Kiểm soát quyền lực: “Có những người bán rẻ Tổ quốc vì quyền lợi cá nhân”

22/09/2016  10:42 GMT+7

 "Có những người lúc đầu khi chưa có quyền lực thì tốt, nhưng sau đó, khi đã có quyền lực trong tay thì dần dần trở nên hư hỏng, thành người xấu; thậm chí đến mức có thể phản bội nhân dân, bán rẻ Tổ quốc vì ngai vàng của cá nhân".

LTS: Tuần Việt Nam trân trọng giới thiệu bài viết mới nhất của Tiến sĩ Vũ Ngọc Hoàng, nguyên phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, xung quanh một vấn đề mà ông luôn trăn trở - quyền lực và kiểm soát quyền lực.

Quyền lực như “con ngựa” bất kham, người không đủ nhân cách mà giao cho họ cầm cương thì nó sẽ tung phá, gây đổ ngã và làm chết cả người ngồi trên yên ngựa. Quyền lực là "con dao" hai lưỡi, có thể phục vụ cho đời và cũng có thể làm hại đất nước nếu rơi vào tay những kẻ bất tài, tham lam.

Năm 2011, Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề cập, dù là mới thoáng qua, việc kiểm soát quyền lực. Rất tiếc là chủ trương đó chưa được triển khai thực hiện cụ thể. Trước và trong Đại hội XII, Tổng Bí thư của Đảng ít nhất đã hai lần nhấn mạnh phải kiểm soát quyền lực.

Gần hai năm trước, trong bài “Tham vọng quyền lực và sự tha hóa”, tôi có viết ý kiến về kiểm soát quyền lực và trả lời phỏng vấn của báo chí về việc này. Thời gian gần đây một số tờ báo có đặt vấn đề phỏng vấn tôi yêu cầu nói tiếp ý kiến về kiểm soát quyền lực. Đó là lý do khiến tôi viết tiếp bài này trao đổi thêm để bạn đọc tham khảo.

TS Vũ Ngọc Hoàng. Ảnh: Lê Anh Dũng

Câu hỏi trước tiên cần nói thêm là vì sao phải kiểm soát quyền lực? nếu không kiểm soát quyền lực thì sẽ thế nào?

Mặt tiêu cực của quyền lực

Quyền lực vốn là của cộng đồng nhân dân, khởi đầu là thế, và mãi mãi cũng là thế, không phải của thần linh, không phải của bất kỳ cá nhân ai, của một gia đình trị hoặc một tộc họ nào; cũng không phải của bất kỳ một tổ chức nào khác.

Từ lâu Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhận thức được và đã nhiều lần khẳng định trong các Nghị quyết rằng quyền lực thuộc về nhân dân. Nhân dân không trực tiếp nắm giữ tất cả, mà chỉ nắm giữ một số vấn đề then chốt (sẽ nói sau), còn lại là ủy quyền cho nhà nước quản lý và sử dụng quyền lực để bảo vệ và phục vụ nhân dân, kiến tạo một quốc gia phát triển.

Tuy nhiên, trong lịch sử, đã từng có không ít trường hợp những người (hoặc nhóm người) bằng các thủ đoạn chính trị đã cướp đoạt quyền lực của nhân dân, biến nhân dân thành đối tượng bị cai trị. Nhân dân sau khi ủy quyền thì mất quyền, còn người được ủy quyền thì dần dần bị quyền lực làm tha hóa. Họ sử dụng quyền lực không phải để bảo vệ và phục vụ nhân dân như mục đích ban đầu, mà để phục vụ lợi ích của cá nhân, gia đình, dòng họ, cho một nhóm người, họ quay lại ức hiếp nhân dân, biến nhân dân từ chủ nhân của quyền lực thành đối tượng bị chèn ép, bị ức hiếp, bị tước đoạt.

Ở bất kỳ đâu và bất kỳ lúc nào, quyền lực cũng luôn có hai mặt. Mặt tích cực, nó là công cụ hữu hiệu bậc nhất để tập hợp lực lượng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, xây dựng một xã hội tốt đẹp, nếu như quyền lực ấy được trao cho những con người có nhân cách tốt.

Mặt tiêu cực, nó luôn làm tha hóa những con người và bộ máy sử dụng quyền lực nhưng lại yếu kém về nhân cách và không có cơ chế tốt để kiểm soát quyền lực. Sự tha hóa như vậy có từ trong bản chất tự nhiên của con người và quyền lực. Có những người lúc đầu (khi chưa có quyền lực) thì tốt, nhưng sau đó, khi đã có quyền lực trong tay thì dần dần trở nên hư hỏng, thành người xấu; thậm chí đến mức có thể phản bội nhân dân, bán rẻ Tổ quốc vì ngai vàng của cá nhân.

Cá biệt có những người thay đổi bản chất rất nhanh, chỉ sau một lần bỏ phiếu, họ gần như trở thành một người khác hẳn, từ dáng đi, cách nói, cách bắt tay. Họ khệnh khạng hơn, có vẻ "oai vệ" hơn, "bề trên" hơn. Khi người ta đến được đỉnh cao của "chiến thắng" trong quyền lực thì đấy là lúc người ta bắt đầu thua, mà trước tiên là thua chính mình.

Trên đỉnh cao của quyền lực ít ai nhìn thấy tai họa ẩn chứa vốn có từ bên trong quyền lực ấy, nếu không phải là người lãnh đạo có nhân cách lớn, minh triết uyên thâm, có khả năng vượt qua chính mình và ma lực cám dỗ của quyền lực, để tịnh tâm nhìn xa trông rộng. Khi đã có trong tay tất cả thì đấy cũng là lúc tự mình bắt đầu đánh mất dần.

