Thứ trưởng Công an: Nhóm lợi ích tiếp tay tham nhũng

Chung Hoàng

VNN - Một bộ phận không nhỏ cán bộ, nhất là các nhóm lợi ích, vì tư lợi sẽ không tố giác, tố cáo mà còn tiếp tay cho tham nhũng - Thượng tướng Lê Quý Vương nói.

Tại hội nghị toàn quốc tổng kết 10 năm thực hiện luật Phòng chống tham nhũng hôm nay, Thứ trưởng Lê Quý Vương cho hay: "Đối với những hành vi tiêu cực, tham nhũng vặt, người dân ngại tố cáo, tố giác và nhiều khi có tố giác cũng khó đủ chứng cứ để xử lý theo pháp luật.

Đối với những vụ tham nhũng lớn, nghiêm trọng thường mang tính tập thể, có nhiều đối tượng tham gia, có quan hệ chặt chẽ với nhau, thông tin khép kín trong phạm vi nhất định nên rất khó phát hiện để tố cáo, tố giác với cơ quan chức năng, chỉ khi tiến hành điều tra, áp dụng các biện pháp tố tụng mới làm rõ được".

Do án tham nhũng bị xử lý nặng, nên các đối tượng quyết liệt cản trở ngay từ khi xác minh ban đầu đến khi xét xử bằng nhiều thủ đoạn tinh vi như: cung cấp tài liệu không đúng, không khai báo hoặc che giấu tài liệu nhằm kéo dài thời gian; đưa thông tin không đúng sự thật tạo nên dư luận nhằm gây khó khăn trong chứng minh tội phạm của các cơ quan tiến hành tố tụng…, ông Vương chỉ ra.

Sự tinh vi của tội phạm tham nhũng cũng gây khó khăn cho việc xác định rõ hậu quả vật chất làm căn cứ buộc tội "gây hậu quả nghiêm trọng".

"Việc xác định, đánh giá hậu quả phi vật chất như uy tín của cơ quan, niềm tin của nhân dân..., trong một số vụ án chưa có sự thống nhất", ông Lê Quý Vương nói.

Từ đó, việc thu hồi tài sản tham nhũng chưa thể triệt để do đã được tẩu tán, tiêu xài, đứng tên người khác...

"Tội tham nhũng là loại tội phạm có chủ thể đặc biệt, là những người có chức vụ, quyền hạn, có trình độ chuyên môn nhất định, có ảnh hưởng và quan hệ phức tạp, thủ đoạn che dấu tinh vi và luôn tìm cách che đậy, gây khó khăn ngay từ công tác phát hiện và trong quá trình điều tra, thu hồi tài sản tham nhũng", Thứ trưởng phân tích.

Chấp nhận "lót tay"

Phó Viện trưởng VKSNDTC Nguyễn Hải Phong cũng thừa nhận: "Quá trình phạm tội, các đối tượng không chỉ thực hiện hành vi phạm tội một cách tinh vi, có tổ chức chặt chẽ, che đậy dưới nhiều hình thức khác nhau mà còn biết cách hợp lý hóa tài sản, hợp lý hóa chứng cứ, tài liệu, gây thách thức không nhỏ với các cơ quan tố tụng trong quá trình chứng minh tội phạm, cũng như thu hồi tài sản".

Ông Huỳnh Cách Mạng, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, chia sẻ nhận định: "Tham nhũng ngày một tinh vi, lợi dụng cơ chế, chính sách, kẽ hở của pháp luật thực hiện các hành vi tham nhũng. Trong những vụ việc phát hiện tham nhũng, có biểu hiện của lợi ích nhóm, cấu kết chặt chẽ thành một nhóm người, có những vụ việc tạo ra lợi ích nhóm từ việc xây dựng hoặc lợi dụng cơ chế, chính sách để làm lợi cho một số người có chức vụ, quyền hạn.

Một bộ phận không nhỏ doanh nghiệp, người dân xuất hiện tâm lý khi giao dịch, tiếp xúc với cơ quan, đơn vị cần phải 'lót tay', chấp nhận tiêu cực, tham nhũng hoặc tìm cách tác động bằng nhiều hình thức khác nhau để công việc được trôi chảy, nhanh chóng, vô hình trung đã tiếp tay cho tiêu cực, tham nhũng".

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Biển Đông: Việt Nam có thể học từ thành công của Philippines?

---

Người Việt tuần hành ở Manila trước khi Toà Trọng tài LHQ ra phán quyết bác bỏ tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông

Ngày 12/7, Tòa Trọng tài quốc tế đã ra phán quyết theo đó Philippines đã thắng trong vụ khiếu nại đối với những tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông.
Những điểm chính của phán quyết khẳng định rằng việc Bắc Kinh dùng đường 9 đoạn, còn gọi là đường lưỡi bò, để đòi chủ quyền đối với hầu hết Biển Đông là trái với Công ước về Luật biển (UNCLOS); tòa nói không có thực thể nào mà Trung Quốc đang kiểm soát ở quần đảo Trường Sa có tranh chấp với Việt Nam có vùng đặc quyền kinh tế; tòa lên án rằng những hoạt động xây dựng của Trung Quốc tại các thực thể đã gây tổn hại không thể khắc phục được đối với hệ sinh thái; và tòa xác nhận các ngư dân Philippines có quyền đánh cá tại các ngư trường truyền thống của họ, trong khi đó các tàu chấp pháp của Trung Quốc đã hành động trái pháp luật, gây ra rủi ro khi dùng tàu chấp pháp ngăn cản hoặc đâm các tàu của Philippines.
Bộ Ngoại giao Việt Nam đã nhanh chóng hoan nghênh phán quyết của Tòa trọng tài. Cuối ngày 12/7, báo chí Việt Nam đưa tin ông Lê Hải Bình, người phát ngôn Bộ Ngoại giao, đã phát biểu: "Việt Nam hoan nghênh việc Tòa trọng tài đã đưa ra phán quyết cuối cùng ngày 12/7. Việt Nam sẽ có tuyên bố về nội dung phán quyết".

