt trời trên quê hương mình. Nhà văn phản biện thời nay phải chịu đủ mọi thứ như mọi người khác, nhưng họ còn phải chịu sự trả thù hèn hạ của chính quyền khi cấm xuất bản những tác phẩm của họ. Những Nguyễn Viện, Phạm Viết Đào, Phạm Khải Thanh Thủy, Lê Phú Khải… và bao nhiêu nhà văn khác cùng Phạm Thành, Mai Tú Ân nữa cũng đang phải chấp nhận rằng văn chương đang rời bỏ họ ở kiếp này, và nếu họ còn mộng văn chương thì xin hẹn kiếp sau chăng ? Chẳng biết nữa nhưng những nhà văn chống đối đều chấp nhận sự việc đó với vẻ thản nhiên, hài hước ở bên ngoài và bên trong giấu kín là nỗi đau như âm thầm xé nát con tim của họ. Họ cũng không thể chứng minh rằng họ không thua nếu như không nói họ tài năng hơn các nhà văn quốc doanh chuyên viết giấy dán tường, bởi họ không được in tác phẩm cho công luận phán xét.
Trở lại câu chuyện nhà văn Phạm Thành thì hãy yêu anh hơn một chút vì ngày mai có thể không còn thấy anh được tự do nữa. Trông anh xù xì, mộc mạc nhưng chân thành, bao dung. Riêng MTA thấy anh giống như một con khủng long phẫn nộ của Kỷ Phấn Trắng còn sống sót lại một cách buồn bã giữa chốn kinh kỳ thế kỷ 21 này, một con khủng long chỉ ước muốn được hy sinh ở nơi đa phần chỉ dành cho những con tắc kè đổi màu chiếm hữu…
Mai Tú Ân
Ngụy Kinh Sinh: "Từ sự phân tích ở trên, chúng ta có thể thấy rằng sự lựa chọn chiến tranh của Tập Cận Bình sẽ cho ra kết quả là hoặc bị đánh bại hoặc bị bế tắc. Vì vậy lựa chọn tốt nhất cho ông là đạt một hiệp định thương mại công bằng với HK, và bắt đầu công cuộc cải cách (reform) chính trị và tư pháp. Bởi vì việc bóp nghẹt chế độ CS không phải là mục tiêu của Donald Trump, cũng không phải là lợi ích của HK. Cái mà Trump muốn là thương mại công bằng với nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới."Đến bây giờ chúng ta biết chắc được một số điều về chính quyền của tổng thống Donald Trump:
1) Ông Donald Trump sẽ là tổng thống kế tiếp của Mỹ, do đó chính sách đối ngoại yếu đuối của chính quyền Obama sẽ kết thúc.
2) Chính sách chủ yếu của ông Trump là điều chỉnh những mối quan hệ thương mại bất hợp lý; trọng tâm của chính sách này là điều chỉnh cái gọi là "thương mại tự do" qua quan hệ "thương mại công bằng".
3) Cái mục tiêu được nhắm tới là quốc gia có thương mại không công bằng lớn nhất - Trung Quốc.
4) Donald Trump sẵn sàng ngưng lại các phương tiện đàm phán đã được sử dụng trong quá khứ, thay vào đó là việc sử dụng sự phong tỏa thị trường, tức một cuộc chiến tranh thương mại, để buộc Trung Quốc và các quốc gia giao thương khác chấp nhận những quy luật của thương mại công bằng.
5) Trong chiến lược quốc tế (của Trump), xu hướng là giảm bớt căng thẳng với Nga, bận tâm vào việc bành truớng của Trung Quốc.
6) Liên minh chặc chẽ với các nước ở châu Á và Ấn Độ để đè bẹp sự bành trướng chiến lược của Trung Quốc, và để đẩy tới hay khích lệ các nước Đông Nam Á đi vào vòng tay của Hoa kỳ.
Trên đây là những gì đang xảy ra ngay cả trước khi ông Donald Trump bước vào Toà Bạch Ốc. Để tóm lược các sự kiện này, chúng ta có thể thấy rằng điểm nhắm chính là chế độ cộng sản tại Trung Quốc. Có hai mục tiêu chính: một là quan hệ mậu dịch Mỹ-Trung, mục tiêu thứ hai là sự kiểm soát biển Hoa Đông và Biển Đông. Ông Trump có cơ hội để chiến thắng cả hai mặt trận này hay không? Hay ông Tập có cơ hội để chiến thắng một cái nào hay không? Chúng ta hãy làm một phân tích sơ khởi.
Về các mối quan hệ mậu dịch Mỹ-Trung, Trump phải điều chỉnh lại. Kinh nghiệm trong quá khứ cho thấy rằng các cuộc đàm phán với chính quyền Trung Quốc không thể thay đổi được tính lưu manh của họ. Như nhà tranh đấu ôn hoà Mohandas Gandhi có nói, khi một băng cướp có vũ trang đến làng, không có cách nào để thương lượng ngoài việc dùng sức mạnh để đá nó văng ra. Đó là lý do nguời ta cần cảnh sát. Hoa kỳ vì vậy mà làm cảnh sát thế giới.
Vũ khí của Hoa Kỳ là gì? Đó là thị trường Mỹ. Trong quá khứ, Trung Quốc ngăn chặn thị trường của mình, trong khi bán phá giá hàng hóa sang Hoa kỳ, điều này giúp các nhà tư bản trong cả hai nuớc Trung Quốc và Hoa kỳ kiếm được lợi nhuận vuợt bực trong khi Hoa kỳ bị mất rất nhiều công ăn việc làm. Mục tiêu cuối cùng của Trump là sự cân bằng thương mại giữa Trung Quốc và Hoa kỳ, và mở rộng công ăn việc làm ở Mỹ.
Sự tấn công của Trump là gì? Dưới cái tiền đề rằng Trung Quốc lợi dụng thương mại nhưng không có kế hoạch mở cửa thị trường của họ, Trump đang sẵn sàng dẫn đầu để tung ra một cuộc chiến tranh thương mại, đóng cửa thị trường Mỹ và không cho hàng hóa rẻ của Trung Quốc vào Hoa kỳ. Dù TQ có phản ứng bất cứ cách gì thì biện pháp này cũng chiến thắng, mà hậu quả cho Mỹ là sản xuất công nghiệp được hồi phục và công ăn việc làm gia tăng.
Tập Cận Bình sẽ phản ứng ra sao? Qua truyền thông phía Cộng Sản cho thấy quan điểm thông thuờng là chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh thương mại với Hoa kỳ. Họ hy vọng rằng Trump sẽ giống như các tổng thống Hoa Kỳ khác trong quá khứ, tỏ ra cứng rắn trước khi nhậm chức và tuơng nhuợng với các nhà tư bản sau đó. Do đó chiến tranh thương mại chỉ là một sự hù dọa (bluff) và tất cả mọi thứ vẫn sẽ như thường lệ. Không chỉ Đảng CSTQ, mà còn có cả những nhà tư bản Mỹ huởng lợi nhuận khủng, chẳng hạn công ty Boeing cũng nghĩ một cách mơ mộng (fantasy) như vậy.
