5.
Cái lô cốt
bây giờ nom như nhỏ hơn, nhu mì hơn, không dữ dằn như sáu mươi năm trước. Khi
mà nó nằm án ngữ bên con đường QL11, như
một thử thách máu xương với quân du kích vùng châu thổ sông Hồng. Giờ thì nó lặng
lẽ, gần như chìm hẳn xuống khúc đê có cái dốc xuống con đường chạy về quê hắn.
Đứng ở đây
có thể nhìn thấy cây cầu bê tông mới bắc qua sông Đáy, thay cho cây cầu sắt bị
đánh gục từ thời chống Pháp. Xưa kia quãng này vắng vẻ, chạy xe về ban đêm qua
chỗ này cứ thấy rờn rợn người. Bất chợt một lúc nào đó từ những bãi đay, hoặc
ngô cao lút đầu người có một tai họa mặc áo đen nhảy ra chặn đường. Một bóng ma
người đi đường tự huyễn hoặc mình, theo một quãng phía sau lưng cảm giác lành lẽo
khiến người ta nổi da gà..
Áp lực dân
số đã làm cho cả một vùng châu thổ vắng vẻ xưa kia thay đổi. Những lũy tre có
từ ngàn năm xưa gần như biến mất. Cánh đồng ngô của vùng đất bãi xanh mướt trải
dài tới chân trời xuất hiện thêm nhiều những khu xưởng, kho hàng, cơ ngơi của
các doanh nghiệp nhỏ.
Mới một năm
trước hắn còn thấy nơi này náo nhiệt, nhộn nhịp xe chạy, người đi lại. Từ đầu
năm đến giờ, vẻ trầm lắng của nền kinh tế thị trường hình như cũng bao quát cả
nơi này. Người và xe hình như giảm đi rất nhiều. Có những quán ăn, tiệm hàng
hóa bên đường không còn mở cửa. Không cần chăm chú lắm, hắn cũng nhận ra sự
thay đổi biểu lộ ra bên ngoài của những làng xóm hai bên đường.
Nhà nối nhà
cao tầng, đường nhựa, đường bê tông, những cánh cổng bằng gang đúc nhìn bề thế,
song như lại gợi ra vẻ cách trở, xa lạ. Lâu lâu hắn lại về thăm quê một lần còn
thấy ngờ ngợ như thế, chẳng biết ông anh họ cảm thấy và nghĩ như thế nào?
Lúc đầu hai em định tranh thủ ghé chơi một vài người bạn, người quen ở Phùng.
Hỏi thăm thì người ta bảo không còn ai còn ở lại nơi này. Ông bạn là thày giáo,
hơi gù lưng, có giọng nói trầm buồn, một nhà thơ nổi tiếng của tỉnh Hà Tây cũ
đã qua đời. Ông ấy mất vì căn bệnh hiểm nghèo trước ngày Hà Tây nhập lại vào Hà
Nội lần thứ hai. Khi trường ca về xứ Đoài
mới viết được một vài chương. Hắn
không biết giữa ông giáo làm thơ này với nhà phê bình cựu sĩ quan an ninh họ
Nguyễn có mối quan hệ nào không? Nhưng quan niệm về thơ của hai người này rất
giống nhau. Họ đều cho rằng thơ Việt mới chỉ có những bước đi chập chững, chưa
trưởng thành. Thơ cần có tính minh triết, tư tưởng cao siêu chứ không cần sự mô
tả sinh hoạt, chỉ chăm chú âm điệu, vần vè. Những bài thơ vụn vặt, tủn mủn nặng
về minh họa rồi ra sau này sẽ không đi tới đâu. Hắn không được trao đổi trực
tiếp, tranh luận với cả hai, nhưng hắn đọc rất kỹ những bài viết của họ đăng
trên các báo và tạp chí của hội. Có nhiều điểm hắn thấy thích, nhưng không hoàn
toàn nhất chí ở một vài cách lập luận của hai tác giả này.
Hắn chợt
thấy buồn. Hình như những tài năng bất ngờ vụt sáng thường không đủ hiện hữu
hết quãng thời gian của đời người. Những họ Lưu, họ Bế..rồi Hòa Bình, Lãng Thanh
đều mất khi còn trẻ. Họ như những vệt sao băng lóe lên trên bầu trời đêm văn
học của đất nước này. Mỗi người một cách ra đi rất không bình thường. Như thể
cuộc đời không đủ chỗ cho họ trong thế giới này. Chỗ của họ là nơi nào đó, khác
hẳn chứ không phải nơi đây!