Tha hóa quyền lực dẫn đến sụp đổ chế độ  

Việc kiểm soát quyền lực trước tiên là để bảo đảm cho quyền lực luôn thuộc về đúng chủ nhân của nó, tức là thuộc về nhân dân, được sử dụng đúng mục đích, không bị lợi dụng, lạm quyền. Khi quyền lực bị lạm dụng thì tất yếu sẽ tha hóa bộ máy cầm quyền, và cũng là nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến tha hóa đạo đức xã hội.

Sự tha hóa quyền lực tất yếu sẽ dẫn đến sụp đổ chế độ chính trị. Nếu sự tha hóa ấy không dừng lại và lành mạnh hóa thì sụp đổ là không thể khác, chỉ còn là vấn đề thời gian. Sự sụp đổ ấy chính là tự đổ, không phải do ai phá và cũng không ai cản nổi.

Có những suy nghĩ rất ấu trĩ sai lầm khi cho rằng nắm cho chắc lực lượng vũ trang là có thể đẩy lùi sự sụp đổ. Không đâu! Liên Xô ngày trước cả quân đội và lực lượng an ninh KGB còn rất mạnh, bậc nhất thế giới, vậy mà đến một lúc, khi sự tha hóa đã đến ngưỡng, thì cả một chế độ được cho là thành trì ấy bỗng chốc đổ ào, đến mức không tưởng tượng được, không hiểu nổi.

Nhiều người đã giải thích rằng do địch phá bằng “diễn biến hòa bình”... Không phải như thế đâu! Đấy là cách giải thích miễn cưỡng, không có cơ sở khoa học, tự trấn an mình. Địch thì lúc nào mà chả phá ta? Do phá ta nên nó mới là địch. Địch mà không phá ta mới là chuyện lạ.

Phá là việc của địch, còn ngã đổ là chuyện của ta. Nếu cử đổ lỗi cho địch thì rồi chẳng biết cách nào mà sửa. Địch phá Liên Xô ư? Phá sao bằng thời kỳ trước đó, khi 14 nước đế quốc tập trung bao vây nhà nước nhân dân còn non trẻ, rồi nội chiến, rồi chủ nghĩa phát-xít đã tập trung cao độ lực lượng với nửa nghìn sư đoàn thiện chiến trong đại chiến thế giới lần thứ 2 để tiêu diệt Liên Xô, nhưng không tiêu diệt được.

Ngược lại, Liên Xô đã lớn mạnh thành một cường quốc hàng đầu thế giới. Sao bây giờ địch giỏi vậy, tài tình vậy, chẳng tốn một viên đạn mà Liên Xô vẫn đổ ào không cứu vãn được, cứ như một cơn đột quỵ dữ dội và bất ngờ. Địch mà giỏi như vậy thì thật đáng kính phục?

Những nhà tuyên truyền “ngây thơ” đã vô tình tâng bốc địch, vậy mà cứ tưởng thế mới là có lập trường địch - ta. Bản chất của vấn đề Liên Xô đổ là tự đổ, do tha hóa quyền lực mà đổ, do không thể tự đứng được nữa mà đổ, do thối nát mà đổ, chứ chẳng phải ai xô ngã được.

Có những người có quyền lực trong tay trở nên tha hóa. Ảnh minh họa: Shutterstock/Thanh niên

Tham nhũng, lợi ích nhóm lan cả vào chốn thiêng liêng

Đặc điểm chính trị quan trọng nhất của xã hội xã hội chủ nghĩa (XHCN) chân chính là quyền lực thật  sự và luôn luôn thuộc về nhân dân. Chỉ khi ấy mới có một nền chính trị thật sự tốt đẹp và bền vững.

Thực tế lịch sử nhân loại đã cho thấy: nhà nước của chủ nô, của vua và các tập đoàn phong kiến, nhà nước của quan lại tha hóa (như Liên Xô giai đoạn sau chẳng hạn) và nhà nước của tài phiệt (tư bản hoang dã thời kỳ đầu) cuối cùng đều phải ngã đổ và kết thúc. Chỉ có nhà nước của dân, thật sự của dân, thì mới bền vững lâu dài, vì dân là vạn đại.

Vì vậy, việc kiểm soát quyền lực vừa là giá trị nhân văn của một xã hội tiến bộ, phòng chống sự tha hóa của Nhà nước và xã hội, đồng thời là để thực hiện mục tiêu XHCN chân chính, để có được một nhà nước bền vững lâu dài phục vụ nhân dân.

Khi quyền lực không được kiểm soát thì mặt trái của nó chính là tác nhân quan trọng nhất làm tha hóa cán bộ, tha hóa những con người được trao quyền lực, rồi tha hóa cả bộ máy, làm cho bộ máy bị biến chất, không còn là nhà nước của dân, mà dần dần thành nhà nước phản bội nhân dân.

Trong bất kỳ điều kiện nào, sự tha hóa quyền lực ở cán bộ và các cơ quan lãnh đạo quản lý, đều là nguyên nhân lớn nhất làm cho đạo đức xã hội xuống cấp, văn hóa suy đồi, dân tộc bị mất dần sức mạnh nội sinh, xã hội trì trệ và quốc gia không thể hưng thịnh, không có đủ sức mạnh để bảo vệ Tổ quốc, mục tiêu XHCN tốt đẹp mà nhiều người đã từng mong ước cũng trở nên xa vời và mơ hồ.