Ông Bình nói Việt Nam “một lần nữa khẳng định lập trường nhất quán về vụ kiện, ủng hộ mạnh mẽ việc giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông bằng biện pháp hòa bình, bao gồm các tiến trình ngoại giao và pháp lý, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực theo quy định của luật pháp quốc tế”.
Tuyên bố của người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam cũng cho biết Việt Nam “tiếp tục khẳng định chủ quyền của mình đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, chủ quyền đối với nội thủy và lãnh hải, quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam được xác định phù hợp với UNCLOS cũng như tất cả các quyền và lợi ích pháp lý của Việt Nam liên quan đến các cấu trúc địa lý thuộc hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”.
Sau khi phán quyết được đưa ra, Luật sư Hoàng Việt, một nhà nghiên cứu lâu năm về Biển Đông, hiện đang làm việc ở thành phố Hồ Chí Minh, nhận xét rằng “Philippines đã thắng toàn diện” khi tòa đã đứng về nước này trong những vấn đề cơ bản và quan trọng nhất. Ông Việt cho rằng phán quyết cũng có lợi cho Việt Nam. Ông nói với VOA:
“Rõ ràng là nếu tòa bác bỏ cái đường 9 đoạn này thì Việt Nam cũng có lợi. Thứ hai là về tuyên bố về quy chế pháp lý cho một số cấu trúc địa lý này thì rõ ràng nếu nó hạn chế được không có vùng đặc quyền kinh tế đối với các cấu trúc này thì rõ ràng là Việt Nam cũng có lợi. Và thêm nữa là cái việc các hành vi của Trung Quốc xâm phạm, ngăn trở các hoạt động đánh bắt cá của ngư dân trên vùng đặc quyền kinh tế là vi phạm cái nghĩa vụ của Công ước, quyền chủ quyền được quy định trong Công ước, […] thì điều rõ ràng là cũng tạo một thế mạnh cho Việt Nam hơn. […] Đến bây giờ có một phán quyết khẳng định thêm của tòa thì rõ ràng là chúng ta sẽ có cơ sở pháp lý mạnh hơn”.

Thắng lợi của Philippines trong vụ khiếu nại này mang lại những kinh nghiệm và bài học tốt cho Việt Nam khi trên thực tế Việt Nam cũng có những tranh chấp với Trung Quốc khá giống với tranh chấp giữa Philippines và Trung Quốc. Nhưng liệu Việt Nam sẽ làm gì, Luật sư Hoàng Việt, thành viên Ban Nghiên cứu Luật Biển và Hải đảo, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, nhận định:
“Về cái phán quyết này, phía Việt Nam sẽ phải nghiên cứu rất là kỹ, và đương nhiên những cái mặt lợi ích thì có lẽ Việt Nam cũng sẽ phải nghiên cứu, để nếu có những trường hợp xảy ra đối với Việt Nam thì biện pháp mà Việt Nam cần, cuối cùng cũng phải kéo nhau ra tòa. Thì khả năng Việt Nam cũng phải nghiên cứu kỹ và có thể học theo những con đường của Philippines đã chọn, đặc biệt là những cái gì thành công, Philippines đã chọn và được tòa chấp thuận, thì khi Việt Nam làm cũng sẽ có lợi hơn rất nhiều”.
Theo cơ chế pháp lý quốc tế hiện nay, hiện không có ngay một tổ chức quốc tế đang hoạt động để bắt buộc các bên liên quan thực thi phán quyết của Tòa Trọng tài, song sự kiện Trung Quốc bị thua trong vụ khiếu nại Philippines sẽ gia tăng sức ép ngoại giao trên toàn cầu đối với Trung Quốc. Luật sư Việt nói rõ hơn:
“Mặc dù là quốc tế, đặc biệt là trong cái vụ kiện này, không có cơ quan nào làm nhiệm vụ cưỡng chế, nhưng rõ ràng nó sẽ tạo ra cơ sở pháp lý cho các quốc gia khác trên thế giới này có thể gây sức ép với Trung Quốc. Mặc dù việc gây sức ép này được thể hiện trên rất nhiều mặt khác nhau, cả về mặt dư luận, cả về mặt chính trị, chiến lược và ngoại giao, v.v… Chắc chắn là các quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản, hay là Ấn Độ chẳng hạn, hoặc là các quốc gia của EU chẳng hạn, đi đâu họ cũng yêu cầu Trung Quốc phải tuân thủ”.
Trong thời gian chờ đợi phán quyết của tòa, một số nhà phân tích dự báo Trung Quốc có thể phản ứng tiêu cực trong trường hợp nước này thua cuộc. Tuy nhiên, theo báo The Guardian, ngay trước ngày tòa ra phán quyết, bà Bonnies Glaser, một cố vấn kỳ cựu về châu Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nói bà không tiên liệu rằng Bắc Kinh sẽ leo thang đáng kể các hành động của họ ở Biển Đông.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Chủ tịch tỉnh bán... cà phê, Bí thư tỉnh ủy “xin quảng cáo”

Hữu Danh

(Dân Việt) Quán cà phê mở ra, gần như ông chủ tịch không có lời vì giờ bán hàng hạn chế, mà giá thì ngang với quán bình dân bên ngoài.

Không phải ngẫu nhiên mà Đồng Tháp xếp thứ 2 cả nước trên bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2015 và nhiều năm liên tục nằm trong top 5 - dù địa phương này được coi là “khuất nẻo” so với rất nhiều tỉnh, thành khác...

Cũng không ngẫu nhiên khi Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhắc câu chuyện lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp thường ngồi “cà phê” cùng doanh nghiệp để lắng nghe những vướng mắc, những hiến kế từ cộng đồng doanh nghiệp.

Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Văn Dương chính là “tác giả” của quán cà phê doanh nhân - doanh nghiệp, do ông Dương mở trong một góc nhỏ khuôn viên trụ sở UBND tỉnh.

Trong buổi họp báo thông báo tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Đồng Tháp 6 tháng đầu năm, ông Lê Minh Hoan- Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp - người đồng chủ trì cuộc họp nói vui: "Thời gian qua có nhiều người cho rằng quán cà phê doanh nhân – doanh nghiệp là của tôi nhưng chủ nhân thật sự là của anh Dương. Thỉnh thoảng tôi đến uống chung với mọi người cho vui và nghe những vướng mắc của các doanh nghiệp, cùng với các đồng chí thường trực ủy ban tìm cách tháo gỡ vướng mắc cho họ…". Dĩ nhiên, các phóng viên tham dự họp báo được mời cà phê ngay tại đây, không phải tốn tiền.