Nhưng thử
hỏi sống lâu, mòn mỏi, rầu rĩ, bế tắc nơi thế gian này đến hết thời gian của
kiếp sống phỏng có hơn gì? Anh họ hắn nói như vậy. Hắn biết có thể là tâm trạng
ông ấy lúc này đang có điều gì đó không được vui.
Đáng lý trở
về nơi quê hương bản quán, tâm trạng người ta phải phấn chấn, tươi vui mới
phải. Đằng tâm trạng u ám ấy do đâu?
Hai anh em
quyết định không ghé bất cứ chỗ nào nữa, mà về quê luôn.
Dọc đường
ông anh họ kể cho hắn nghe một vài chuyện bên xứ người. Có những chuyện hắn
không thấy có vẻ như thật khó tin, nghĩ là ông ấy có phần phóng đại, thi vị hóa
nó lên. Thỉ dụ như có lần trên đường đi bên xứ
người ta, xe ông bể bánh giữa đường. Chỗ đó quãng giữa hai thành phố rất
vắng vẻ. Đang lay hoay không biết xử trí ra làm sao, thì có cái xe ngược chiều
đỗ lại. Người trên xe xuống hỏi xe làm sao? Có bánh dự phòng không? Sau đó anh
ta tự lái xe của mình đi cách cả hai chục cây số mua về cái bánh xe, lắp vào
cái xe bể bánh cho ông ấy. Họ đều là người đi đường, không quen nhau. Không có
ràng buộc gì với nhau cả. Cảm ơn thì nói là không có gì! Xin số được thoại để
sau này muốn mời uống cà phê đâu đó thì người kia bảo: Nâu, nâu. Không cần. Anh
ta ngay sau đó vội lái xe đi ngay. Chuyện ấy giờ liệu có ở nơi nào không trên
đất nước mình? Một hành động không vụ lợi, không mưu cầu điều gì cả. Chỉ là
thói quen,văn hóa sống giữa người với người giữa một cộng đồng có nhiều khác
biệt. Cũng có thể có ở ta những điều như thế, nhưng vô tư, thoải mái đến độ ấy
chắc chắn là không. Không có nhiều người sống vì người khác. Phải được cái gì
đó người ta mới làm như vậy, theo cái triết lý rất sai lầm”Mình không vì mình
thì trời tru đất diệt”.
Một vài câu
chuyện như thế, hai người đã nhìn thấy cây gạo còng trước mắt. Sau nhiều dâu
bể, đổi thay có lẽ cây gạo còng còn là chứng nhân ít ỏi tồn tại đến giờ. Nhà
ông anh họ đã nhìn thấy chóp mái nhô lên trên đám cây cối trong vườn.
6.
Anh họ nhắn
hắn về là có hai việc. Thứ nhất dự đám cưới đứa cháu con ông bác trưởng. Thứ
hai có một việc liên quan đến ông muốn hắn tham gia góp ý kiến với mấy bà con
gái ông bác đã mất. Vẫn là chuyện đất cát, hương hỏa ông bác để lại, khi ông
anh vắng nhà tạm giao cho mấy bà con gái.
Ông bác có
để lại di chúc ghi rõ là giao cho anh con trai duy nhất là ông anh họ hắn bây
giờ. Vậy chuyện có gì để bàn nếu nó không có những uẩn khúc bắt đầu từ lúc ông
anh họ hắn làm con nuôi nhà này. Nếu ông vẫn ở làng như bao người khác, lấy vợ
sinh con, xây dựng trên mảnh đất cha mẹ cho chắc không có chuyện gì. Mấy người
em gái không có lý do gì để cất giữ cái sổ đỏ chứng nhận sở hữu tài sản này.
Đằng này ông lại lấy vợ trong nam. Xa hơn nữa lại đang định cư ở nước ngoài. Lo
ngại rằng ông về bán đất, bán nhà để lấy tiền mang đi không phải không có lý
do. Lại thêm bà chị dâu con ông bác trưởng ở sát kế bên thêm bớt câu nọ câu
kia. Lại thêm các chị em ở quê đang lúc khó khăn, ai cũng muốn có chút tiền
trang trải cuộc sống trước mắt. Lại thêm điều mà không ai nói ra vì khó nói. Đó
là ông không phải con đẻ của bố mẹ. Ông là con nuôi, khi hai người con trai của
bác hắn chết từ lúc năm sáu tuổi. Vợ chồng ông bác quý anh họ hắn không khác gì
con đẻ. Điều này hắn biết khi còn ở làng. Hiếm có gia đình nào đối với con
không do mình đẻ ra như hai bác hắn.