Lịch sử nước ta đã từng có nhiều lần do tha hóa quyền lực mà dẫn đến mất nước. Hầu hết các triều đại phong kiến Việt Nam đã từng bị sụp đổ vì tha hóa quyền lực. Triều đại sau được dân chúng ủng hộ lên thay, rồi cũng tha hóa tương tự, lặp lại như cũ. Ngay cả những triều đại đã một thời rất huy hoàng, có công lao to lớn bậc nhất với lịch sử dân tộc nhưng sau đó cũng tha hóa và sụp đổ (như nhà Lý, nhà Trần, Hậu Lê và Tây Sơn chẳng hạn).

Nhiều năm qua lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta đã rất nhiều lần đề ra chủ trương và kêu gọi phải chống tham nhũng, chống “lợi ích nhóm” tiêu cực, cũng đã mất nhiều công sức cho công việc khó khăn và vất vả này, nhưng kết quả vẫn còn rất hạn chế. Tình hình tham nhũng, “lợi ích nhóm” chẳng những không dừng lại, mà đang còn khá phổ biến và phức tạp, gây nhức nhối xã hội, đau đầu các cơ quan lãnh đạo đất nước. 

Nó cứ lan rộng dần vào tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, của công việc quản lý và quản trị quốc gia, vào ngay trong các lĩnh vực mà trước đến nay thường được cho là trong sạch, thiêng liêng (như lĩnh vực dạy người, cứu người, an ninh quốc gia, nắm cán cân công lý để bảo vệ sự nghiêm minh, kể cả cơ quan ở cấp cao, cả nhà thờ, chùa chiền, cả lĩnh vực làm từ thiện, nhân đạo, chính sách đền ơn đáp nghĩa…).

Điều đó có nguyên nhân trực tiếp quan trọng nhất là chưa làm tốt việc kiểm soát quyền lực, nói thẳng và mạnh hơn là quyền lực về cơ bản chưa được kiểm soát, từ đó dẫn đến tha hóa cán bộ và các tổ chức trong bộ máy lãnh đạo quản lý.

Vũ Ngọc Hoàng

*Tiêu đề, các tiêu đề phụ của bài viết do Tuần Việt Nam đặt.

Kiểm soát quyền lực như thế nào, bằng cách nào? Mời độc giả đón đọc trong Phần 2.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

HTV9

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Triều Tiên gặp nguy, Hàn Quốc lạnh lùng quay lưng

(VnMedia) - Triều Tiên đã phải đối mặt với một trận bão lũ khủng khiếp khiến nước này phải chịu tổn thất nặng nề về người và của. Trong lúc khó khăn như vậy, nước láng giềng Hàn Quốc nhất quyết quay lưng bởi Seoul không thể tha thứ được cho Bình Nhưỡng về những vụ thử hạt nhân, tên lửa ngày một khiêu khích.

Ảnh minh họa

Một phát ngôn viên Bộ Thống nhất Hàn Quốc hôm nay (19/9) cho biết, Hàn Quốc không thể giúp Triều Tiên thậm chí nếu Bình Nhưỡng có lời đề nghị bởi vụ thử hạt nhân mới nhất của Triều Tiên.

Tuần trước, những trận bão lũ đã tấn công vào đất nước Triều Tiên, cướp đi sinh mạng của hơn 130 người và phá hủy hàng ngàn ngôi nhà. Trong bối cảnh Triều Tiên còn nghèo, thiếu lương thực trầm trọng, những trận bão lũ như vậy thường gây ảnh hưởng rất nặng nề.

Trước đây, mỗi lần bị thiên tai, Triều Tiên luôn được láng giềng Trung Quốc và Hàn Quốc giúp đỡ. Tuy nhiên, lần này, Seoul nhất quyết quay lưng.

"Nếu Triều Tiên có khẩn cầu xin sự giúp đỡ, chúng tôi cũng không nghĩ rằng, khả năng trợ giúp của chúng tôi cho họ là cao trong bối cảnh tình hình như hiện nay", phát ngôn viên Jeong Joon-hee nhấn mạnh tại cuộc họp báo.

Trước đó, hôm 9/9, Bình Nhưỡng đã bất ngờ tiến hành vụ thử hạt nhân thứ hai chỉ trong vòng chưa đầy 10 tháng trở lại đây. Vụ thử hạt nhân này là vụ thử thứ 5 và cũng là lớn nhất từ trước đến nay. Hàn Quốc và Mỹ đã phản ứng đầy tức giận trước bước đi đầy khiêu khích và thách thức mới nhất của chính quyền Triều Tiên.

Kiệt Linh

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Ông Nguyễn Phú Trọng vừa có quyết định tham gia Đảng ủy và Thường vụ Đảng ủy Công an Trung ương, là tổng bí thư Đảng CSVN đầu tiên giữ vị trí này.

Image copyrightGETTY IMAGES

Image captionTổng bí thư Đảng CSVN Nguyễn Phú Trọng

Giống như các tổng bí thư khác, ông Trọng đã nắm chức Bí thư Quân ủy Trung ương, tức người đứng đầu cơ quan lãnh đạo của Đảng CSVN trong quân đội.

Quyết định mới, theo một nhà bình luận ở trong nước đề nghị giấu tên, cho thấy nỗ lực củng cố vai trò lãnh đạo của vị tổng bí thư trong hai lĩnh vực then chốt về chính trị.

Ban Thường vụ Đảng ủy Công an Trung ương nay gồm bảy vị, trong đó có ba lãnh đạo cao cấp nhất của đất nước là Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch nước Trần Đại Quang và Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc.