Theo ông Dương, quán này được ông và các thành viên UBND tỉnh mở vào đầu năm 2016. Như tên gọi của quán, đây là nơi để ông và các lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo các sở gặp gỡ các doanh nhân, đại diện doanh nghiệp vào mỗi buổi sáng, ai tới sớm cứ ngồi nhưng quán... đóng cửa trước 8 giờ để mọi người còn bắt đầu làm việc.

Quán cà phê mở ra, gần như ông chủ tịch... không có lời vì giờ bán hàng hạn chế, mà giá thì ngang với quán bình dân bên ngoài. Quán cà phê chỉ rộng khoảng 30m2, được thiết kế trong một tiểu hoa viên cạnh nhà ăn của UBND tỉnh Đồng Tháp với những bộ bàn ghế đơn giản. Nhưng doanh nhân đến đây không chỉ được giãi bày những vướng mắc trong kinh doanh mà còn được các lãnh đạo tỉnh giới thiệu, tư vấn những kênh đầu tư hiệu quả nhất trong tỉnh. Không chỉ đối thoại trực tiếp qua những buổi cà phê, lãnh đạo Đồng Tháp còn thông qua các kênh như e-mail, Facebook, điện thoại tiếp nhận thông tin. Khi tiếp nhận các thông tin này, ông Dương xem các phản ánh liên quan đến sở, ngành nào rồi gửi nội dung đó cho các sở, ngành có liên quan để gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với doanh nghiệp vào buổi cà phê sáng hôm sau.

Nhờ những buổi cà phê sáng với doanh nghiệp mà thời gian qua nhiều sản phẩm của Đồng Tháp đủ tiêu chuẩn xuất ngoại. Chẳng hạn như trái xoài được xuất khẩu qua Nhật, Hàn Quốc, Nga..; trái nhãn xuất khẩu vào thị trường Mỹ; trái chanh xuất sang Nhật, Hàn Quốc…

Còn Bí thư tỉnh ủy Lê Minh Hoan, là người thường xuyên tiếp cận với báo chí, người dân và cộng đồng doanh nghiệp, ai cũng thấy đây là “ông quan” gần dân khi luôn “khéo léo” quảng bá địa phương trong mọi hoàn cảnh. Có lần, các phóng viên đến sân vận động Đồng Tháp tác nghiệp, giờ giải lao thấy ông Lê Minh Hoan ra tận khán đài chào và dặn: “Cuối trận đấu nhớ ghé trung tâm tác nghiệp ngay dưới khán đài, tôi gửi quà”. Quà của ông là những túi xoài cát Hòa Lộc thơm lừng. Ông dặn, nếu ăn ngon anh em nhớ quảng bá dùm xoài cát Hòa Lộc.

Trong cuộc họp báo, ông Hoan “tranh thủ” giờ giải lao với câu nói: “Nước không chưn sao kêu nước đứng/Cá không thờ sao gọi cá linh. Và sau đây, xin quý vị cho phép tôi... có 5 phút quảng cáo”.

Sau câu nói của ông Hoan, màn hình sẽ xuất hiện những hình ảnh, clip về sản vật địa phương. Nếu đơn giản là hình ảnh, ông Hoan chính là người đứng ra thuyết minh về sản phẩm. Thú vị hơn, các bữa cơm do địa phương chiêu đãi sẽ có luôn những đặc sản Đồng Tháp mà Bí thư vừa giới thiệu.

Là địa phương “khuất nẻo” về nghĩa đen, khi các tuyến giao thông đến Đồng Tháp đều nhỏ hẹp, nhưng Đồng Tháp lại luôn là điểm đến hàng đầu của doanh nghiệp.  Không hề ngẫu nhiên khi Thủ tướng dẫn chứng từ câu chuyện lãnh đạo Đồng Tháp thường “cà phê” với doanh nghiệp, nhưng là để lắng nghe những khó khăn, tháo gỡ vướng mắc, chính là hình ảnh người lãnh đạo để các cơ quan khác học tập. Lời khen của Thủ tướng không phải là một lời khen cảm tính, bởi khi nhìn vào bảng xếp hạng PCI, địa phương này đã tiếp tục giữ vị trí thứ hai, trong đó có 2/10 chỉ số thành phần đứng đầu cả nước là tính năng động và chi phí thời gian.

Theo ông Nguyễn Văn Dương, bên cạnh những mô hình như Nụ cười công sở, Ngày thứ Sáu nghe dân nói… UBND tỉnh Đồng Tháp gần đây đã ban hành kế hoạch giảm 30% số cuộc hội họp để lãnh đạo các ngành, các địa phương có nhiều thời gian đi cơ sở để tiếp xúc với người dân, với doanh nghiệp.

Dù khuất nẻo nhưng Đồng Tháp cũng đang dần xác lập hình ảnh một chính quyền gần dân và doanh nghiệp. Báo cáo kết quả PCI nhận định để thúc đẩy phát triển kinh tế, Đồng Tháp đẩy mạnh cải cách hành chính với mục tiêu xây dựng chính quyền thân thiện, phục vụ nhân dân, xem hành chính là để phục vụ xã hội, phục vụ người dân… chứ không phải là công cụ quản lý xã hội.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Tại sao cuối nhiệm kỳ một số Bộ, ngành lại bổ nhiệm cán bộ ồ ạt?

>> “Vàng giấy” - chắc chỉ đùa thôi
>> "Thở" ra scandal và lời xin lỗi bất thường của Kỳ Duyên
>> HH Kỳ Duyên công khai xin lỗi vì hút thuốc nơi công cộng
>> Dẹp nạn bổ nhiệm cán bộ “nhất hậu duệ, nhì tiền tệ, ba quan hệ...”
>> "Tôi đến Việt Nam là đi cho biết, và sẽ không quay lại đất nước của bạn một lần nữa đâu..."