Thật không may, điều này thực ra là một ảo ảnh (illusion). Chính ông Trump không thiếu gì tiền và nội các của ông ta bị châm biếm như là một sự kết hợp của những nguời giàu và quân nhân, điều này làm cho kế hoạch mua chuộc và kiểm soát lâu nay của Đảng CSTQ và các doanh nghiệp lớn khó mà thực hiện. Vì vậy Tập Cận Bình chỉ có thể chọn chiến tranh thương mại.
Như chúng ta đều biết, trong chiến tranh thương mại ai kiểm soát được thị trường thì người đó sẽ chiến thắng. Giống như một cuộc đấu của những cao thủ cờ tướng (chess masters), kết quả có thể đã được tính toán trước. Như những chiến lược gia cổ thời có nói, để tính được sự chiến thắng, đầu tiên phải bảo đảm chắc rằng mình sẽ chiến thắng sau khi bước vào một cuộc chiến tranh. Trump chỉ bị rắc rối bên trong chứ không phải bên ngoài - để thuyết phục các chính trị gia và các doanh nghiệp đang hỗ trợ ông hiểu được tình hình thì không dễ dàng.
Việc Tập Cận Bình chấp nhận một cuộc chiến thương mại sẽ không kéo dài được lâu, và ông ta chắc chắn sẽ bị đánh bại. Tình trạng thất nghiệp bên trong TQ đang gia tăng, do đó, tình hình chắc chắn là không ổn định. Tại thời điểm này, Tập Cận Bình có thể có hai phản ứng: một là khởi động một cuộc chiến tranh để giảm bớt các xung đột nội bộ; hai là tìm cách để đạt được một thỏa hiệp với Mỹ - tức chấp nhận các nguyên tắc công bằng thương mại và bảo vệ các cơ hội thương mại. Tôi (ông Nguỵ) ước tính rằng Tập Cận Bình sẽ chấp nhận các ý kiến của những diều hâu quân đội TQ để khởi động một cuộc chiến tranh.
Vấn đề ở đây là ông Trump cũng đã dự kiến khả năng này và du nhập một nhóm lớn diều hâu quân sự HK vào nội các ông. Ngoài ra, sau khi nới lỏng căng thẳng trong các các mối quan hệ với Nga, ông sẽ triển khai một số lượng lớn sức mạnh quân sự về khu vực Đông Á. Vậy thì Tập Cận Bình nhắm vào nơi nào để tấn công? Nhật Bản và Nam Hàn là đồng Minh của Mỹ, với các đơn vị đồn trú của Mỹ ở đó, cho nên quân đội Mỹ có bổn phận can thiệp, và Tập Cận Bình sẽ thất bại nếu ông ta bắt đầu chiến tranh ở đó.
Việt Nam và Đài Loan cũng là những khúc xương khó nuốt. Với những lý cớ gượng ép (improper excuses) để khởi động các cuộc tấn công chống họ (VN và ĐL), kèm theo là sự tố cáo của cộng đồng quốc tế và cả đến sự tiếp tay hỗ trợ các nước này, thì sự kéo dài chiến tranh sẽ dẫn đến hỗn loạn ở Trung Quốc. Để ngăn chận Biển Đông với Nhật bản, Nam Hàn và Đài Loan cũng sẽ không được. Vài hòn đảo nhỏ cộng với sức mạnh hải quân và không quân của chế độ CSTQ có thể đủ để đối phó với hải quân và không quân của các nước nhỏ Đông Nam Á, nhưng nó thực sự không có khả năng để chống lại các lực lượng chiến đấu của Mỹ với các tàu sân bay, vì thế các hành động này có thể coi như lấy đá ném vào chân mình.
Duy nhất chỉ có một đối thủ mà TQ có được lý cớ tốt để tấn công và đánh bại là Bắc Triều Tiên. Duới danh nghĩa giải quyết vấn đề vũ khí hạt nhân của Bắc Hàn, cuộc chiến này sẽ được chấp nhận và thậm chí được hỗ trợ của cộng đồng quốc tế. Không có lý do gì cho Hoa Kỳ, Nhật Bản và Nam Hàn lại ngăn chặn TQ hay ra tay giúp Bắc Hàn. Điều đó sẽ đi ngược lại ý chí của cộng đồng quốc tế và không phải là sự lựa chọn của Hoa Kỳ.
Chỉ có một nước không hài lòng là Nga. Bắc Hàn đã luôn luôn được Nga coi là nơi có thể mở rộng ảnh hưởng. Nhưng về phía Tây của Nga, có vấn nạn NATO, cũng như sự dòm ngó của các nước Đông Âu. Nga không thể giúp Bắc Hàn để tạo ra sự gây hấn với TQ, vì vậy Tập Cận Bình sử dụng sức mạnh quân sự của ông với Bắc Hàn là một lựa chọn có thể xảy ra.
Nhưng Bắc Hàn cũng không phải là dễ nuốt. Có nhiều người chống đối triều đại của gia đình Kim. Nhưng dưới ảnh hưởng của các chính sách ngu dân của Đảng CS, sự chống xâm lăng duới lá cờ ái quốc vẫn là tuyệt vời. Nếu chiến tranh không kết thúc một cách nhanh chóng, nó vẫn có thể gây ra sự bất ổn trong nước và dẫn đến sự sụp đổ của chế độ ở TQ.
Từ sự phân tích ở trên, chúng ta có thể thấy rằng sự lựa chọn chiến tranh của Tập Cận Bình sẽ cho ra kết quả là hoặc bị đánh bại hoặc bị bế tắc. Vì vậy lựa chọn tốt nhất cho ông là đạt một hiệp định thương mại công bằng với HK, và bắt đầu công cuộc cải cách (reform) chính trị và tư pháp. Bởi vì việc bóp nghẹt chế độ CS không phải là mục tiêu của Donald Trump, cũng không phải là lợi ích của HK. Cái mà Trump muốn là thương mại công bằng với nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới.
Cải cách chính trị và tư pháp là lợi ích của TQ. Nếu không có sự bảo vệ quyền con người thì sẽ không có sự gia tăng thu nhập của các tầng lớp lao động, do đó không có sự mở rộng thị trường trong nước ở TQ. Không có cải cách chính trị và tư pháp, sẽ không có sự cải thiện môi trường kinh doanh, do đó đại đa số các doanh nghiệp sẽ tiếp tục chạy trốn khỏi TQ. Không mở cửa thị trường, các doanh nghiệp TQ không thể nhanh chóng du nhập công nghệ và quản trị tân tiến, và sẽ không có khả năng để thích ứng được với sự cạnh tranh trong môi trường thương mại công bằng.
Vì vậy, cho dù ai nắm quyền ở HK, việc nhanh chóng tiến đến một hiệp định thương mại công bằng với HK là lối thoát duy nhất cho TQ.
Trung Quốc đang e ngại những hậu quả khôn lường có thể xảy ra với nền kinh tế đang có vấn đề của mình nếu một cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung bùng nổ hơn là việc coi đây như cơ hội để nắm lấy vị trí lãnh đạo của trật tự kinh tế thế giới từ tay Mỹ.
Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) thường niên đang diễn ra tại Davos (Thụy Sĩ) của năm mới 2017 có thể sẽ là một trong những kỳ WEF đáng chú ý nhất trong lịch sử của hội nghị kinh tế quan trọng bậc nhất thế giới này. Nó có thể là sự kiện đánh dấu cho một cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất: Mỹ và Trung Quốc. Lần đầu tiên trước một diễn đàn kinh tế quy mô toàn cầu như Davos, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công khai lên tiếng kêu gọi thế giới hợp sức để chống lại sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ và chiến tranh thương mại, mà nguy cơ lớn nhất đang là tân Tổng thống Mỹ Donald Trump. Dù ông Tập vẫn lặp lại quan điểm cũ trong bài phát biểu của mình, rằng: “Khơi mào một cuộc chiến tranh thương mại sẽ chỉ làm tổn thương và gây ra mất mát cho cả hai bên mà thôi”, nhưng thực tế là Trung Quốc đang là nước lo ngại về khả năng xảy ra chiến tranh thương mại song phương hơn là Mỹ. Và điều này không hẳn là không có lý do
Bài phát biểu trọng tâm của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mang một ý nghĩa quan trọng, khi lần đầu tiên những kêu gọi tân Tổng thống Mỹ Donald Trump không nên để xảy ra một cuộc chiến thương mại song phương của ông Tập được đưa lên một kênh công khai quy mô toàn cầu như hội nghị Davos. Những lời kêu gọi của Chủ tịch Trung Quốc tỏ ra khá hòa hoãn: “Theo đuổi chủ nghĩa bảo hộ giống như tự khóa mình vào trong một căn phòng tối, nó có thể giúp tránh khỏi mưa gió từ bên ngoài, nhưng cùng lúc cũng ngăn cản ánh sáng và không khí tràn vào”. Kết thúc bài phát biểu là lời kêu gọi thế giới hợp sức để chống lại nguy cơ từ kịch bản sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ, với hàm ý khá rõ ràng là răn đe những ý định của tân Tổng thống Donald Trump.
Bình luận về những phát biểu này, Phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu Toàn cầu hóa của Trung Quốc có trụ sở tại Bắc Kinh, ông Weiwen, tuyên bố: “Điều này cho thấy Trung Quốc không hề đánh giá thấp sự nguy hiểm của một cuộc chiến thương mại song phương với Mỹ. Trung Quốc đã từng là người rất ủng hộ trật tự kinh tế toàn cầu do Mỹ dẫn đầu, và giờ đây khi Tổng thống Mỹ tỏ dấu hiệu muốn rút lui thì Trung Quốc đang muốn nhảy vào lấp khoảng trống để chiếm lấy vị trí đó”.
Tuy nhiên, những gì đang diễn ra cho thấy Trung Quốc e ngại những hậu quả khôn lường có thể xảy ra nếu một cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung diễn ra hơn là việc coi đây như cơ hội để nắm lấy vị trí lãnh đạo mới của trật tự kinh tế thế giới từ tay Mỹ. Những dấu hiệu về sự chuẩn bị một cuộc chiến thương mại, hay ít nhất là một chính sách cứng rắn về thương mại với Trung Quốc đang xuất hiện ngày càng nhiều từ phía chính phủ mới của Mỹ.
Ngoài việc tuyên bố sẽ đánh thuế hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc lên 45%, tân Tổng thống Donald Trump cũng đang có những động thái hiện thực hóa điều này. Trước hết, đó là việc bổ nhiệm giáo sư kinh tế Peter Navarro làm tân Chủ tịch Hội đồng thương mại quốc gia. Navarro là một trong những nhà kinh tế ủng hộ mạnh mẽ nhất cho chính sách cứng rắn về thương mại với Trung Quốc tại Mỹ, ông cũng là tác giả của cuốn sách nổi tiếng “Death by China” (Chết bởi tay Trung Quốc) nêu rõ những tác hại nghiêm trọng mà Mỹ và các nền kinh tế trên toàn cầu hứng chịu do chính sách thương mại thiếu công bằng và minh bạch của Trung Quốc.
Ngoài Navarro, ứng cử viên hàng đầu cho vị trí Bộ trưởng Thương mại Mỹ trong chính phủ của ông Trump đang là Wilbur Ross, một người ủng hộ các chính sách kinh tế - thương mại của Trump nhiệt thành nhất. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc hẳn sẽ không thích thú gì với tuyên bố nổi tiếng của Wilbur Ross trên tờ Financial Times: “Chúng ta nên tự coi mình là khách hàng lớn nhất thế giới, và chúng ta nên đối xử với các quốc gia khác chỉ như là những kẻ bán hàng mà thôi”. Điều này ám chỉ Trung Quốc một cách rõ ràng, khi quốc gia mà Mỹ phải hứng chịu thâm hụt thương mại lớn nhất hàng năm không ai khác ngoài Trung Quốc.
Với sự góp mặt của Peter Navarro và Wilbur Ross trong hai vị trí có ảnh hưởng nhất đến chính sách thương mại của Mỹ sắp tới, gần như chắc chắn hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc vào Mỹ sẽ không còn dễ dàng như trước. Bản thân các nhà kinh tế Mỹ cũng thừa nhận rằng, khả năng Quốc hội Mỹ có thể ngăn cản Tổng thống Trump trong các vấn đề thương mại là rất nhỏ, vì luật pháp Mỹ cho phép tổng thống trong trường hợp cần thiết có thể đơn phương chấm dứt các cam kết thương mại hoặc áp đặt mức thuế suất lên hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia khác.
Về lý thuyết, một cuộc chiến thương mại sẽ bất lợi cho cả kinh tế Mỹ lẫn Trung Quốc, nhưng dường như hiện tại không phải là thời điểm thích hợp cho một cuộc chiến như thế đối với Trung Quốc. Nền kinh tế số hai thế giới đang phải đối mặt với một biến động tỷ giá - tài chính lớn nhất từng có, và một cuộc chiến thương mại với Mỹ có thể khiến Trung Quốc rơi vào tình thế vô cùng nguy hiểm.
Theo thống kê, hiện mỗi năm có khoảng 550-650 tỉ USD chảy khỏi nền kinh tế Trung Quốc, trong khi đó thặng dư tài khoản vãng lai của nước này hiện chỉ là khoảng 250 tỉ USD/năm mà thôi. Để đối phó với biến động tỷ giá, kể từ năm 2014 đến nay Trung Quốc đã phải rút ra hơn 1.100 tỉ USD từ quỹ dự trữ ngoại hối, và nếu cán cân này không được cải thiện thì Trung Quốc sẽ rất nhanh chóng đối mặt với nguy cơ khủng hoảng tài chính.