Bộ trưởng Công an Tô Lâm được dẫn lời nhận xét việc ba lãnh đạo chủ chốt cùng tham gia Đảng ủy Trung ương "thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với công tác bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và xây dựng lực lượng Công an nhân dân trong giai đoạn hiện nay".

Thông tấn xã Việt Nam đưa tin, Lễ công bố quyết định của Bộ Chính trị về việc chỉ định Đảng ủy Công an Trung ương nhiệm kỳ 2015-2020, gồm 16 ủy viên, được tổ chức tại Hà Nội vào sáng thứ Năm 21/9.

Ông Nguyễn Phú Trọng được dẫn lời nói trong phát biểu chỉ đạo rằng Đảng ủy Công an Trung ương phải "tập trung xây dựng Đảng bộ Công an Trung ương, các tổ chức Đảng trong Công an nhân dân và lực lượng Công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, tuyệt đối trung thành với Đảng..."

Nhà bình luận từ Hà Nội nhận định: "Công an là ngành then chốt với sự hiện diện đông đảo trong mạng lưới chính trị ở Việt Nam. Bởi vậy có lẽ ông Trọng cảm thấy tới lúc ông phải tham gia công tác Đảng ở đây một cách trực tiếp".

Phần nhận xét hiển thị trên trang

“NGU GÌ MÀ KHÔNG NÓI PHÉT!”

Mấy hôm nay nghe những thông tin từ Bộ Giáo dục qua phát ngôn của ngài Bộ trưởng mà tôi thấy ngỡ ngàng. Ngỡ ngàng vì Bộ trưởng bảo, chỉ trong vòng 4 năm nữa (tới 2020) sẽ biến tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai cho con cháu các vua Hùng; rồi đưa tiếng Trung và tiếng Nga, rồi tiếng Đức, tiếng Pháp và tiếng Nhật thành ngoại ngữ thứ nhất, thứ 2, thứ 3, thứ 4, …; rồi người Việt Nam ta phải giỏi ít nhất từ 3 đến 6 thứ tiếng để tham gia chém gió với các bè bạn năm châu, …
Không biết ngài Bộ trưởng dựa vào đâu để đưa ra những viễn cảnh huy hoàng như thế?
Ngài có biết, con dân Việt Nam sau khi cắp sách tới trường 5, 6 năm vẫn có những đứa trẻ không đọc, viết được tiếng mẹ đẻ trừ cái tên riêng của mình?
Ngài có biết, tuyệt đại đa số học sinh Việt Nam sau khi học tiếng Anh 7 năm ở trường Phổ thông vẫn chỉ có khả năng dừng ở mức “vẽ chữ” (kết quả môn tiếng Anh trong kỳ thi gần nhất đã chứng tỏ điều đó)?
Ngài có biết, sau khi học 7 năm, học thêm 4 năm trong các trường chuyên ngoại ngữ, tuyệt đại đa số sinh viên tốt nghiệp vẫn trong tình trạng “vừa câm vừa điếc”?
Ngài có biết, ngay trên địa bàn Hà Nội, trung tâm mọi thứ của cả nước vẫn còn không ít học sinh hàng ngày đang phải theo học một thứ “tiếng Anh” chỉ có ở Việt Nam?
Chắc khi nói ra những lời có cánh ấy, Ngài Bộ trưởng cũng đã xác định đây chỉ là những lời chém gió mua vui và mua những cái khác, chứ làm sao trong 4 năm để có được đội ngũ giáo viên tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nga, tiếng Pháp, … đông đảo và giỏi giang để thực hiện những điều ấy.
Dân gian Việt Nam có câu “một tấc đến giời” để chỉ tật “ba hoa khoác lác”. Tật nói phét (nói khoác) chẳng phải mới mẻ gì, nó có từ rất lâu rồi. Tác giả của những lời “Một tấc đến giời” xưa thường thuộc loại ít học nên lời nói thường bất chấp sự thật khách quan (vì cái sự thật, cái quy luật thông thường của đời sống anh ta đâu có hiểu!) Nhưng họ có nói chắc chỉ có hai mục đích hoặc mua vui hoặc tự đề cao, tự khoe bản thân mình. Những lời của anh nói phét nói chung không làm hại đến ai (nghe anh nói phét người ta biết ngay vì nó quá ư vô lý, khác xa với sự thật, chẳng ai tin). Thậm chí, thỉnh thoảng nghe một anh “phét lác” (chắc kết hợp 2 từ “nói phét” và “khoác lác”), người xung quanh cũng có được những phút thư giãn, những tiếng cười sảng khoái, tạm quên đi những lo lắng vất vả đời thường. Có chê trách, người ta cũng chỉ nói “chẳng ai đánh thuế anh nói phét” để phủ nhận những lời ba hoa “một tấc đến giời” ấy.
Nhưng sau tôi mới hiểu, nói phét xưa chỉ mong người ta không đánh thuế, chứ không mong lợi lộc vật chất gì, còn nói phét thời nay (cái thời mà có vị Giáo sư Tiến sĩ gọi là “rực rỡ nhất”, cũng có một vị Giáo sư Tiến sĩ khác gọi là “thối nát nhất” trong lịch sử, cả hai đều không nói lịch sử dân tộc hay lịch sử loài người) thì ra tiền. Mà nói thế chưa đủ, phải nói rằng “ra rất nhiều tiền”. Lời nói phét nào cũng đưa đến một Dự án, Dự án nào cũng cỡ chục nghìn tỷ (nó tương đương với tiền thuế hàng trăm năm của nông dân nước ta). Nhờ những lời nói “có cánh” này, ngài Bộ trưởng cùng các nhóm lợi ích liên quan tha hồ sống cuộc sống phè phỡn, mua sắm biệt thự, nhà đất, thêm vốn đầu tư vào những chiếc “ghế” cao hơn, thả sức đưa vốn và mua quốc tịch nước ngoài sẵn sàng tháo chạy khi nguy cấp.
Thế thì nói theo cách của một đại gia gần đây “ngu gì mà không nói phét”!
( Ông Giáo làng)