Vạn Xuân

Infonet - Ngày 11/7, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga đã yêu cầu làm rõ việc tại sao đến cuối nhiệm kỳ dư luận lại phản ánh một số Bộ, ngành bổ nhiệm cán bộ ào ạt.

Như Infonet đã đưa tin, sáng 11/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về báo cáo của Chính phủ liên quan tình hình triển khai thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước 6 tháng đầu năm và các biện pháp thực hiện nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2016.

Phát biểu ý kiến thảo luận tại cuộc họp trên, bà Lê Thị Nga, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Lê Thị Nga đã nêu ra quan điểm của mình về hàng loạt vấn đề dư luận quan tâm trong thời gian qua.

Một trong những vấn đề được bà Nga quan tâm đó là dư luận xã hội về việc một số Bộ, ngành bổ nhiệm cán bộ ồ ạt ở cuối nhiệm kỳ.

Theo bà Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, Chính phủ cần phối hợp với Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Ban Tổ chức Trung ương và một số cơ quan liên quan kiểm tra, làm rõ tại sao đến cuối nhiệm kỳ dư luận lại phản ánh một số Bộ ngành bổ nhiệm cán bộ ào ạt như vậy.

“Đề nghị Thủ tướng chỉ đạo kiểm tra như ở Thanh tra Chính phủ dư luận phản ánh nhiều, Bộ Công Thương cũng có ý kiến phản ánh về việc bổ nhiệm. Việc kiểm tra này không hẳn quá khó khăn vì ai đủ điều kiện, ai không đủ điều kiện có thể biết được. Nên làm một cách rõ ràng để xác định có việc như vậy không, dư luận phản ánh có đúng không?”, bà Lê Thị Nga đặt câu hỏi.

Theo bà Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, Chính phủ cần phối hợp với các cơ quan liên quan làm rõ, tránh đến giai đoạn cuối nhiệm kỳ thì ở một số cơ quan trước khi chuyển giao nhiệm vụ lại có phản ánh vấn đề này.

Liên quan đến vấn đề này, mới đây, Văn phòng Chính phủ mới đây đã có văn bản truyền ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Trương Hòa Bình liên quan tới công tác bổ nhiệm ông Vũ Quang Hải (con trai nguyên Bộ trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng) tại Tổng công ty cổ phần Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco).

Theo nội dung văn bản này, Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) ngày 13/6 đã có văn bản gửi Thủ tướng phản ánh và kiến nghị liên quan đến việc cổ phần hóa một số doanh nghiệp thuộc Bộ Công Thương và việc bổ nhiệm ông Vũ Quang Hải là thành viên Hội đồng quản trị, Phó tổng giám đốc Sabeco.

Phó Thủ tướng Trương Hòa Bình đã có ý kiến chỉ đạo, yêu cầu Bộ trưởng Công Thương kiểm tra, xem xét giải quyết kiến nghị của Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam. Đồng thời, thông báo kết quả giải quyết cho VAFI, báo cáo Thủ tướng Chính phủ kết quả trước ngày 30/7/2016.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

TS. HOÀNG NGỌC GIAO BÌNH LUẬN VỀ PHÁN QUYẾT CỦA TÒA

PGS. TS Hoàng Ngọc Giao. Ảnh: Internet.

Ý kiến chuyên gia sau phán quyết 
của Tòa trọng tài quốc tế

Gia Minh, PGĐ Ban Việt ngữ RFA
RFA
2016-07-12 

Một thắng lợi của công lý quốc tế 

Tòa Trọng tài Thường Trực-PCA tại La Haye chính thức công bố phán quyết về vụ việc Philippines kiện Trung Quốc về đường đứt khúc 9 đoạn vẽ ra tại Biển Đông nhằm tuyên bố chủ quyền ở đó. Ngay sau khi có phán quyết, Gia Minh phỏng vấn luật sư - tiến sĩ Hoàng Ngọc Giao,viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách Pháp luật và Phát triển của Việt Nam tại Hà Nội.

Trước hết ông cho rằng phán quyết của PCA là một thắng lợi của công lý quốc tế:

TS Hoàng Ngọc Giao: Phán quyết này khẳng định công lý, pháp lý quốc tế đã được thực thi một cách rõ ràng; một thắng lợi chung cho các quốc gia chứ không phải một mình Philippines bởi lẽ tác động tiếp theo của phán quyết này là sẽ có lợi cho việc duy trì trật tự pháp luật quốc tế đã định hình.

Nó cũng vạch ra mưu toan dùng các hành vi quân sự, chính trị một cách vô trách nhiệm cũng không thể nào làm thay đổi được trật tự pháp lý quốc tế hiện nay cũng như xóa bỏ trật tự pháp lý quốc tế hiện nay theo ý chỉ chủ quan của một quốc gia. Bởi lẽ luật pháp quốc tế được kiến thiết, kiến tạo trên cơ sở đồng thuận của tất cả các quốc gia; cho nên không một quốc gia nào có quyền vẽ lại luật này cả.

Dưới góc độ như vậy tôi đánh giá đây là một chiến thắng của công lý quốc tế. Và có lợi cho tất cả các quốc gia về mặt nhận thức về trật tự pháp luật quốc tế, có lợi cho những quốc gia đặc biệt là những quốc gia nạn nhân trong khu vực Biển Đông.

Đó là căn cứ để chúng ta cần phải giải quyết những tranh chấp một cách hòa bình phù hợp với Công ước Quốc tế về Luật biển năm 1982.

(Phán quyết) cũng là một bài học cho Trung Quốc, một lời cảnh báo đối với Trung Quốc cần phải ứng xử, hành xử phù hợp với luật pháp quốc tế chứ không thể cậy sức mạnh quân sự của mình để phá rối trật tự pháp luật quốc tế.

Gia Minh: Thưa ông chính dù Trung Quốc nói không tôn trọng phán quyết của PCA và mọi người có phán đoán sắp đến Trung Quốc tiếp tục sự hiện diện của họ tại Biển Đông, theo ông sự hiện diện đó sắp đến sẽ bị tác động ra sao?