Các em gái
bây giờ tuy không ai nói ra, chỗ gợn ấy không phải không có trong đầu óc họ.
Lâu dài,
ven nghĩa, vẹn tình là cái khó ở quê vào
hoàn cảnh bây giờ. Ngày xưa đất đai rộng rãi không chật chội mấy, có thể xuê
xoa nhấn nhịn với nhau. Bây giờ thì không thể. Đất chật người đông, ngột ngạt
khó thở thì một tấc một ly cũng nên giá nên tiền!
Tháng trước
ông có về, đúng ngày giỗ bố. Sự việc được đem ra bàn sau bữa cơm xum họp quây
quần đông đủ nội ngoại, nhưng không đi tới đâu. Cả mấy người em gái cứ khăng khăng một mực chỉ
đồng ý cho ông anh ở chứ không cho bán, mặc dù ông anh họ nói rất rõ là không
có ý định bán. Chả ai nghe. Ý nghĩ nghi ngại như chất cường toan ăn mòn tình
cảm gia đình. Ngôi nhà cũ đã hỏng không ở được, đã đến lúc làm lại. Bây giờ về
thành phố, không như xưa muốn xây cất nhà cửa thế nào tùy mình, không phải xin
phép ai. Phải có phép tắc, phải có mẫu thiết kế. Muốn có cái đó trước hết phải
có sổ đỏ. Ai dám cấp phép xây dựng nhà cửa khi không có bìa đỏ? Hỏi đến người
nọ bảo người kia giữ, không đưa.. Bảo ông cứ làm nhà xong sẽ không giữ làm gì,
sẽ đưa ông toàn quyền xử dụng! Không khác gì thách vật nóc nhà. Có những đỉnh
núi không thể leo lên. Có những việc tưởng nhỏ rất khó giải quyết.
Hắn với ông
anh họ ngoài tình cảm gia đình còn một thứ nữa là tình bạn. Tuy xa cách nhiều
năm, chỉ cần nói chuyện một lúc là đã hiểu, đã thông cảm. Giữa hai người có thể
nói có cùng mối quan tâm, sự nhận thức và thấu hiểu nhau. Cho dù vậy, hắn có
thể giúp được gì trong việc này? Không
cẩn thận nó trở thành rắc rối mất tình cảm chung của cả gia đinh, liên quan
người này người kia.. Mà từ chối không có ý kiến gì thì không được. Hắn biết
ngoài hắn ra không có nhiều người trong gia đình ủng hộ ông anh việc này. Vẫn
có một bức tường vô hình ngăn cách mà không ai muốn tỏ lộ ra, mọi người đều
biết như một thỏa ngầm.Một thỏa thuận ai nấy đều biết không nên và không hay ho
gì..
Cứ nhìn
cách cư xử của mọi người là đủ biết. vẫn chào hỏi vồn vã, ân cần. Nhưng nhìn kỹ
từ trong đáy mắt mỗi người đã khác. Không còn nồng ấm, tin cậy, gần gũi như
những lần trước.
Năm ông anh
họ chưa thất bát từ Sài Gòn ra mang theo cả va li tiền. Ông về xây cất lại khu
mộ của cả họ hết mấy chục vạn gạch. ( Có khi chính đây là chỗ sai lầm của ông
ấy theo hắn nghĩ. Mồ mả không phải cứ tự tiện đụng chạm đến. Lẽ ra xây tường
bao quanh, xây án thờ, xây lại các ngôi mộ theo chiều hướng khác có xem xét
thận trọng. Đằng này ông xây như kiểu photosop phóng to lên. Vẫn hình dáng cũ.
Tưởng là giữ lại nguyên bản hóa ra nhìn lại nặng nề và thô. Biết đâu việc làm
này ảnh hưởng không tốt, theo hắn nghĩ? Mà quả thực sau cái đợt ấy, trong nhà
rối ren bao nhiêu việc, bao nhiêu tai họa lớn nhỏ xảy ra. Hắn ở xa ông Men Bờn năm đó, cũng gặp vài rắc rối )
Năm ấy ông
có tiền. Già trẻ lớn bé, nội ngoại trong đại gia đình ai cũng được quà. Người
nhiều năm ba triệu, người ít cũng năm bảy trăm. Ông ngồi chỗ nào cũng vòng trong
vòng ngoài, nói cười rôm rả, rộn ràng không khí xung quanh.
Giờ thì vẫn
chào hỏi, vẫn dăm ba câu, nhưng nhanh, gọn, rời rạc, loáng thoáng, vội vã diễn
ra không như ngày ông về cùng với va li tiền.. Hắn nhìn, ông anh có vẻ buồn.