Phần nhận xét hiển thị trên trang

MƯA GIÓ BÊN ĐƯỜNG

Truyện ngắn của HG

                     

Chiếc Camry đỗ xịch bên đường, chênh chếch bên lối vào một siêu thị, bên trong vắng vẻ. Đây là con đường mới mở chạy lên Ba Vì nên xe có thể dừng bất cứ chỗ nào, không sợ  “Hành giả tôn” sẵn cây gậy như ý trong tay.. Mười năm về trước chỗ này còn hoang vu chỉ có con đường đất sỏi ruồi chạy lên Đá Chông. Trước ngày Hà Tây nhập vào Hà Nội, hình như chính phủ đã có nhã ý mở con đường này to và đẹp lên gấp mấy lần. Người ngồi trong xe là một mệnh phụ dáng quý phái có đôi mắt sắc, cặp môi tô son, nét nghiêm nghị  trưởng giả. Cạnh bà, một thiếu phụ  trẻ hơn bà ít năm. Cầm vô lăng là một gã trẻ tuổi, mắt dáo dác nhìn ra ngoài, thói quen của người mới cầm lái, mỗi lần xe đi hay dừng lại. Mới chỉ có một vài nét sơ khai của một khu phố đang hình thành. Ngã năm rộng, trống huếch trống hoác bày bán đủ thứ. Toàn nhu yếu phẩm dùng cho người nghèo. Khoai lang. Bắp non. Mía.. Hai dãy hàng nước dọc theo lối rẽ vào một trường Cao Đẳng vừa được nâng cấp lên hệ đại học. Được cái không khí trong trẻo, đường xá sạch sẽ. Có lẽ gió Sông Đà và mây trời núi Tản còn thắng thế, ô nhiễm chưa lần về đất này..

Mệnh phụ quay sang hỏi thiếu phụ trẻ tuổi:

- Phải chỗ này không em?

- Vâng, đúng chỗ này.. Để em gọi cho con bé xem rẽ lối nào, ở đây thưa nhà chắc tìm không khó..

Bà này phẩy tay, cái phẩy tay dứt khoát của người tự tin ở sức mạnh chỉ huy của mình:

- Thôi khỏi, ta cứ ở đây gọi nó ra. Chỗ bọn nó ở chật chội, chưa chắc xe vào được. Đằng nào thì đi từ sáng đến giờ, đã đến bữa, cũng phải ăn. Nó ra vào uống nước xong, rồi ăn cơm quán luôn thể.

- Nhưng.. Nhưng mà quán ăn ở đây sơ sài lắm, em sợ chị ăn không quen?

- Không sao, chị cô có lẽ cô còn chưa hiểu. Đã từng  chua chát đủ mùi, ăn tạm một bữa có sao?

Thiếu phụ trẻ cười lấy lòng, hai núm đồng tiền sâu thêm trên khuôn mặt tròn như trăng rằm. Có lẽ đây là nét duyên dáng duy nhất còn sót lại của người tăng cân quá mức.

Hai người mới quen nhau vài tháng trước đây. Đúng là họ chưa có đủ thời gian và sự trải nghiệm để hiểu hết về nhau một cách đầy đủ. Mệnh phụ không nói ngoa, không phải dùng “Lối đòn bẩy” như nhiều người may mắn vào cảnh đời sang trọng, muốn nhắc đến cảnh khổ ải xưa kia để tôn vinh bây giờ. Bà đã rất thật. Chính con đường này bà đã từng đi qua cách đây ba chục năm. Lúc đó đi bằng xe đạp, không phải xế hộp như bây giờ. Lại không phải đi không. Hai bên là hai sọt thồ nặng khủng, chở sắn, tươi sắn lát mang về Hà Nội. Người thủ đô bấy giờ như thể nghiện thứ củ này. Có người còn lãng mạn hóa gọi nó là “Sâm Việt Nam”.

Con đường này “những năm gian lao mà anh dũng” ấy vắng tanh vắng ngắt, thưa cả bóng cây. Đi cả chục cây số mới thấy một hai ngôi nhà của dân khai hoang. Đất rặt đá ong, sỏi ruồi, ngoài sắn ra, khó mà trồng nổi thứ màu khác. Sau rồi để tiết kiệm đất, chính phủ chuyến đến doanh trại quân đội, trường lái xe.. Những đơn vị xã hội chỉ cần mặt bằng rộng rãi, không cần đất đai màu mỡ làm gì.

Bây giờ ngồi trong xe bạc tỷ này, bà vẫn nhớ như in cảnh vật những gì xảy ra tưởng như  chưa thật lâu.. Đang mơ màng như thế, Thiếu phụ ngồi bên vỗ nhẹ vào đùi mệnh phụ:

- Kìa, cháu nó ra kia rồi chị!

Bà ta bỏ cặp kính đổi màu như để nhìn cho rõ, bảo cậu tài:

- Còi lên cháu, để em nó biết xe mình đang ở đây!

Từ xa, một cô gái dáng người mai mảnh đang đi lại. Tay cô xách cái xắc nhỏ có con giống bé tẹo, mốt của các cô gái trẻ ưa dùng.. Cô đang đi lại gần. Mệnh phụ có vẻ hồi hộp.Thiếu phụ nhấp nhổm, không yên..