TS Hoàng Ngọc Giao: Ngay từ khi Philippines khởi kiện Trung Quốc ra PCA, Bắc Kinh phủ nhận thẩm quyền của tòa, tuyên bố không chấp nhận phán quyết của PCA. Điều đó rõ ràng và bằng hành động họ cũng bác bỏ mọi chuyện liên quan đến câu chuyện này.

Thế nhưng chúng ta nên nhìn theo góc độ: Trung Quốc không phải sống trên một hành tinh mà chung quanh không có quốc gia khác. Trung Quốc tồn tại và phát triển trong mối quan hệ với cộng đồng các quốc gia. Đó là yếu tố chúng ta cần phải thấy. Do đó Trung Quốc không thể một mình một sân, một mình một luật chơi được.

Bởi từ những hành động liên quan đến biển này, thì hành vi không chấp nhận trật tự luật pháp quốc tế của Trung Quốc - đặc biệt lần này không chấp nhận phán quyết của PCA, sẽ thể hiện rõ Trung Quốc là một chủ thể hay một quốc gia không có sự tin cậy trong quan hệ quốc tế. Chắc chắn các quốc gia phải xem xét lại đường lối đối ngoại của mình đối với Trung Quốc về các vấn đề chính trị, ngoại giao và kể cả kinh tế.

Còn nếu Trung Quốc lại làm tới, leo thang bằng những hành vi quân sự tiếp theo để tỏ rõ không chấp nhận PCA thì theo tôi Trung Quốc cũng sẽ nhận phải những hậu quả bị cô lập trong quan hệ kinh tế, sẽ bị những chế tài về kinh tế mà các quốc gia khác sẽ xử lý giống như trong trường hợp của nước Nga/ Putin liên quan đến câu chuyện Ukraine. (Nga) đã và đang phải chịu những chế tài kinh tế từ các nước EU cũng như Hoa Kỳ.

Về điều này, nhất là trong bối cảnh kinh tế hiện nay, Trung Quốc có nhiều bê bối, nội bộ Trung Quốc có nhiều vấn đề; Trung Quốc có tiếp tục hành vi quấy rối hay tiếp tục thực hiện tham vọng ở Biển Đông và đổi lấy sẽ phải nhận lấy sự cô lập trong cộng đồng quốc tế, nhận lấy sự tẩy chay cũng như những chế tài về kinh tế, thậm chí phản ứng bằng hành vi quân sự của những nước khác trước những hành vi quân sự của Trung Quốc hay không?

Chắc các nhà làm chính sách Trung Quốc phải tính đến điều đó. Nếu họ không tính đến, tôi tin kịch bản diễn ra sẽ rất phức tạp.

Nhưng có thêm ý nghĩa nữa: nếu Trung Quốc hành xử như một quốc gia bất chấp tất cả mọi luật lệ, bất chấp tiếng nói của tất cả các quốc gia khác, trước những hành vị phá rối của Trung Quốc thì dường như phán quyết của PCA là căn cứ, là điểm hội tụ tất cả những quốc gia chống lại Trung Quốc. Đó là một sức mạnh, đoàn kết các quốc gia trong cũng như ngoài khu vực trước hành động leo thang vũ lực của Trung Quốc tại Biển Đông. 

Việt Nam cần phải kiên quyết hơn

Gia Minh: Ông nói đó là một thắng lợi về mặt pháp luật quốc tế. Và những quốc gia tranh chấp (tại Biển Đông) có cơ sở có lợi, vậy những nước như Việt Nam sắp tới nên như thế nào để có thể bảo vệ được quyền lợi tại Biển Đông?

TS Hoàng Ngọc Giao: Theo tôi có thể nói Việt Nam là một nạn nhân rất nặng nề trong những hành vi bành trướng, thôn tính hoặc sử dụng vũ lực của Trung Quốc.

Do đó việc đấu tranh ngoại giao, đặc biệt đấu tranh pháp lý đây là thời cơ rất thuận lợi cho Việt Nam. Chính phủ Việt Nam cần phải kiên quyết hơn nữa trước những hành vi của Trung Quốc.

Đặc biệt ngay ngày hôm nay, Trung Quốc tiếp tục có hành vi sử dụng vũ lực trên Biển Đông: dùng tàu đâm chìm tàu cá của Việt Nam. Trước bối cảnh như thế chính phủ Việt Nam không thể nào chỉ dừng lại ở việc tuyên bố phản đối thông qua người phát ngôn của Bộ Ngoại giao. Chính phủ Việt Nam cần phải có quyết đoán chính trị trong thời điểm này. Cần phải tính đến việc khởi kiện và cần phải có những biện pháp đấu tranh ngoại giao khác để gây áp lực lên Trung Quốc buộc phải chấp hành trật tự pháp luật quốc tế cũng như Công ước Luật biển năm 1982.

Gia Minh: Ông nói rằng phán quyết của PCA là yếu tố giúp cho các nước đoàn kết lại; nhưng trong ASEAN vừa rồi Campuchia vẫn ủng hộ cho Trung Quốc?

TS Hoàng Ngọc Giao: Tôi muốn nói đó là tâm điểm để đoàn kết sức mạnh của các quốc gia trước hành vi bành trướng, bá quyền của Trung Quốc ở Biển Đông là tôi muốn nói đến các quốc gia có chính sách đối ngoại có trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế, có thái độ nghiêm túc đối với việc tuân thủ luật pháp quốc tế. Đó là những quốc gia sẽ đoàn kết lại với nhau; chứ tôi không nói đến những quốc gia vì động cơ kinh tế, vì những động cơ cá nhân mà vô trách nhiệm, không có thái độ gọi là có trách nhiệm đối với trật ự pháp luật quốc tế, cũng như đối với vấn đề duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.

Không nói đến những quốc gia đó; và số đó không có nhiều. Số những quốc gia đó thể hiện thái độ, chính sách không nhất quán, có tính chất gọi là cơ hội.