Con người ông nặng tình cảm. dễ xúc động. May mà không cao huyết áp, nếu không
đã bị tăng sông. Ngày bé bà bác cứ gọi ông là “Cu gái”. Gọi thế là để giữ
khước, không sợ ma quỷ trêu chòng lấy mất vía, không bị tai nạn ốm đau.
Cái tên có
khi tạo nên tính nết con người. Gọi mãi quen nghe, trở thành bẽn lẽn, lâu dần
nữ tính phảng phất trong cách cư xử. Người như ông thường nghĩ gì dễ lộ ra bên
ngoài, khó giữ được nơi sâu kín phía trong lòng, khi cần thiết.
Món thanh
niên cơm rượu xong ra ngoài rạp hát hò. Khỏi phải nói khi rượu vào bốc lên lời
ca tiếng hát hay hay không hay. Tâm lý cộng hưởng cái vui của đám đông làm
người ta hào hứng, không chú ý đến điều nhỏ nhặt, tiểu tiết.
Các vị quan
trọng trong họ đang hội bàn công việc cho ngày mai. Những ai đi đón dâu? Ông
nào làm đại diện? Lễ lạt mang đi những thứ gì? Đi mấy xe, cái nào đi trước cái
nào đi sau, bao giờ về. Ông Mem Bờn cũng
có tên trong danh sách, còn làm phó đoàn theo sự chỉ đạo của các vị trưởng bối.
Nhưng rồi ông kiếu. Nói rằng mình thoát ly làng xóm từ hồi còn trẻ, không sống
ở làng, nghi leexkhoong được thạo lắm. Hắn chỉ là thành viên. Họ nể hắn ở xa
về, quan tâm một tý để hắn khỏi tủi thân. Thực ra vai trò của hắn đi cũng được,
không đi cũng chẳng sao. Kiểu”Có cô thì chợ thêm đông..”. Ngồi đây họp bàn mà
đầu óc hắn cứ vương vít câu chuyện của ông Mem Bờn. Tình anh em, tình bạn bổn
phận với nhau đã đành. Trong câu chuyện của người anh họ có chút gì đó như câu
chuyện đất đai, vườn ải của hắn trước đây, cũng ở trong cái làng này.
Hắn buồn mà
nghĩ rằng: Tại sao ngay cả những người thân yêu, thậm chí đến cả ruột thịt cứ
phải tranh giành nhau chút đất đai để sống như là đang quá chật chội? Thiên hạ
rộng lớn, thiếu gì nơi để dung thân? Ngay cả ông Mem Bờn ra đến nước ngoài còn
có chỗ để sống kia mà? Kể cả có thất nghiệp nơi xứ ấy vẫn còn hơn chán vạn cuộc
sống bên nhà? Có phải là mảnh đất chôn nhau cắt rốn có giá trị hơn những mảnh
đất khác? Hay một miếng trong làng, hơn cả sàng ngoài xã hội, rộng hơn nữa là
ra thế giới bên ngoài?
Buồn mà
nghĩ thế thôi chứ giải quyết được gì?
Chợt hắn
đứng lên, bấm ông Mem Bờn đi ra ngoài. Hắn vừa nảy ra một ý nghĩ, hắn muốn bàn
với ông.
Ở Trại
Khoai, dưới chân núi Ba Vì có một khu phố nhỏ. Nơi những năm tám mươi còn hoang
vu ấy bây giờ là Phường Xuân Khanh. Có đến hai trường đại học ở khu vực này.
Chưa kể đến các học viện quân đội, an ninh. Nghĩa trang hà nội, khu du lịch
sinh thái. Nhiều công trình cho người sống và cho cả người chết được xây dựng.
Ông Hai Mem
Bờn có ông cậu em bà bác Hắn đang ở đó. Còn thêm cô em gái ông lấy chồng đang ở
đây, chỉ cách nhà ông cậu vài cây số. Ông cậu vốn là người được bà mẹ ông anh
họ hắn tin cậy và rất quý. Ông từng là đô vật nổi tiếng của tỉnh Hà Sơn Bình
khi xưa. Là thương binh cụt một bên tay, nhưng hội vật đầu xuân năm nào ông
không được giải nhất cũng giải nhì. Không những nổi tiếng vật võ như thế, ông
còn được mọi người xung quanh kính trọng về cách cư xử. Hồi còn nhỏ ông Mem Bờn
rất được ông cậu thương quý, coi như con đẻ của mình.