**

Gời đất ạ, con lọ lem nào thế này? Bà chủ giật mình. Vẻ mệnh phụ phu nhân đột nhiên biến mất. Thay vào đó là cái nhìn cảnh giác của người buôn bán trao tay có nghề. Nét mặt bà ánh lên tia nanh ác dễ sợ, bà hỏi trống không:

- Là con bé này à?

Thiếu phụ phốp pháp đi cùng bà chưa hiểu ý, vẫn toe toét cười:

-Vâng là cháu đấy ạ, chị bảo không vào chỗ nó nên em gọi nó ra mà.

Bà chủ đã lấy lại vẻ thản nhiên sau cái bất ngờ vừa rồi, bảo:

- Cô xuống đưa cháu vào quán ngay trước kia đi. Tôi cho đánh xe vào..

Phốp pháp lật đật xuống. Hai dì cháu nhìn nhau. Dì buột miệng:

- Mày làm sao thế này? Vừa ốm dậy à ?

- Không cháu khỏe..

Bà dì nhỏ giọng:

- Khỏe gì mà.. ( Định nói nốt câu: Nhơ nhác như con ăn mày thế này? Mày hại tao rồi ) Nhưng dì nói sang chuyện khác:

- Dì đã bảo con là chuẩn bị hẳn hoi, sao lại không biết trang điểm, thoa chút son, phấn? Con gái lớn rồi mà mà.. ( Định nói : Mẹ mày không biết dạy con, con gái, con lứa..). Nhìn ánh mắt của bà dì, con bé hiểu. Nó định chào rồi xin phép trở vào luôn. Dì nó biết, nói:

- Thôi cứ vào đây

Nó đi sau bà dì mấy bước. Thực tình nó chưa biết dì nó gọi nó ra đây để làm gì? Cái bà nhìn người nửa con mắt kia nữa, nó có quen bà ta đâu? Sự có mặt của bà ta ở đây là như thế nào? Chợt nhớ cái truyện nó đọc đâu đó trên mạng.. Chẳng lẽ chuyện ấy lại xảy ra đối với nó? Có những bà mẹ bán con gái mình cho tụi buôn người, thì việc bà dì làm môi giới không có gì đảm bảo sẽ không xảy ra? Thời buổi khó khăn, cảnh đời linh loạn, người ta vì tiền có thể dám làm tất cả.

Nhất là ánh mắt nhìn của bà ta khi nãy. Lạnh lùng. Tính đếm. Như đi mua hàng chứ không phải gặp gỡ con người. Dì là mẹ. Nếu quả thật có việc này, dì tệ quá.. Nó sẽ hận dì suốt đời. Nhà nó nghèo, bố mẹ là nông dân, nhưng không bao giờ bố mẹ nó chấp nhận chuyện này. Chắc là không phải. Nó hy vọng thế.. Nhưng dù sao chuyện gì cũng phải minh bạch. Nó không quen để người khác dẫn dắt còn mình ở thế thụ động. Nó hỏi :

- Dì gọi con ra đây có việc gì ạ ? 

Dì bấm vào tay nó :

- Nói nhỏ thôi, không có việc tao gọi mày ra làm gì? Tao mất công đưa người ta từ trên nhà đến đây, hàng trăm cây số.. Không có việc tao đi làm gì?

Dì kéo nó vào gốc cây:

- Bà này là tổng giám đốc công ty của dì. Nhà bà ý giàu lắm. Con trai làm giám đốc bên T. Nó đang kén vợ..

- Có quan hệ gì đến cháu? Dì gọi cháu ra là sao ạ?

- Mày ngu vừa thôi.. Tao định làm mối cho mày với con trai bà ý. Vào đấy được có khác nào chuột xa chĩnh gạo. Mà dì lại có phận nhờ..

- Thì ít ra dì cũng phải hỏi cháu trước đã chứ? Bây giờ cháu gặp bà ấy để làm gì. Nói gì với bà ấy. Thôi cháu không gặp đâu..

- Hay mày yêu thằng nào rồi? Mà có yêu rồi, gặp thằng hơn, vẫn cứ phải lảng ra, tìm chỗ mới ngon lành hơn. Người ta ở đời nhìn lên mới hay, chứ nhìn xuống hay gì? Người ta đi cả trăm cây số đến đây, dẫu có không muốn, cũng phải lịch sự chút chứ! Mày định cho dì hết đất làm ăn à?

Nó lấy làm lạ. Thời buổi này sao vẫn còn có người đi tìm vợ cho con, khi hai bên chưa biết nhau mặt ngang mũi dọc thế nào? Hay là có uẩn khúc gì mà anh chàng kia phải để mẹ đi tìm hiểu thay mình? Quê nó đã có chuyện chú dể phải thuê người đi tìm hiểu. Chàng ta lưng gù, teo một bên chân. Đám cưới rất “hoành tá tràng”. Dâu về đến nhà mới vỡ lẽ. Nửa đêm nhân lúc vắng vẻ vội tháo thân chạy ra đường, tìm xe ôm trở về nhà. Kịch bản ấy kể có người không tin. Thời buổi này làm gì còn xảy ra chuyện đó? Nhưng mà có thật trăm phần trăm. Tự nhiên nó thấy hoang mang. Thấy sợ, dù chẳng làm nên tội lỗi gì để phải sợ. Lẽ nào chuyện tai quái ấy lại xảy ra với nó? Lại là do dì, em ruột của mẹ gây nên?