Những quốc gia đó không đáng kể về mặt qui mô, không đáng kể về tiếng nói chính trị, không đáng kể về vị thế trong quan hệ các quốc gia

Những quốc gia có trách nhiệm là những quốc gia lớn, những quốc gia có tiềm lực, những quốc gia luôn thể hiện trách nhiệm đối với trật tự pháp lý quốc tế. Chúng ta thấy rõ: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc, Ấn Độ, Châu Âu và một loạt những nước khác- những nước phát triển. Đó là những quốc gia mà trong đường lối đối ngoại luôn lấy tiêu chí luật pháp quốc tế làm căn cứ cho các mối quan hệ quốc tế; chứ họ không thể nào chấp nhận hành vi phá bĩnh, bác bỏ luật pháp quốc tế cả.

Gia Minh: Cám ơn ông.

Phần nhận xét hiển thị trên trang

Thủy quân Đại Việt và cuộc đua nghẹt thở với kỵ binh phương Bắc Đăng

Quân Đại Việt

   Vua Trần Thái Tông cho quân phá sập cầu Phù Lỗ để ngăn kỵ binh giặc truy đuổi, đồng thời lập một trận tuyến bên bờ nam Phù Lỗ để chặn hậu. Còn đại quân thì theo vua hành quân bộ về Thăng Long. Các thuyền theo thứ tự chuyển quân lên bộ xong lập tức rút về hướng đông, theo ngã sông Cầu đi vòng về nam, trừ một số thuyền chiến lưu lại Phù Lỗ trợ chiến.

Các kỳ trước

Kỳ 1: Nhà Trần dùng thủy quân lấn biên, ra oai với người Tống

Kỳ 2: Trước khi quyết chiến với Đại Việt, quân Mông bình Tống, phạt Nga​

Kỳ 3: Phương Bắc ép Đại Lý đánh Đại Việt, nhà Trần tống giam 3 sứ giả dụ hàng​

Kỳ 4: Ngựa Mông Cổ hý vang biên giới, vua Trần thân chinh xuất chiến

Kỳ 5: Tượng binh Đại Việt huyết chiến kỵ binh Nguyên Mông: Long tranh hổ đấu​

Trận Phù Lỗ, quân Trần phải rút lui nhường trận địa cho Mông Cổ
Sau trận quyết chiến Bình Lệ Nguyên gặp bất lợi, vua Trần cùng quan quân xuôi theo dòng sông Cà Lồ mà rút về đông. Mặc dù quân Đại Việt có lợi ở thuyền nên bỏ xa kỵ binh Mông Cổ truy kích phía sau, nhưng quân Mông vẫn kiên trì men theo bờ bắc sông Cà Lồ mà truy đuổi không ngừng nghỉ. Kế hoạch rút lui không đơn giản mà đòi hỏi phải có sự tính toán kỹ lưỡng. Số là khi xuất quân, vua Trần cùng đại quân đi đường bộ đến bờ sông Cà Lồ rồi xuống bến đi thuyền ra mặt trận. Đến nay phải lui quân, theo tuyến đường cũ thì phải bỏ thuyền lên bộ mới về được Thăng Long. Ngày 18.1.1258, quân Đại Việt bỏ thuyền lên bộ tại làng Phù Lỗ (nay thuộc Sóc Sơn, Hà Nội), chỉ một ngày sau trận Bình Lệ Nguyên. Địa danh này nằm trên tuyến đường bộ nối vùng trung tâm Đại Việt với vùng tây bắc thời bấy giờ. Thời điểm chuyển quân từ thuyền lên bộ là thời điểm nhạy cảm, cần có thời gian nhất định. Tại Bình Lệ Nguyên, sở dĩ quân Đại Việt xuống thuyền rút nhanh được là nhờ thuyền chiến đã đậu sẵn có trật tự. Nhưng bây giờ khi lui quân, một đoàn thuyền gần ngàn chiếc, chở hàng vạn quân phải cập bến chuyển quân trong thời gian ngắn. Sau đó, thuyền chiến còn phải đi vòng theo đường khác để lui về hậu tuyến.
Trước tình hình đó, vua Trần Thái Tông cho quân phá sập cầu Phù Lỗ để ngăn kỵ binh giặc truy đuổi, đồng thời lập một trận tuyến bên bờ nam Phù Lỗ để chặn hậu. Còn đại quân thì theo vua hành quân bộ về Thăng Long. Các thuyền theo thứ tự chuyển quân lên bộ xong lập tức rút về hướng đông, theo ngã sông Cầu đi vòng về nam, trừ một số thuyền chiến lưu lại Phù Lỗ trợ chiến. Tôn tử Phú Lương Hầu (cháu vua, không rõ tên) được giao phó chỉ huy quân chặn hậu.  Trong chốc lát ngay sau khi quân Trần đổ bộ rút lui, quân Mông Cổ đã đuổi tới nơi. Tại đoạn chảy qua Phù Lỗ, sông Cà Lồ  bấy giờ có tên gọi là sông Phú Lương tương đối lớn so với đoạn sông ở Bình Lệ Nguyên khiến cho quân Mông Cổ trong nhất thời không tìm được cách vượt sông, giúp cho vua Trần Thái Tông có đủ thời gian dẫn quân rút lui và quân chặn hậu có thời  gian sắp đặt thế trận. Quân Mông bèn đi dọc bờ sông, bắn tên lên trời cho mũi tên lao tự do xuống nước. Đó là kỹ thuật đo độ sâu đáy sông độc đáo của kỵ binh Mông Cổ. Nếu mũi tên lao xuống nước rồi nổi lên mặt nước thì nước chỗ đó sâu, kỵ binh không thể qua được. Chỗ nào mũi tên lao xuống nước không nổi lên là chỗ nước nông, kỵ binh có thể lội qua. Lưu ý là thời kỳ này đã có nhiều cách vượt sông khi hành quân. Có các cách như dùng cây giáo buộc dây kết lại thành bè, lột da dê thổi hơi làm phao, dùng người bơi giỏi cắm cọc hai bên bờ sông rồi kéo dây … Nhưng những cách này đều đòi hỏi có thời gian chuẩn bị. Còn cách dùng mũi tên dò tìm chỗ nông của quân Mông Cổ có thể tận dụng chỗ đáy nông mà sang sông ngay lập tức. Vừa đi dọc bờ sông vừa bắn tên một lúc, cuối cùng quân Mông Cổ cũng dò ra được một khúc sông có mực nước nông. Kỵ binh Mông Cổ lập tức nối đuôi nhau vượt sông.
Cách vượt sông độc đáo của quân Mông Cổ làm cho quân ta bất ngờ. Việc quân Mông Cổ vượt sông nhanh chóng khiến cho thế trận Phù Lỗ gần như đã định đoạt. Quân chặn hậu của Phú Lương Hầu không đông nên liều chết cũng chỉ cầm cự được một lúc trước sức mạnh kinh hồn của kỵ binh Mông Cổ. Một số thuyền của Đại Việt bị quân Mông Cổ thu được và đánh đắm. Phú Lương Hầu cùng những quân sĩ dưới trướng hy sinh trong cuộc chiến chặn đường giặc, góp phần kéo dài thời gian quý giá cho đại quân cùng đầu não triều đình rút lui an toàn về Thăng Long.