Trong bối cảnh đó, thặng dư thương mại lớn hàng năm chính là chỗ dựa duy nhất của Trung Quốc hiện nay, và nếu chiến tranh thương mại với Mỹ nổ ra, Trung Quốc sẽ mất đi chỗ dựa còn lại này. Hiện thặng dư thương mại với Mỹ chiếm khoảng 50% tổng thặng dư thương mại toàn cầu của Trung Quốc mỗi năm (trong năm 2016 tổng thặng dư thương mại của Trung Quốc đạt khoảng 516 tỉ USD, trong đó thặng dư thương mại từ Mỹ đã lên tới 254 tỉ USD).
Ngoài ra, việc kinh tế thế giới trì trệ cũng đang khiến thặng dư thương mại của Trung Quốc giảm mạnh, khoảng 14% trong năm 2016. Nếu chiến tranh thương mại nổ ra, dòng tiền chảy khỏi Trung Quốc sẽ lớn hơn nhiều trong khi thặng dư vãng lai của nước này sẽ sụt giảm cực mạnh do mất đi khoản thặng dư thương mại khổng lồ trong quan hệ kinh tế với Mỹ. Trung Quốc sẽ rất nhanh chóng rơi vào khủng hoảng trầm trọng và thậm chí có thể là cuộc khủng hoảng lớn nhất từ trước đến nay mà nước này gặp phải.
Mối nguy từ cặp Putin-Trump là sự thiếu logic và thiếu vắng chiến lược đường dài của tân tổng thống Mỹ. Chính quyền Trump bơi loạn xạ trong chính sách đối ngoại vô nguyên tắc, với sự chỉ đạo ngẫu hứng, « cận thị một cách nguy hiểm và nguy cơ thất bại đặc biệt cao ». Nhưng « Trước sau gì, Trump cũng sẽ bất hòa với Putin ». Và thật ra, Nga chỉ là nhân tố hạng hai. Hoa Kỳ tốt nhất nên tập trung kiềm chế Trung Quốc, duy trì sự hiện diện quân sự quan trọng tại châu Á-Thái Bình Dương.
Nhân dịp ông Donald Trump chính thức trở thành tổng thống Hoa Kỳ, các báo ra tuần này tập trung nói về nhân vật đã làm tốn nhiều giấy mực ngay cả trước khi nhậm chức.
Tuần san L’Obs đăng ảnh hai tổng thống Mỹ và Nga với tựa đề « Trump và Putin, các bí mật của một cặp bài trùng đáng sợ » Le Courrier International chạy tựa đỏ trên nền đen « Trump từ A đến Z ». Cũng trên nền đen, tuần báo The Economist đăng ảnh ông Trump với nụ cười quen thuộc, nhưng trong bộ trang phục vua chúa châu Âu thế kỷ trước.
Về tình hình nước Pháp, L’Express dành hồ sơ 20 trang cho tương lai phe tả Pháp với tựa đề nhại theo một mẩu rao vặt « Trước khi phá sản, cánh tả tìm người tiếp nhận và tìm kiếm giá trị ». Le Point quan tâm đến cựu bộ trưởng Kinh tế Pháp, ứng cử viên tổng thống Emmanuel Macron với câu hỏi « Những gì ông Macron có trong đầu ».
Mối liên hệ nguy hiểm giữa Donald và Vladimir
Trong bài viết mang tựa đề « Các liên hệ rất nguy hiểm giữa ‘Don’ và ‘Vlad’ », tên gọi thân mật của hai vị tổng thống, tuần báo L’Obs đặt câu hỏi, mối quan hệ phức tạp thậm chí độc địa giữa ông Trump và Putin liệu sẽ quyết định chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ ? Sau vụ công bố báo cáo gây sốc của một cựu điệp viên Anh, tổng thống Nga liệu có gây áp lực được lên tân tổng thống Mỹ ? Và nếu hai cường quốc này liên minh với nhau, sẽ gây ra những hậu quả nào đối với châu Âu ?
Bài viết bắt đầu bằng cái tựa nảy lửa của một tác giả bảo thủ trên một tờ báo rất uy tín của Mỹ, tờ New York Times : « Donald Trump, một Manchurian Candidate hiện đại ? ».Tít này khiến người ta phải dụi mắt đọc lại lần nữa : Manchurian Candidate là tựa một cuốn sách nổi tiếng thời chiến tranh lạnh, ám chỉ ông chủ Nhà Trắng là một điệp viên Nga.
Gián điệp ? Con tin ? Con rối ? Riêng việc đặt ra câu hỏi loại này cũng đủ thấy rằng nước Mỹ và thế giới đang trong một thời điểm kỳ lạ chưa từng thấy. Tất cả những hành động quá đáng của Donald Trump, từ việc sử dụng liên tục Twitter, từ chối nhượng lại việc kinh doanh để tránh xung đột lợi ích cho đến chọn lựa các cộng sự, khó tin nhất là những bước nhảy tango với Vladimir Putin. Và báo cáo điều tra của thám tử tư Anh có nói đến nghi vấn năm 2013 ông Trump vui thú với các cô gái mại dâm Nga trong một khách sạn sang trọng ở Matxcơva, bị tình báo Nga ghi hình, chỉ là một điểm nhấn. Khả tín hay chỉ là sáng tác ? Tạp chí Penthouse hứa thưởng một triệu đô la cho ai cung cấp cuộn băng sex này.
Bỏ qua một bên câu chuyện gián điệp khó phối kiểm trên, Washington Post cho rằng « chỉ riêng việc ông Trump có quan hệ trực tiếp hay gián tiếp với một nhà độc tài nước ngoài tham nhũng và bạo lực là đã đủ ». Theo giáo sư Ruth Ben-Ghiat của New York University chuyên nghiên cứu về phát-xít Ý, thì cảm tình của ông Trump đối với ông Putin không có gì đáng ngạc nhiên, vì những người độc đoán thường hợp với nhau.
Vladimir Putin, "good guy" hay "bad guy"?
Mối liên hệ này càng được củng cố bởi những cộng sự của ông cũng gắn bó với Nga. Paul Manafort, chiến lược gia trong vận động tranh cử, đã từng làm việc cho cựu tổng thống Ukraina thân Nga Viktor Ianoukovitch. Cố vấn an ninh Michael Flynn từng ăn tối với Putin trong bữa tiệc vinh danh kênh tuyên truyền RT của Nga. Ngoại trưởng được đề cử Rex Tillerson từng được Nga tặng huân chương hữu nghị, và phản đối trừng phạt Matxcơva. Còn cố vấn chiến lược Steve Bannon thì không giấu diếm sự ngưỡng mộ đối với ông Putin « rất, rất, rất thông minh ».
Ông Trump và cộng sự đều chủ trương một tính toán chiến thuật kiểu « tôi để Crimée cho anh, nhưng anh không động đến các nước vùng Baltic và chúng ta cùng nhau giải quyết vụ tổ chức Nhà nước Hồi giáo ». Tân tổng thống tạm thời duy trì trừng phạt Nga, nhưng sẵn sàng dỡ bỏ nếu Nga chứng tỏ thiện chí.