***

Trước lúc ra đi đằm thắm, mặn mà bao nhiêu, giờ thì lơ đãng, nhạt nhẽo bấy nhiêu. Phốp pháp biết ý bà chủ không bằng lòng. Mới tối qua thôi, mụ ấy còn gọi người đến tận nhà phụcvụ, spa cho mình. Tô điểm cho chả khác cô dâu sắp về nhà chồng. Son, phấn toàn thứ thượng hạng. Có tiền vẫn khác. Phốp pháp chả bao giờ dám đụng đến những thứ ấy. Chưa giảm cân thế này, trang điểm cầu kỳ quá ích gì? Nhưng vẫn chiều lòng, không muốn mụ ý phật ý. Nồi cơm nhà mình bây giờ vơi hay đầy lúc này phụ thuộc vào thử biểu tinh thần con người sắc sảo, tinh quái này. Mình chỉ là “tay con” trong cái công ty hết sức mơ hồ mà lại nhiều lợi nhuận này. Thực ra chính mình mới là người kiếm lời về cho mụ. Ngôi vị của mụ trong hệ thống mạng lưới cao ngất ngưởng một phần do mình đóng góp. Hô hào hết anh em, con cháu trong gia đình tham gia “công ty bảo vệ sức khỏe” của mụ. Chả biết rồi ra lợi ích thực sự sẽ đi đến đâu? Đến lúc hiểu ra chuyện đã lỡ rồi. Mỗi năm đóng hàng chục triệu, không phải ai cũng theo được tới cùng. Mà không theo nữa là “Phá vỡ hợp đồng”. Có kiện đến ông thiên lôi cũng chẳng đòi lại được. Hóa ra cái tên khốn nào đó nghĩ ra trò lừa đảo này đã tính đến nước cờ này. Hắn biết phần đông theo vào mạng lưới bề ngoài vô cùng lợi ích, lại có vẻ cởi mở, rất bảo đảm.. Nhưng rồi sẽ bỏ cuộc. “Chó thui nửa mùa hết rơm”. Điều này chỉ xảy ra vài ba năm tiếp sau.. Khi ván đã đóng thuyền, không cưỡng lại được. Biết là biết vậy, theo vẫn phải theo. Tiếp tục cho nhiều con mồi vào tròng. Mỗi người phốp pháp cũng kiếm được vài ba triệu. Trái ý, mụ tìm cách đưa sang cạnh, mình công toi! Còn bao người nhà vì mình dính vào. Tiền tiêu rồi hết. Tính nghĩa tính thế nào đây? Có những thứ mà dù bừa bãi đến đâu cũng không ai dám dẫm đạp vào, đó là tình cốt nhục. Vì ham chút lợi, vô tình mình đưa chị em trong nhà vào cuộc. Mẹ con bé này là một trong số nạn nhân. Chuyện mai mối giống như sự bồi thường. Cốt giữ được tình chị em với mẹ nó. Ai dè cơ sự xảy ra như thế này?

Thằng con trai bà chủ lúc mình vừa đến chiều hôm trước cũng về. Nó khinh khỉnh, trông đã ghét. Mình chủ động bắt chuyện, gây tình cảm. Nó ngó ngơ, như mình là kẻ ở nhà nó.

Đi cùng nó có con bé cảnh sát mới ra trường. Nghe bảo bố nó làm khá to nhưng mẹ nó không thích. Hai bên có hiềm khích từ vụ bắt bớ từ lâu rồi. Mẹ nó bị mất chuyến hàng, bị giam mấy tháng vì tội buôn lậu. Bây giờ hai bên khó lòng ngồi để tính chuyện trăm năm của con cái. Con bé này giòn, xinh. Phốp pháp nhìn không thấy, nhưng mụ chủ bảo “Nó có cái nét ác, cô cứ nhìn kỹ khác biết. Lấy vợ cho con cốt người hiền thục, cảnh sát, cảnh siếc về để dọa ai? Tôi là tôi dứt quyết..”

Tình cờ hôm đi đền Mẫu, hỏi chuyện gia đình. Mụ chủ ao ước tìm được con bé nào tuổi Tỵ làm vợ cho con trai mình. Phốp pháp nghĩ ngay đến con bé cháu gọi bằng dì. Biết đâu công đôi việc. Giải tỏa được sự oán thán của chị gái, thêm chỗ thân tình với bà tổng này? Phốp pháp mở miệng. Bà tổng như bắt được vàng. Hẹn hò mãi, mới có chuyến đi này. Tối hôm đó bà ta nói trắng vào mặt cô cảnh sát kia. Rằng thì. Là. mà.. Cô ấy giận đùng đùng ra gọi tắc xi, giữ thế nào không được. Anh con trai tức tím mặt, không nói không rằng cũng phóng xe đuổi theo. Đến sáng, lúc hai người đi, vẫn chưa thấy về.

Bà tổng bảo: “ Kệ nó. Lớn người, tính trẻ con. Việc này tôi quyết là được. Trước nay bố con nó có dám trái tôi đâu. Cô đừng quan tâm..” Thấy tổng quyết liệt như thế, phốp pháp yên lòng. Chỉ mong chóng đi đến nơi..

****

Bên đường mưa bắt đầu rơi lất phất. Thứ mưa của giêng hai mơ mít, mờ mịt. Không nhìn rõ khung cảnh nữa. Những nếp nhà như bé lại, co ro. Có cái gì đó đặc quánh lại. Khó hiểu. Trên bàn nửa con gà vừa được chặt ra bốc hơi nghi ngút. Chai.cốc.Thìa, nĩa sáng bóng. Đây là quán sang trọng và đắt đỏ nhất vùng này. Bà tổng quả là có cái nhìn tinh tế và biết cách, biết chỗ tiêu tiền. Nhưng đấy là cách đây mươi phút, khi con bé chưa đến gần. Nó ngồi bẽn lẽn. Mang máng hiểu ý của dì phốp pháp. Nó phân vân. Nghi hoặc vì chưa rõ lý do, nhưng nó chắc chắn không xảy ra theo ý nghĩ không hay vừa thoáng qua. Con bé cực nhạy cảm trong những việc như thế này..