Có lẽ trong
lúc bức xúc ông Mem Bờn không nhớ ra điều này, bởi tại hôm họp gia đình ông cậu
vào thăm chiến trường xưa cùng đồng đội nên không có mặt. Giá ông hôm ấy về
quê, có đông đủ mọi người thì mọi việc sẽ khác. Người em gái ông anh họ hắn,
người đang giữ cái sổ đỏ quý báu kia, sẽ
không dám cãi lại khi ông cậu mở lời. Chắc chắn người như ông cậu em trai mẹ
ông sẽ ủng hộ ông.
Định là để
xong đám cưới hai anh em sẽ cùng nhau lên trên ấy. Quá nóng ruột, ông Mem Bờn
bảo đi ngay. Đằng nào cũng chẳng có việc gì trong tối nay, tranh thủ đi rồi về
vẫn kịp dự đám.
Ngoài trời
vẫn lắc rắc mưa. Chưa năm nào đầu năm lại mưa nhiều như thế. Hai anh em đội mưa
lên đường. Mưa mỗi lúc một nặng hạt. Ba chục cây số đường, khiến cả hai ướt như
chuột chui dưới nước lên, rét run cầm cập.
Thật tiếc
ông cậu vừa đi Sài Gòn sáng sớm nay. Ông vào trông coi cho người con trai đang
công tác trong đó sửa nhà.
Nhìn vẻ
thất vọng của người anh họ, hắn chẳng biết nói như thế nào. Bây giờ có sang nhà
bà em ông, chưa chắc đã đạt được ý muốn. Nói bà ấy đã nghe..
Không phải
việc tốt, việc tử tế, chính đáng nào muốn, cũng có thể làm. Cũng như con người
nhân hậu, trung chính không phải lúc nào cũng được người khác ủng hộ.
Người ta
bảo đó là lòng giời muốn thử thách con người, chả biết có phải hay không?
Hắn chịu không thể đoán được kết cục của câu
chuyện này. Cũng không thể biết ông anh họ rồi đây sẽ tính toán ra sao?
Như hắn thì quá đơn giản. Ông ấy cần
gì phải bán ngôi nhà trong Sài Gòn? Ở đâu cũng đường đất nhà trời. Miễn là ở đó
người ta sống thanh thản, không gặp những sự bực mình, trớ trêu dày vò. Như hắn
bây giờ cũng định cư xa quê cả trăm cây số. Vẫn sống vui, sống tốt hơn ngày nào
còn ở quê. Có sao đâu?
Đâu có như
ngày xưa, đi lại khó khăn, mất cả mấy ngày đường? Nếu muốn, cứ thong thả ăn
sáng ở Sài gòn, ra sân bay cộng cả công đoạn làm thủ tục, mua vé vẫn kịp về, vẫn
có bữa chiều đầm ấm ở quê.
Việc gì cứ nhất thiết, một mực bán nhà trong đấy để ra ngoài này? Về quê bây
giờ, bối cảnh của ông anh, chắc gì đã vui?
Ý nghĩ ấy
dằn vặt hắn. Nghĩ như vậy là đúng hay sai? Có phải cách nghĩ của đứa con xa quê
bấy nhiêu năm trời nên nghĩ? Hay chỉ là cách tự ti, mặc cảm của kẻ thất bại
trong đời. Gì cũng được, đối với hắn điều này giờ không quan trọng. Nhưng nói
với ông anh họ vào lúc này liệu có nên không?
Tốt nhât là
trước khi nói điều này, có lẽ phải cân nhắc, không nên vội vàng. Giá có thể
chia sẻ với ai đó thì hay biết mấy? Nhưng hắn biết, đây là việc hệ trọng, tốt
nhất hắn nên cân nhắc một mình.
Cái hy vọng
được ông cậu ông Mem Bờn cho một lời vàng ngọc, một ý kiến xác đáng, vậy là không
thành. Mấy chục cây số trong mưa để rồi không mang lại kết quả gì như mong
đợi..
Hai anh em
đành quay trở lại.
Hình như
trời đất khi ấy cũng cám cảnh, động lòng trắc ẩn, nên mưa tạnh dần, rồi ngớt
hẳn.
Cả hai về đến
nhà đám vào lúc không giờ.
Để kịp đón
dâu đường xa, nhà ông anh con bác trưởng đã dậy, chuẩn bị sắm sửa lên đường.
Lâu lắm mới
nghe thấy tiếng gà ở quê xao xác gáy.
Tiếng gà
gáy là thứ âm thanh duy nhất hắn nghe thấy quen thuộc, như tiếng ngày xưa vọng về nơi ký ức.
Tự nhiên
hắn thấy hồi hộp, nao nao khó tả, trước một ngày mới bắt đầu..
============
Phần nhận xét hiển thị trên trang