Nga không quan trọng bằng Trung Quốc
Theo L’Obs, trên thực tế quan điểm của Donald Trump thiếu logic và không thể đứng vững. Lại bỏ qua một bên việc tân tổng thống làm ngơ việc Nga can thiệp vào cuộc bầu cử, dù ở Thượng viện cả hai phe Dân Chủ lẫn Cộng Hòa đều nhất trí phải điều tra. Vấn đề ở đây thuộc về chiều sâu.
Trước hết, nước Nga của Putin đối với Hoa Kỳ chỉ là một nhân tố hạng hai so với tầm quan trọng chiến lược của Trung Quốc. Trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu, Nga nay chỉ là cái bóng mờ của người khổng lồ Liên Xô cũ. Tiếp đến, các lợi ích của Nga khác với Mỹ. Theo chuyên gia William Burns, « Putin tin rằng để tái lập sức mạnh Nga, là phải phá hoại trật tự do Mỹ lãnh đạo, đặc biệt tại châu Âu và cũng ở Trung Đông ». Cuối cùng, quan điểm đặt nhân quyền sau lợi ích cũng gây tranh cãi.
Tất cả những nghịch lý này đã lộ rõ vào tuần trước, khi các nhân vật được Donald Trump bổ nhiệm ra điều trần trước Thượng viện. Như trong một vũ điệu siêu thực, họ phát biểu hoàn toàn trái với ông Trump. Tướng James Mattis (Quốc phòng) cho rằng Putin muốn phá vỡ NATO, còn về hiệp định với Iran dù không hoàn hảo cũng nên giữ lời hứa. Mike Pompeo (CIA) nói Nga chẳng làm gì để giúp tiêu diệt tổ chức Nhà nước Hồi giáo, lại còn muốn tác động vào nền dân chủ Mỹ. Rex Tillerson (Ngoại giao) nhận định Nga là mối nguy hiểm. Theo Washington Post, thế nên Matxcơva bỗng nguội đi nhiệt tình với ông Trump.
Anna Chapman, nữ điệp viên Nga quyến rũ
Trump và Putin sẽ « anh đường anh, tôi đường tôi » ?
L’Obs cho rằng mối nguy từ cặp Putin-Trump là sự thiếu logic và thiếu vắng chiến lược đường dài của tân tổng thống Mỹ. Tờ báo dẫn nhận xét của tờ Foreign Policy : chính quyền Trump bơi loạn xạ trong chính sách đối ngoại vô nguyên tắc, với sự chỉ đạo ngẫu hứng vô tiền khoáng hậu trong lịch sử hiện đại, « cận thị một cách nguy hiểm và nguy cơ thất bại đặc biệt cao ». Đối với một bộ phận người Mỹ, chuyện tình Trump-Putin có thể trấn an họ với một thế giới đơn giản, nhị phân, chống lại toàn cầu hóa. Nhưng trong chính trị, sự giản đơn hóa là chiếc lá nho hoàn hảo che đậy cho hư không.
Tờ báo không quên nhắc lại « 80 năm các trò bẩn » : những vụ án gián điệp nổi tiếng giữa Nga và Mỹ từ trước chiến tranh lạnh đến nay. Từ vụ tình báo Nga tìm cách chiêu dụ phu nhân tổng thống Franklin Roosevelt năm 1935, KGB tung tin vịt phá hoại uy tín mục sư Martin Luther King năm 1971, hay nữ điệp viên Anna Kouchtchenko (Anna Chapman) bị bắt năm 2010…và ngược lại, CIA cũng từng giúp đỡ các nhà văn Nga Andrei Sakharov và Alexandre Soljenitsyne.
« Trước sau gì, Trump cũng sẽ bất hòa với Putin », đó là nhận định của chuyên gia phe bảo thủ Eliot A.Cohen, cựu cố vấn của bà Condoleezza Rice. Ông cho biết cả phía Cộng Hòa lẫn Dân Chủ, không có mấy người thân Nga. Cũng như thượng nghị sĩ John McCain, đại đa số các dân biểu đều cho rằng cần duy trì các liên minh quân sự, nhất là NATO, trong khi Trump liên tục có những phát biểu gây lo ngại cho châu Âu. Nhưng đến một ngày nào đó, Putin sẽ qua mặt Trump, và rồi Trump sẽ tuyên bố ông chủ điện Kremlin là một « bad guy ».
Trump liệu sẽ nhường lại Thái Bình Dương cho Bắc Kinh ???
Tất cả yếu tố cho thảm họa đã hội đủ nơi Trump
« Tất cả các nhân tố cho một thảm họa đều đã hội đủ », đó là nhận xét của giáo sư Stephen Martin Walt ở Kennedy School of Government, Havard, trong bài trả lời phỏng vấn tuần báo L’Obs. Tuy cũng cùng quan điểm « America first », nhưng ông cho rằng Donald Trump đã đi quá xa.
Đồng ý rằng châu Âu cần gánh thêm trọng trách an ninh, nhưng phải là một quá trình tuần tự, từ năm đến mười năm. Đe dọa các đồng minh, trừng phạt họ hay xé bỏ hiệp ước NATO không phải là cách làm đúng đắn, vì Hoa Kỳ chỉ có lợi với một châu Âu vững chải, hòa bình và thịnh vượng.
Theo giáo sư Walt, chính sách đối ngoại của Donald Trump thực chất chỉ là chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, ích kỷ và thiển cận. Trump không suy tính dài hơi cho một năm, năm năm hay mười năm, chỉ tự đặt câu hỏi kiểu : « Hoa Kỳ hay cá nhân mình có lợi ngay được những gì trong tình thế đó ? ». Hơn nữa, dường như ông Trump không hiểu được ngoài sự chọn lựa của bản thân ông, còn có những tương tác với các nước khác.
Chẳng hạn Trump quyết định chấm dứt hiệp định TPP mà chính quyền Obama dày công tạo dựng để tăng cường sức mạnh cho các quốc gia châu Á-Thái Bình Dương đang lo sợ trước bành trướng Trung Quốc. Việc từ bỏ TPP sẽ đẩy một số nước vào vòng tay của Bắc Kinh, làm yếu đi sự hiện diện của Hoa Kỳ tại châu Á.
Chuyên gia này cho rằng cần kiềm chế Trung Quốc, và châu Á-Thái Bình Dương là nơi duy nhất mà Hoa Kỳ nên duy trì sự hiện diện quân sự quan trọng. Muốn vậy cần phải hợp tác với nhiều nước : Nga, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam, Úc, Indonesia, Philippines…Đó là một liên minh rất khó quản lý, đòi hỏi một chiến lược ngoại giao hết sức tế nhị. Thế nhưng với một tổng thống làm ngoại giao bằng Twitter, thì ông không thể nào lạc quan nổi.
Tướng James Mattis (trái) và Michael Flynn.
Trump : Thời của các tướng lãnh
L’Express quan tâm đến khía cạnh « Trump : Các vị tướng nắm quyền ». Bị mê hoặc bởi những con người hành động, Donald Trump bổ nhiệm ba vị tướng cao cấp vốn quen thuộc với chiến trường hơn là những vấn đề tế nhị của chính trị. Theo tờ báo, đây là một sự trộn lẫn kỳ lạ, có thể tạo ra những ngạc nhiên.