 Cách đây mấy hôm trường nó hưởng ứng hiến máu nhân đạo. Nó cho hai trăm cc. Lúc bước ra ngoài nó xây xẩm mặt mày, chúi xuống phía trước. Mấy đứa bạn đi cùng vội dìu nó trở lại.Người ta tiêm cho nó một ống thuốc không biết là thuốc gì. Nửa giờ sau nó về trường. Hơn một trăm ngàn tiền bồi dưỡng nó để quên, hay mất lúc nào, ở đâu đó. Không thể nhớ. Đầu óc u u minh minh như vừa trải qua trận ốm. Người cứ lạnh rồi lại nóng, nham nháp sốt. Đến bữa, cố mà không nuốt nổi bát cơm. Mọi bận cứ đến giờ cơm, bụng cồn cào. Bữa cơm sinh viên thường xuyên ít, chả thấm gì. Ăn xong vẫn thòm thèm dù thức ăn không có gì nhiều. Hôm quả trứng vịt muối. Hôm mấy miếng đậu phụ kho mặn, bát canh lưa thưa vài cọng rau. Vậy mà ăn cứ ngọt đi, trôi luốt trong miệng rất nhanh. Nhưng bây giờ, cơm có cảm giác như cơm nguội, đậu phụ bằng gỗ, canh chua chua.

Bạn nó sợ, gọi điện về nhà báo nó ốm. Bố gọi xuống, nó nói dối: Chỉ cảm cúm sơ sơ. Là tại nó. Người ta không bó buộc.  Thể tạng nó yếu, không hiến cũng không ai bảo sao. Hiến máu tự nguyện, ai bắt mình đâu? Nhưng  bạn bè đua nhau, chả nhẽ mình không? Nó cũng đang cần tiền nữa. Tháng trước nhà chưa kịp gửi, vay tạm của bạn, chưa biết trả bằng cách nào?  Tiền bồi dưỡng có khi đủ trả nợ. Bạn bè cùng cảnh học trò áo ngắn, có đứa nào dư dả đâu? Mấy tối liền tự nhiên nó cứ thức chong chong không chợp được mắt. Người như con mõ mương. Mắt hốc sâu. Da trắng nhợt.. Nó biết bà đi cùng với dì nó đang nghĩ gì trong đầu. “Thanh niên bây giờ hư hỏng”. Vẻ ngoài của nó do sinh hoạt thiếu lành mạnh nên bề ngoài như thế chăng? Làm sao bà biết được những gì đã xảy ra?

Tự nhiên lòng tự ái của nó trỗi dậy. Bà ta có quyền gì xét nét nó? Nhìn nó như một món hàng thế kia thì dẫu nhà bà có tám tầng bằng vàng nó cũng không thèm. Con trai bà tốt xấu hay dở ra sao cũng mặc xác anh ta. Anh ta có là con tể tướng nó không quan tâm, chứ đừng nói giám đốc, giám điếc. Thời buổi lạm phát mọi bề thế này, danh xưng cũng chẳng còn cao quý được bao nhiêu mà hóng. Nó thường thôi, nhưng có lòng tự trọng. Đâu phải hạng thấy giàu sang tít mắt, quáng quàng săn đón?

Nghĩ thế, nó cũng làm lơ.Mưa gió bên đường chả có gì đáng xem mà nó cứ quay ra ngoài nhìn ngắm như thể tò mò. Bà tổng càng giận. Bà khẽ nhếch miệng rồi cầm đũa, im lặng. Ăn như như xong việc. Vài câu ngắn ngủi. Xã giao.

Bà qua loa, buông đũa, ra bàn. Tăm xỉa lia loắng.

Chỉ có dì phốp pháp là khó xử. Dì biết bữa ăn này ai phải là người trả tiền? Dì gọi hầu bàn. Bà tổng ngơ như không. Mặt dì xiết đối hối hận. Tươi tỉnh ban nãy biến đi đâu? Có lẽ nó hòa vào màn mưa bí hiểm đang che phủ bên đường.

Khi người ta không vui, mưa xuân đâu có gây được ấn tượng gì?

  9/2012

======

Phần nhận xét hiển thị trên trang

CHƠI HOA RỒI LẠI NHỐT HOA VÀO TÙ

PbViệt Chiến Nguyễn 

Thôi đừng buồn nữa Kiều Nga
Chơi hoa rồi lại nhốt hoa vào tù
Oan này gặp cụ Nguyễn Du
Ba trăm năm trước ai ngờ hôm nay

Hợp đồng tình ái ai hay
Dặm trường thân gái bao ngày đớn đau
Tình trường, trên bể dưới dâu
Sắc hương rồi cũng nát nhầu, phôi pha

Thôi đừng buồn nữa Kiều Nga
Mối tình chục tỉ chỉ là mây trôi
Trước toà em cứ ngậm cười
Trần gian hoa hậu ai người giống ta

Bạc tiền bạc bẽo bạc ca:
Chơi hoa rồi lại nhốt hoa vào tù

ThíchHiển thị thêm cảm xúc

Bình luậnChia sẻ

Phần nhận xét hiển thị trên trang