Rút lui khỏi Thăng Long, thi hành kế “Vườn không nhà trống”
Về đến kinh thành Thăng Long, triều đình thi hành ngay kế “Vườn Không Nhà Trống” để đối phó với thế mạnh ban đầu của giặc. Ngay trong ngày và đêm 18.1.1258, toàn bộ quân đội và tôn thất, cung nhân cùng triều đình Đại Việt xuống thuyền rút về Thiên Mạc (thuộc Hà Nam ngày nay). Nhân dân trong thành Thăng Long cũng được lệnh di tản khỏi kinh thành, mang theo toàn bộ lương thực, thực phẩm. Khó có thể tin được, cuộc di tản chỉ diễn ra trong một ngày mà đại đa số dân chúng thành Thăng Long có thể mang theo hết lương thực khỏi thành. Chỉ riêng việc truyền lệnh trong thời đại chưa có những phương tiện truyền thông hiện đại đến toàn thể dân chúng trong thành cũng phải mất ít nhất hơn một ngày. Ngoài ra, những kho tàng của triều đình cũng không thể nào di tản nhanh chóng trong một ngày được. Nhiều khả năng cuộc di tản khỏi kinh thành đã được tiến hành từ trước cuộc giao chiến ngày 17.1.1258 tại Bình Lệ Nguyên, nằm trong kế hoạch chung của cuộc kháng chiến. Đó quả thực là một kế sách bài bản, không đơn thuần là bỏ thành rút chạy khi bị thua trận.
Việc rút lui khỏi kinh thành Thăng Long để thi hành kế “vườn không nhà trống” thực sự là một chiến dịch di tản khổng lồ. Kinh thành bấy giờ có đến hàng chục vạn dân, để qua được các sông mà di tản khỏi thành cần rất nhiều lượt thuyền bè. Còn đối với việc di tản quân đội và các kho tàng cũng ít nhất cần hơn ngàn chiếc thuyền để vận tải. Trong bối cảnh một phần lớn chiến thuyền giao tranh ở Bình Lệ Nguyên vẫn chưa về kịp (do phải đi đường vòng), hoặc đã bị giặc bắt được mà Đại Việt vẫn có đủ thuyền bè phục vụ cho di tản. Điều đó cho thấy sự hùng hậu của đội thuyền Đại Việt thời Trần như thế nào. Chính cái lợi thế ở thuyền đã làm cho cục diện chiến tranh ở Đại Việt khác biệt hoàn toàn với nhiều nơi mà quân Mông Cổ xâm lược. Lần hiếm hoi trong các cuộc chiến của Mông Cổ, quân Mông Cổ không còn giữ lợi thế về tốc độ. Ngựa Mông Cổ không theo kịp tốc độ của thuyền Đại Việt. Điều đó cũng có nghĩa là quyền lựa chọn đánh hay không đánh, đánh vào lúc nào đã nằm trong tay quân ta. Với thế mạnh ban đầu, quân Mông Cổ muốn đánh nhanh, thắng nhanh để sớm kết thúc chiến tranh. Phía Đại Việt đã buộc chúng phải rơi vào tình thế phải chờ đợi, đến khi nào quân Đại Việt muốn đánh với chúng.
Trong chiến dịch di tản khổng lồ khỏi Thăng Long nổi lên vai trò của vợ chồng Thái sư Trần Thủ Độ. Là trụ cột của triều đình lúc bấy giờ, Trần Thủ Độ đã sắp đặt khá chu toàn mọi chuyện. Quân đội theo vua lui về đóng ở vùng Thiên Mạc. Các làng xã xung quanh Thăng Long cũng được lệnh chôn giấu lương thực, xây rào lũy tự bảo vệ. Mỗi làng biến thành một cụm phòng ngự ngăn không cho giặc vào cướp lương ăn. Cung thất cùng vợ con các quan lại, thân vương di tản về vùng sông Hoàng Giang (thuộc Lý Nhân, Hà Nam ngày nay) dưới sự sắp xếp của Quốc mẫu Trần Thị Dung. Bà trước là hoàng hậu của vua Lý Huệ Tông, sau khi họ Trần thay họ Lý thì gả cho Trần Thủ Độ. Trần Thị Dung vốn là người được vua Lý Huệ Tông tin yêu, là mẹ của Lý Chiêu Hoàng và Thuận Thiên Hoàng Hậu (vợ vua Trần Thái Tông). Họ Trần có được ngôi báu nhờ vào công lớn của Trần Thị Dung nên uy tín của bà trong hoàng tộc rất lớn. Đến đây, Trần Thị Dung đã góp nhiều công lao giúp cho chiến dịch di tản thành công, bà lại tổ chức trưng thu vũ khí trong dân chúng gửi cho quân đội chống giặc.
Quân Mông Cổ sau khi vượt qua chốt chặn ở Phù Lỗ, bèn tiến thẳng đến kinh thành Thăng Long. Ngột Lương Hợp Thai cùng binh tướng dưới trướng dễ dàng chiếm được kinh đô Đại Việt. Đây là điều bất thường ở thời đại bấy giờ. Đại Việt đã không cố thủ tại kinh đô mà nhanh chóng di tản. Và bất thường nhất là cả dân chúng cũng di tản. Thông thường ở nhiều quốc gia trên thế giới, kinh đô là trái tim của một đất nước. Việc thất thủ kinh đô gần như đồng nghĩa với mất nước vì đó là đầu mối giao thông và kinh tế của cả nước, là nơi tập trung sức mạnh lớn nhất, nơi ở của những người lãnh đạo đất nước. Ngoài ra thì thất thủ kinh đô là một đòn gián mạnh vào tinh thần, ý chí chiến đấu của một nước khi đó là một biểu tượng tinh thần của đất nước. Trong suy tính ban đầu của quân tướng Mông Cổ, chúng sẽ đóng quân ở Thăng Long mà chờ đợi một sự đầu hàng của triều đình Đại Việt. Tuy nhiên sự tự tin của đội quân xâm lược sẽ nhanh chóng tiêu tan. Một thế trận mới của quân dân Đại Việt đang chờ đón chúng.
Kỳ tới: Quân Mông Cổ khốn đốn tại Thăng Long
Quốc Huy