Một tổng thống đả kích cơ quan tình báo của chính nước mình, đã là điều chưa từng thấy. Thành phần chính phủ cũng không kém phần kỳ lạ : rất nhiều tỉ phú, rất ít phụ nữ, và nhất là số lượng kỷ lục các tướng lãnh. Từ khi Đệ nhị Thế chiến kết thúc đến nay, chưa bao giờ nội các Mỹ lại có nhiều quân nhân giữ những chức vụ cao như thế. Trump bổ nhiệm ba khuôn mặt cứng rắn trên chiến trường, từng tham gia cuộc chiến Grenada – một đảo quốc ở Caribê (1983), Afghanistan (2001-2014), hai cuộc chiến tranh Irak (1991 và 2003).
Trong số đó, tướng thủy quân lục chiến huyền thoại James Mattis vượt lên hẳn về uy tín. Tuy mang biệt danh « Chó Điên » nhưng ông lại là một vị tướng ôn hòa, trí thức. Mattis là nhà chiến lược có trình độ không kém một viện sĩ hàn lâm – tủ sách riêng của ông có trên 6.000 cuốn. Ông không bao giờ quên viếng thăm gia đình của các quân nhân đã ngã xuống trên chiến trường.
Donald Trump và tướng James Mattis.
Trước James Mattis, chỉ duy nhất tướng George Marshall từng được bổ nhiệm làm bộ trưởng Quốc phòng. Thượng viện đặc cách cho ông giữ chức vụ này một phần cũng để « điều chỉnh » bớt Donald Trump. Với ngân sách quốc phòng gần 600 tỉ đô la, và một quyền lực đáng kể khác : nếu lãnh đạo Lầu Năm Góc không bật đèn xanh, tổng thống không thể nhấn nút nguyên tử (phó tổng thống không có quyền này), có thể coi tướng James Mattis là nhân vật số hai trong chính quyền.
Ngược lại, trường hợp tướng Michael T.Flynn gây nhiều tranh cãi. Cay cú trước việc bị ông Obama cách chức lãnh đạo tình báo quân đội vì bốc đồng và thiếu khách quan, ông Flynn đã quay sang ủng hộ Donald Trump. Ông là người duy nhất trong ba vị tướng trên từng hăng hái tham gia chiến dịch tranh cử của Donald Trump, hô hào « Lock her up ! »(đòi bỏ tù bà Hillary Clinton), thân Nga ra mặt. Ông Flynn còn giúp lan truyền tin vịt cho rằng một tiệm pizza ở Washington ẩn giấu mạng lưới ấu dâm có liên hệ với phe Clinton !
Một cựu sĩ quan CIA cho biết : « Trong số các nội dung trống rỗng mà Donald Trump đăng trên Twitter, có nhiều thông tin là do nhân vật bất tài này gà cho ». Thượng viện Mỹ hiện vẫn chưa chịu bổ nhiệm tướng Flynn làm cố vấn an ninh quốc gia. Chức vụ này có lợi thế là gần gũi : gặp trực tiếp tổng thống mỗi ngày hai lần, tập hợp, lọc lại tin tức và tóm tắt cho nguyên thủ.
Một nhà ngoại giao châu Âu tại Washington nhận định : « Donald Trump có tính cách của một mafia ở New Jersey (tiểu bang cạnh New York nổi tiếng về tham nhũng). Để quyết định, ông ta họp gia đình lại, nghe ý kiến của cô con gái Ivanka và con rể Jared Kushner. Cuối cùng Trump quyết định một mình, theo bản năng… ». L’Obs kết luận, và khi nhân vật này đã bước vào Nhà Trắng, cả Cộng Hòa lẫn Dân Chủ đều phải nín thở quan sát, và cả thế giới cũng thế.
Các con và dâu, rể của Donald Trump Tiffany, Donald Jr, Ivanka, Vanessa Trump, Jared Kushner trong lễ nhậm chức ngày 20/01/2017.
Trump Organization : Nổi tiếng thế giới, nhưng hoạt động kiểu gia đình
Về vấn đề lẫn lộn công tư, Le Courrier International trích dịch The New York Times nhấn mạnh « Trump Organization, một tổ chức kinh doanh mang tính gia đình ». Trong doanh nghiệp hoạt động theo kiểu cũ này, không niêm yết trên sàn chứng khoán, tất cả đều xoay quanh ông chủ. Thế nên một khi Donald Trump an vị ở tòa Bạch Ốc, nguy cơ xung đột lợi ích là rất lớn.
Tờ báo kể lại sự ngạc nhiên của Tiah Joo Kim, một nhà kinh doanh địa ốc Malaysia trẻ, khi đến trụ sở Trump Organization ở Manhattan để bán một dự án khách sạn tại Vancouver. Thay vì một đại công ty như tưởng tượng, doanh nghiệp nổi tiếng này chỉ được quản lý bởi vài chục người, làm việc tại hai tầng lầu. Sau khi thuyết phục được ba người con ông Trump, anh gặp nhà tỉ phú, được duyệt dự án, sau đó cả một đạo quân luật sư và cán bộ thương lượng ráo riết, không nhân nhượng cho việc mang thương hiệu Trump.
Qua hệ thống phức tạp các hợp đồng nhượng quyền và công ty trách nhiệm hữu hạn, Trump Organization tạo ra vô số xung đột lợi ích tiềm năng. Donald Trump khó thể rút lui hẳn khỏi công ty gia đình này, và dù ông để cho ê-kíp của mình đứng ra thương lượng đi nữa, tên tuổi và ảnh hưởng của Trump cũng bao trùm lên các hợp đồng.
Ranh giới hầu như không hiện hữu giữa công việc phải làm cho công ty và cho gia đình Trump. Trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng cũng thế, và sau chiến thắng ngày 8/11, lại càng nhập nhằng hơn khi tổng thống tương lai cùng với các con gặp gỡ các doanh nhân nước ngoài có liên quan đến việc làm ăn, đại diện các chính phủ ngoại quốc có ảnh hưởng đến các dự án của Trump Organization.
Tính chất gia đình còn ở chỗ không có cơ cấu tổ chức rõ ràng, mà theo Donald Jr. Thì « hoạt động như một nhà buôn nhỏ ». Các vị trí lãnh đạo phân bổ không dựa trên tài năng, mà ở lòng trung thành với ông chủ. Chẳng hạn Allen Weisselberg, giám đốc tài chính ban đầu là kế toán cho người cha của Donald Trump. Brian Baudreau, tổng giám đốc khách sạn Trump International ở Las Vegas trước đây là tài xế của gia đình.
Lara, con dâu ông Trump chọn nữ trang tại cửa hàng của Ivanka ở Trump Tower.
Ứng viên nổi loạn, tổng thống của sự hỗn loạn
Le Point mô tả « 70 ngày tại Trump Tower », khi Donald Trump chuẩn bị cho chức vụ mới. Tòa nhà chọc trời ở Manhattan, được mệnh danh là « Nhà Trắng phía bắc », từ tháng 11/2016 trở thành trung tâm quyền lực.
Mỗi ngày, đám đông hiếu kỳ và những người ủng hộ vượt qua hàng rào an ninh để chiêm ngưỡng lãnh địa của nhà tỉ phú. Cửa các thang máy được mạ vàng, tòa nhà sử dụng 2.500 tấn cẩm thạch hồng nhập từ Ý. Tất nhiên không ai có thể quan sát căn hộ penthouse sang trọng rộng đến 3.000 mét vuông nơi Donald Trump sống với vợ, bà Melania và con trai Barron 10 tuổi, thì vàng son càng lộng lẫy hơn với những hàng cột, phù điêu, chạm khắc cầu kỳ, mà theo người viết tiểu sử của ông thì công phu hơn cả việc xây tòa tháp. Ông ta cố tình quên vụ 200 công nhân Ba Lan không giấy tờ đang kiện nhà tỉ phú đòi hàng triệu đô la lương còn thiếu.
Từ khi thắng cử, Donald Trump hầu như không mấy khi rời khỏi văn phòng ở tầng 26, nơi ông liên tục tiếp đủ loại người – các nhân vật nổi tiếng trong nhiều lãnh vực, những người mong mỏi một chức vụ. Trump tham khảo ý kiến nhiều người, từ Henry Kissinger, Al Gore, cựu đối thủ Mitt Romney…nhưng chẳng nghe ai cả.
Trái với thông lệ các tổng thống tân cử thường tránh đưa ra ý kiến trước khi chính thức nhậm chức, Trump tiếp thủ tướng Nhật, điện đàm với tổng thống Đài Loan, đả kích ông Obama về vấn đề Israel…Một điều chắc chắn là chiến thắng không làm Trump thay đổi một ly nào. Jeb Bush nhận xét : « Ông ta là ứng cử viên của sự hỗn loạn, và sẽ là một tổng thống của hỗn loạn ». Đặc biệt cuộc họp báo đầu tiên của Donald Trump dữ dội chưa từng thấy : trong 58 phút, ông tuôn ra những tràng khải hoàn ca, khiêu khích và thóa mạ các nhà báo cũng như CIA.
Donald Trump : Mao Trạch Đông mới
Độc đáo hơn, tác giả Kerry Brown trên The Diplomat cho rằng « Trump thực sự là Mao Trạch Đông mới » : người thừa kế của Mao không phải là Tập Cận Bình mà là Donald Trump.
Hãy tưởng tượng một nhà lãnh đạo đảng chính trị nghi ngờ hết thảy mọi người, và bị các nhân vật cao cấp trong đảng nghi kỵ. Ông ta có những tuyên bố trái ngược, thay đổi quan điểm xoành xoạch ; có nhiều đời vợ và cuộc sống riêng tư phức tạp. Một con người gây sợ hãi, thường xuyên khuấy động tạo bất ổn.
Trên đây là mô tả về Mao Trạch Đông, nhưng cũng đúng với tân tống thống Mỹ Donald Trump !
Nếu Trump trực tiếp với công chúng qua Twitter, thì Mao cũng tuyên truyền rầm rộ cho bản thân. Đối với cả Trump lẫn Mao, sự thật là có thể thương lượng. Mao căm ghét trí thức, tàn bạo với những ai phản đối mình, cũng giống như Trump trút giận dữ lên giới tinh hoa mà ông ta cho rằng đang sống trong tháp ngà.
Tấn công thô bạo vào báo chí, thường xuyên kêu gọi quần chúng ủng hộ mình…Theo tác giả, nhân dân Trung Quốc đã có quá nhiều kinh nghiệm với dạng làm chính trị này trong quá khứ, có thể nhìn sang đất Mỹ xa xôi ngàn dặm với lòng thương hại. Họ biết câu chuyện sẽ kết thúc như thế nào. Còn người Mỹ thì đang bắt đầu khám phá.
Giới quan sát quốc tế cứ nói đến Tổng thống Tân cử Donald Trump như một nhân vật làm Trung Cộng khó ước tính được cách ứng phó vì tính chất thất thường của mình. Thật ra, chính Bắc Kinh cũng chưa tự lường được sức mình trước những bài toán quá lớn sẽ nổi cộm trong năm nay….
Sau khi đắc cử, ông Donald Trump gây lên một trận bão trong dư luận thế giới vì cho biết là từ nay Hoa Kỳ sẽ không chấp nhận luật chơi của Bắc Kinh trong quan hệ giữa hai nền kinh tế dẫn đầu thế giới tại hai bờ Thái Bình Dương. Những người quá quen với hình ảnh Trung Cộng như một cường quốc kinh tế đang lên và sẽ qua mặt Hoa Kỳ thì cho rằng ông Trump lấy rủi ro lớn khi gây ra một cuộc chiến mậu dịch với Bắc Kinh. Đối diện, một số người khác thì cho là trong mấy chục năm qua, Trung Cộng hưởng lợi nhờ Mỹ và đã đến lúc Hoa Kỳ cần tính lại.
Nhưng thay vì nhìn vào trận thế Mỹ-Hoa theo thế chiến hay hòa, tại sao ta không nhìn vào sự thật của kinh tế Trung Cộng?
Về bối cảnh thì sau khi Đặng Tiểu Bình tiến hành cải cách kinh tế, từ năm 1980 tới sau này, Trung Cộng có khoảng 36 năm tăng trưởng ngoạn mục, trung bình là 10% một năm trong ba chục năm liền. Nhưng, kể từ năm 2008 thì tình hình hết còn tốt đẹp như xưa. Những cây trái ngon ngọt nhất trong tầm tay đã được Thiên triều hái trọn. Thế rồi, khi thế giới bị Tổng suy trầm năm 2008-2009, Bắc Kinh phải tăng chi và bơm tín dụng kích thích kinh tế với hiệu quả ngày càng thấp và nay đang chất lên một núi nợ.
Nếu vụ khủng hoảng 2008 tại Hoa Kỳ và nạn Tổng suy trầm sau đó đã gây chấn động tại Âu Châu và đưa ông Barack Obama lên làm Tổng thống Hoa Kỳ thì di hại kế tiếp lại dẫn đến hiện tượng Donald Trump. Rồi vì quá chú ý đến các biến cố ấy ở nhà, người ta không thấy ra tình hình kinh tế quá tệ tại Hoa lục. Một số người hiếm hoi đã sớm báo động về nguy cơ khủng hoảng tài chánh tại Hoa lục rồi họ bị thực tế phủ nhận vì dường như Bắc Kinh vẫn có giải pháp thoát hiểm.
Sự thật thì khủng hoảng chưa xảy ra nhưng ngày càng cận kề, trong khi gánh nợ và nghĩa vụ hoàn trái ngày càng cao đang thu hẹp khả năng xoay trở của Bắc Kinh. Vì vậy, chưa cần nhìn vào “hiệu ứng Donald Trump”, bài này sẽ phân tích khả năng thoát hiểm của Trung Cộng kể từ năm nay. Với kết luận là… bất khả.