Phần nhận xét hiển thị trên trang

HIỆU ỨNG CHÂN LÝ ẢO TƯỞNG

Tại sao sự lặp lại có thể biến sai thành đúng?

Hằng ngày, trên báo đài, ti vi, internet, ta luôn bắt gặp những người cứ lặp đi lặp lại những thông điệp… sai lè ra. Họ làm thế để làm gì, khi mà nhiều thông điệp vừa nghe vào đã thấy hơi vô lý (kiểu như “hàng đầu Việt Nam” chẳng hạn)? Tại sao họ lại chịu chơi chịu chi bỏ không ít tiền ra chỉ để lặp đi lặp lại những điều có vẻ như vô nghĩa này?

Không, không có gì là vô nghĩa cả. Thực ra, những người hay lặp đi lặp lại ấy là chuyên gia sử dụng kỹ thuật tuyên truyền với nền tảng tâm lý học cực khủng. Họ đã sử dụng hiệu ứng chân lý ảo tưởng để biết sai thành đúng theo cách có vẻ ngu ngốc như hiệu quả vô cùng.

Hiệu ứng chân lý ảo tưởngTheo hiệu ứng chân lý ảo tưởng (Illusory truth effect), con người sẽ tin một thông tin nào đó là đúng chỉ đơn giản vì… họ tiếp xúc với thông tin đó nhiều hơn!

Nói cách khác, nếu mỗi ngày bạn đều nghe đi nghe lại một thông tin nào đó (mà bạn chưa kiểm chứng hoặc không có cơ hội để kiểm chứng), thì bạn sẽ có xu hướng tin thông tin này là đúng hơn là một thông tin chỉ mới nghe lần đầu.

Để tìm hiểu tường tận về hiệu ứng này, ta sẽ đi ngược lại một thí nghiệm được tiến hành vào năm 1977:

Ai đúng, ai sai? Ai đúng, ai sai? Ai đúng, ai sai?

Năm 1977, ba nhà khoa học Hasher, Goldstein và Toppino đã tiến hành thí nghiệm này. Người tham gia được mời đánh giá mức độ chính xác của 60 khẳng định nghe có vẻ có lý (nhưng rất khó để biết chính xác), ví dụ như:

“Bóng rổ trở thành môn thi Olympics vào năm 1925.”

Một số câu khẳng định là đúng, một số là sai.

Người tham gia thí nghiệm thực hiện thí nghiệm 3 lần, mỗi lần cách nhau 2 lần. 20 câu khẳng định trong số này được giữ nguyên, còn lại đều được thay đổi ở mỗi lần.

Kết quả là, các khẳng định xuất hiện thường xuyên hơn (cả khẳng định đúng lẫn khẳng định sai) đều được đánh giá là “đáng tin” hơn các khẳng định chỉ xuất hiện một lần!

Ứng dụng trong kinh doanh

Kết quả của thí nghiệm trên là rất đáng sợ, bởi nó cho thấy khả năng điều khiển nhận thức đúng sai của con người chỉ bằng cách lặp thông tin đủ nhiều. Đáng sợ hơn, một số thí nghiệm của các nhà tâm lý học khác thậm chí còn khẳng định rằng: dù ta có biết thông tin, thì trong vô thức, ta vẫn bị ảnh hưởng bởi sự lặp lại! Cronley, Kardes và Hawkins đã nhấn mạnh rằng cái mà sự lặp lại đánh vào là phần vô thức, chứ không phải là phần lý trí, cho nên việc có hiểu biết hay không cũng không thể ngăn ta bị ảnh hưởng bởi hiệu ứng chân lý ảo tưởng!

Ta có thể ứng dụng như sau:

1. Sử dụng nhiều người để nhắc đi nhắc lại một thông điệp: Thủ thuật này thường được dân “seeding” sử dụng ở Facebook và các diễn đàn mạng. Họ sử dụng nhiều tài khoản cùng nhắc đi nhắc lại một thông điệp, ví dụ như “sản phẩm A rất tốt cho trẻ nhỏ” chẳng hạn. Ta có thể phản bác, ta có thể thấy vô lý, nhưng sự thực là trong thời gian đó, tâm trí ta cũng bị ảnh hưởng một phần!

2. Sử dụng nhiều kênh tiếp cận khác nhau để truyền tải cùng một thông điệp: Rất nhiều công ty và tổ chức đã ứng dụng thành công hiệu ứng này. Ví dụ điển hình là thông tin “ăn nhiều cà rốt giúp sáng mắt.” Do bị quân Đức vây khốn vào năm 1941, nước anh lâm vào cảnh khan hiếm thực phẩm. Một trong những thứ còn nhiều và tự trồng được bấy giờ là… cà rốt. Báo đài Anh quốc đã lặp đi lặp lại thông tin “ăn nhiều cà rốt giúp sáng mắt” trên khắp các kênh để người dân tiêu thụ hết loại thực phẩm này. Thông tin được lặp đi lặp lại nhiều đến nỗi nhiều người ở khắp thế giới bây giờ vẫn tin hoàn toàn!

Trích sách Hiệu ứng chim mồi, các bạn có thể đặt mua sách “Hiệu ứng chim mồi” tạiwww.ecobookshelf.com

Theo EcoBlader

Phần nhận xét hiển thị trên trang