Kể từ năm 2016 là khi thế giới chờ đợi một vụ khủng hoảng tài chánh vì gánh nợ quá cao thì kinh tế Trung Cộng vẫn có đà tăng trưởng khoảng 6-7%. Dù hết là 10% như trong 30 năm liền, tốc độ trên vẫn được coi là khả quan hơn khối kinh tế Âu-Mỹ-Nhật đang “dẫy chết”. Nhưng đấy chỉ là con số biểu kiến khó tin, là chuyện cột báo này đã viết nhiều lần tới độ nhàm chán.
Mà để đạt mức tăng trưởng giả tạo ấy, Bắc Kinh lấy nhiều rủi ro lớn: lượng tín dụng bơm ra lại cao gấp ba chục lần sản lượng và việc chuyển hướng kinh tế dự kiến từ sau Đại hội Khóa 18 vẫn bị đình hoãn trong thực tế.
Ngay từ năm 2007, lãnh đạo Bắc Kinh thuộc thế hệ trước đã hiểu ra nhược điểm của chiến lược phát triển dựa trên đầu tư để xuất cảng bằng mọi giá. Nguyên Thủ tướng Ôn Gia Bảo gọi đó là “kinh tế bốn không”, không cân đối, không phối hợp, thiếu công bằng và không bền vững. Chủ trương mới được đề ra sau Đại hội đảng vào cuối năm 2012 là phải tìm lực đẩy ở sức tiêu thụ nội địa thay cho đầu tư và xuất cảng. Muốn có tiêu thụ nội địa thì phải có lợi tức, việc tái phân lợi tức có thể dẫn tới một đà tăng trưởng thấp hơn, chỉ còn khoảng 3% một năm. Đấy là giải pháp “lý tưởng” của nền kinh tế trưởng thành là thà ăn ít no lâu, dù chỉ có 3% thì vẫn còn khá hơn cả.
Nhưng vì “kinh tế cũng là chính trị”, lãnh đạo Bắc Kinh vẫn duy ý chí đề ra chỉ tiêu 6-7% và ráo riết bơm tín dụng mà không kịp chuyển hướng lên trình độ sản xuất khác. Khi cả thế giới nói đến nạn Tổng suy trầm và khủng hoảng của tư bản chủ nghĩa tại các nước Tâp phương với đà tăng trưởng chưa tới 1-2% thì tốc độ của Trung Cộng vẫn là ngoạn mục và gây ra sự khâm phục nên chẳng mấy ai tin là nạn khủng hoảng tài chánh có thể bùng nổ vì núi nợ xấu.
Sự thật kinh tế là tín dụng và đầu tư lại không có hiệu năng mà cứ trút vào khu vực doanh nghiệp nhà nước để sản xuất thừa. Và sự thật xã hội là các hộ gia đình không thể tiêu thụ những gì họ sản xuất ra vì có lợi tức quá thấp. Tại một quốc gia tự xưng danh xã hội chủ nghĩa thì đấy là một nghịch lý chính trị, và là mầm loạn.
Khi ra sức tập trung quyền lực, và vừa rồi còn công khai hài tội các đảng viên cao cấp nhất là có ý đồ chính trị - chứ không chỉ có hành vi tham nhũng - Chủ tịch Tập Cận Bình hiểu rõ yêu cầu của đảng. Thứ nhất là phải tái phân phối lợi tức từ khu vực kinh tế nhà nước - tại các đảng bộ địa phương trở đi – cho các hộ gia đình để nâng sức tiêu thụ nội địa. Thứ hai, phải khuyến kích tiêu thụ các loại hàng hóa và dịch vụ sản xuất theo phương thức thâm dụng nhân công hơn là tư bản và kỹ thuật, thì mới tránh được nạn thất nghiệp. Thứ ba, phải phá vỡ sự cấu kết chính trị và kinh doanh của tầng lớp đảng viên cao cấp trong khu vực kinh tế nhà nước dù biết thành phần này cũng là tay chân thân tộc của các Ủy viên trong Bộ Chính Trị.
Nếu không thể đáp ứng ba yêu cầu trên, lãnh đạo Bắc Kinh phải chấp nhận thực tế là kinh tế sẽ bị đình trệ trong dăm bảy năm tới! Nếu lại tiếp tục bơm tín dụng để đạp xe cho mạnh thì cỗ xe chỉ dẫn tới mé bờ khủng hoảng, là chuyện sẽ xảy ra từ năm nay trở đi.
Như trường hợp đã xảy ra trong các nước Tây phương, một vụ khủng hoảng tài chánh, hay một chuỗi ngân hàng vỡ nợ dây chuyền, sẽ chưa thể làm chế độ sụp đổ. Khủng hoảng tài chánh chỉ là phản ứng trục độc cần thiết để cơ thể kinh tế có nền móng kế toán tài chánh lành mạnh hơn. Nhưng trong một chế độ độc tài, với quyền lực tập trung và tuyên truyền trải rộng, việc hàng loạt doanh nghiệp và ngân hàng vỡ nợ sẽ khiến người dân hoài nghi khả năng lãnh đạo của đảng.
Khủng hoảng niềm tin của các nước dân chủ Tây phương có thể dẫn tới chuyện thất cử và thay đổi lãnh đạo cùng chánh sách. Tại một nước độc tài, người dân không có quyền chọn lựa ấy. Và trong khung cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, chính là các thị trường mới phán đoán khả năng lãnh đạo qua quyết định mua hay bán, làm lãi suất và phân lời tăng vọt. Khả năng ứng xử của Bắc Kinh đang được các thị trường phán đoán như vậy!
Điều ấy mới giải thích vì sao tuần qua phân lời trái phiếu đồng Nhân Dân Tệ giao dịch qua đêm ở hải ngoại bỗng tăng vọt lên mức cực kỳ bất thường là 105%. Hóa ra, giới có tiền tại Hoa lục đang ào ạt tháo chạy làm Bắc Kinh phải mất mấy trăm tỷ đô la trong dự trữ để giữ cho đồng bạc khỏi sụt giá. Trong khi ấy, Donald Trump và ban tham mưu cứ tri hô là Bắc Kinh can tội lũng đoạn tài chánh khi phá giá đồng Nguyên cho rẻ! Ngày mai này, Bắc Kinh còn bị kết tội là để cho các đại gia bơm tiền thổi lên bong bóng đầu cơ về gia cư và địa ốc tại Mỹ, Canada hay Úc Đại Lợi nữa. Đúng là bị oan vì ương….
Chưa ai thấy Donald Trump ra quân với các kiện tướng chuyên trị về đấu luật với Bắc Kinh, như Wilbur Ross, Peter Navarro và Robert Lighthiser trong các chức vụ Tổng trưởng Thương mại, Chủ tịch Hội đồng Thương mại Quốc gia và Đại sứ Thương mại, thì đã thấy Bắc Kinh hụt hơi đối phó với những biến động của thị trường!
Kinh tế chính trị học mà cũng có chuyện Giời Quả Báo?
